ब्रिक्समा सिरिल रामाफोसाको सन्तुलित भूमिका : अफ्रिकाको आवाज, दक्षिण–दक्षिण सहकार्य र बहुपक्षीयतामा मिडियाको ध्यान

ड्रागन मिडिया समाचार कक्ष

नयाँ दिल्लीमा आयोजित १८औँ ब्रिक्स शिखर सम्मेलनमा दक्षिण अफ्रिकाका राष्ट्रपति सिरिल रामाफोसा अफ्रिकी महादेशको महत्वपूर्ण राजनीतिक आवाजका रूपमा अन्तर्राष्ट्रिय सञ्चारमाध्यमको ध्यानमा रहेका छन्। चीन, रुस र भारतजस्ता ठूला शक्तिका नेताको उपस्थितिबीच रामाफोसाको भूमिका विशेषगरी अफ्रिकाको विकास प्राथमिकता, दक्षिण–दक्षिण सहकार्य, विश्व शासन सुधार र बहुपक्षीयताको पक्षमा सन्तुलित दृष्टिकोण प्रस्तुत गर्ने नेताका रूपमा देखिएको छ।

दक्षिण अफ्रिका ब्रिक्सको प्रारम्भिक विस्तारपछि जोडिएको पहिलो अफ्रिकी सदस्य हो। त्यसैले रामाफोसाको सहभागितालाई एउटा देशको प्रतिनिधित्वमा मात्र सीमित गरेर हेरिएको छैन। अफ्रिकाको आर्थिक विकास, पूर्वाधार, औद्योगिकीकरण, ऊर्जा संक्रमण, विकास वित्त र विश्व संस्थामा उचित प्रतिनिधित्वका प्रश्नलाई ब्रिक्सको कार्यसूचीमा राख्ने महत्वपूर्ण माध्यमका रूपमा दक्षिण अफ्रिकालाई हेरिन्छ।

अन्तर्राष्ट्रिय मिडियामा रामाफोसाको महत्वको एउटा प्रमुख पक्ष उनको कूटनीतिक शैली हो। दक्षिण अफ्रिकाले पश्चिमी देशसँग आर्थिक तथा राजनीतिक सम्बन्ध कायम राख्दै चीन, रुस, भारत र अन्य विश्व दक्षिणका मुलुकसँग पनि व्यापक साझेदारी विस्तार गरेको छ। यसले प्रिटोरियालाई विभिन्न शक्ति केन्द्रबीच संवाद कायम राख्न सक्ने महत्वपूर्ण अफ्रिकी राष्ट्रका रूपमा स्थापित गरेको छ।

नयाँ दिल्ली सम्मेलनका क्रममा रामाफोसाको रुसी राष्ट्रपति भ्लादिमिर पुटिनसँग भएको भेटले पनि ध्यान आकर्षित गरेको छ। दुई नेताले ब्रिक्सको सन्दर्भमा संवादलाई निरन्तरता दिँदै द्विपक्षीय सम्बन्ध र बहुपक्षीय सहकार्यको महत्वलाई जोड दिएका छन्। पुटिनले यसअघिका ब्रिक्स सम्मेलनदेखि नै दुई देशबीच निरन्तर सम्पर्क कायम रहेको उल्लेख गर्नु रुस–दक्षिण अफ्रिका सम्बन्धको राजनीतिक निरन्तरताको संकेतका रूपमा हेरिएको छ।

दक्षिण अफ्रिकाका लागि ब्रिक्सको आर्थिक पक्ष अझ महत्वपूर्ण छ। अफ्रिकालाई विशाल प्राकृतिक स्रोत भएको महादेशका रूपमा मात्र होइन, औद्योगिक उत्पादन, कृषि, ऊर्जा, डिजिटल अर्थतन्त्र, पूर्वाधार र युवा जनशक्तिको नयाँ आर्थिक केन्द्रका रूपमा विकास गर्नुपर्ने धारणा रामाफोसाको अन्तर्राष्ट्रिय कूटनीतिमा निरन्तर देखिन्छ। ब्रिक्सको विस्तारित संरचनाले यस उद्देश्यका लागि नयाँ बजार, लगानी र विकास वित्तका अवसर सिर्जना गर्न सक्ने अपेक्षा गरिएको छ।

विशेषगरी नयाँ विकास बैंकजस्ता संस्थालाई अफ्रिकामा पूर्वाधार, स्वच्छ ऊर्जा, यातायात, जल व्यवस्थापन र औद्योगिक परियोजनामा थप सक्रिय बनाउन दक्षिण अफ्रिकाले महत्व दिँदै आएको छ। विकासशील देशलाई ऋण र विकास वित्त प्राप्त गर्न सीमित विकल्पमा निर्भर रहन नपर्ने वातावरण निर्माण गर्नु ब्रिक्सको व्यावहारिक उपलब्धिमध्ये एक बन्न सक्ने दक्षिण अफ्रिकी दृष्टिकोण छ।

विश्व शासन सुधार रामाफोसाको भूमिकासँग जोडिएको अर्को महत्वपूर्ण विषय हो। अफ्रिकाको जनसंख्या, अर्थतन्त्र र राजनीतिक महत्व बढिरहेको भए पनि प्रमुख अन्तर्राष्ट्रिय निर्णय संरचनामा महादेशको प्रतिनिधित्व पर्याप्त नभएको प्रश्न लामो समयदेखि उठ्दै आएको छ। संयुक्त राष्ट्रसंघ, अन्तर्राष्ट्रिय वित्तीय संस्था र अन्य विश्वव्यापी संरचनामा विकासशील देशको आवाज बलियो बनाउने ब्रिक्सको प्रयास दक्षिण अफ्रिकाको विदेश नीतिसँग प्रत्यक्ष रूपमा जोडिन्छ।

रामाफोसाको उपस्थितिले विस्तारित ब्रिक्समा अफ्रिकाको बढ्दो महत्वलाई पनि देखाएको छ। दक्षिण अफ्रिकापछि इजिप्ट र इथियोपियाजस्ता अफ्रिकी राष्ट्र ब्रिक्समा प्रवेश गरेपछि महादेशको प्रतिनिधित्व फराकिलो भएको छ। यसले व्यापार, ऊर्जा, खाद्य सुरक्षा, पूर्वाधार, स्वास्थ्य, प्रविधि र औद्योगिकीकरणमा अफ्रिकी आवश्यकतालाई समूहभित्र अझ स्पष्ट रूपमा प्रस्तुत गर्ने अवसर सिर्जना गरेको छ।

जलवायु परिवर्तन र न्यायपूर्ण ऊर्जा संक्रमण पनि दक्षिण अफ्रिकाका लागि महत्वपूर्ण विषय हुन्। अफ्रिकी देशलाई आर्थिक विकासको आवश्यकता कायम राख्दै स्वच्छ ऊर्जातर्फ अघि बढ्न पर्याप्त वित्त, प्रविधि र क्षमता विकास आवश्यक छ। विकसित देशले निर्धारण गरेका मापदण्ड विकासशील अर्थतन्त्रको वास्तविकता नबुझी लागू गरिनु नहुने धारणा विश्व दक्षिणका धेरै देशसँग दक्षिण अफ्रिकाले साझा गर्दै आएको छ।

रामाफोसालाई लिएर सकारात्मक मिडिया चासोको अर्को कारण दक्षिण अफ्रिकाले ब्रिक्सलाई सैन्य वा वैचारिक गुटका रूपमा भन्दा बहुपक्षीय आर्थिक र राजनीतिक सहकार्यको मञ्चका रूपमा हेर्नु हो। यस दृष्टिकोणले भारतको रणनीतिक स्वायत्तता, चीनको विकास सहकार्य र रुसको बहुध्रुवीय विश्वसम्बन्धी अवधारणाबीच साझा आधार निर्माण गर्न सहयोग पुर्‍याउँछ।

दक्षिण अफ्रिकाले संवाद, कूटनीति र विवादको शान्तिपूर्ण समाधानलाई जोड दिँदै आएको छ। विश्वमा युद्ध, प्रतिबन्ध, व्यापारिक तनाव र भू–राजनीतिक प्रतिस्पर्धा बढिरहेको अवस्थामा रामाफोसाको सन्तुलित भाषा ब्रिक्सलाई कठोर गुटीय प्रतिस्पर्धाबाट टाढा राख्दै व्यावहारिक सहकार्यतर्फ केन्द्रित गर्ने प्रयाससँग मेल खान्छ।

नयाँ दिल्लीमा रामाफोसाको महत्व यस अर्थमा पनि विशेष छ कि ब्रिक्सको विश्व दक्षिणसम्बन्धी दाबी अफ्रिकाको वास्तविक सहभागिताबिना पूर्ण हुन सक्दैन। विश्वको सबैभन्दा युवा जनसंख्या भएका क्षेत्रमध्ये एक, विशाल प्राकृतिक स्रोत, तीव्र शहरीकरण र भविष्यको ठूलो उपभोक्ता बजारका कारण अफ्रिका आगामी दशकमा विश्व अर्थतन्त्रको महत्वपूर्ण केन्द्र बन्ने सम्भावना राख्छ। दक्षिण अफ्रिका यही परिवर्तनलाई ब्रिक्सको आर्थिक संरचनासँग जोड्ने प्रमुख सेतुका रूपमा रहेको छ।

सी चिनफिङले चीनको आर्थिक तथा औद्योगिक शक्ति, भ्लादिमिर पुटिनले रुसको रणनीतिक प्रभाव र नरेन्द्र मोदीले भारतको कूटनीतिक सन्तुलन प्रस्तुत गरिरहेका बेला सिरिल रामाफोसाले ब्रिक्सभित्र अफ्रिकाको विकास आकांक्षा र बहुपक्षीय आवाजलाई प्रतिनिधित्व गरेका छन्। यही कारण उनको भूमिका सम्मेलनको ठूलो शक्ति राजनीतिभन्दा फरक भए पनि कम महत्वपूर्ण छैन।

नयाँ दिल्लीबाट दक्षिण अफ्रिकाले दिएको सकारात्मक सन्देश स्पष्ट छ। ब्रिक्सको भविष्य सदस्य राष्ट्रको शक्ति प्रदर्शनमा मात्र होइन, विकासशील विश्वका विविध आवश्यकता एउटै सहकार्य संरचनामा समेट्न सक्ने क्षमतामा निर्भर हुनेछ। यस प्रक्रियामा सिरिल रामाफोसाको सन्तुलित कूटनीति र अफ्रिकाकेन्द्रित विकास दृष्टिकोण विस्तारित ब्रिक्सको दीर्घकालीन प्रभावकारिताका महत्वपूर्ण आधारमध्ये एक बन्ने देखिएको छ।