समुद्रमुनि विश्वकै लामो उच्चगति रेल सुरुङ खन्दै चीनको स्वदेशी ‘योङझोउ’
ड्रागन मिडिया समाचार कक्ष
समुद्र सतहभन्दा ९३ मिटर तल पुग्ने सुरुङमार्गतर्फ चीनमा बनेको विशाल ढालयुक्त सुरुङ खन्ने यन्त्र ‘योङझोउ’ अघि बढिरहेको छ। १३५ मिटर लामो यो यन्त्रले चीनको झेजियाङ प्रान्तको निङ्बोबाट समुद्रमुनि खन्ने काम गरिरहेको छ। यसले १६.१८ किलोमिटर लामो जिन्ताङ समुद्री सुरुङको ११.२१ किलोमिटर ढालयुक्त खण्ड निर्माण गर्नेछ। पूरा भएपछि यो उच्चगति रेलका लागि विश्वकै लामो समुद्री सुरुङ हुनेछ।
योङझोउले निङ्बोबाट चार हजार मिटरभन्दा बढी सुरुङ खनिसकेको छ। निर्धारित उत्खननको करिब ८३ प्रतिशत काम पूरा भएको छ। सबैभन्दा गहिरो भाग पार गरेपछि यसले झोउसानतर्फबाट अघि बढिरहेको अर्को विशाल यन्त्र ‘डिङहाई’लाई समुद्र सतह मुनि तोकिएको मिलनबिन्दुमा भेट्नेछ। दुवै यन्त्रको मिलनपछि तिनलाई निर्माण सम्पन्न सुरुङभित्रै छुट्याएर बाहिर निकालिनेछ।
यन्त्रको चाल र सुरक्षासम्बन्धी सूचनाहरू परियोजनाका प्रमुख यान्त्रिक इन्जिनियर डोङ बिङको फोनमा निरन्तर आइरहन्छन्। काट्ने पाङ्ग्राको घुमाइमा असामान्यता छ कि छैन, सुरुङका खण्डहरू सरेका छन् कि छैनन् र मुख्य यन्त्रको तेल तथा सिलको चाप सुरक्षित सीमाभित्र छ कि छैन भन्ने तथ्याङ्क प्रणालीले तत्काल देखाउँछ।
“यो यन्त्रको बौद्धिक प्रणाली मानिसभन्दा बढी संवेदनशील छ,” डोङले बताए। उनका अनुसार आँखाले हेर्दा सबै सामान्य देखिए पनि केही क्षणमै समस्या देखिन सक्छ। प्रणालीले विभिन्न तथ्याङ्क एकै ठाउँमा राखेर सम्भावित कारण विश्लेषण गर्छ, जसले जोखिम पहिचान र सुरक्षा व्यवस्थापनमा सहयोग पुर्याउँछ।
समुद्रमुनिको भूगर्भीय अवस्था झन् जटिल हुँदै जाँदा उत्खनन पनि कठिन बनेको छ। निङ्बोतर्फको मार्गमा आठ खण्ड पूर्णतः कडा चट्टानका छन्, १२ खण्डमा माथिल्लो भाग नरम र तल्लो भाग कडा छ भने चार खण्ड नरम माटोका छन्। मार्गको करिब ७० प्रतिशत भाग प्रतिकूल भूगर्भीय अवस्थाबाट गुज्रन्छ। चट्टानको कडापन २४० मेगापास्कलसम्म पुग्छ, जुन सामान्य कङ्क्रिटभन्दा आठ गुणाभन्दा बढी हो।
कडा चट्टान र नरम माटो एउटै ठाउँमा भेटिने खण्डमा यन्त्रले दुवै प्रकारको जमिन एकैसाथ काट्नुपर्छ। यस कठिनाइका लागि चीन रेलमार्ग १४औँ ब्युरो समूहले योङझोउलाई विशेष रूपमा तयार पारेको हो। यसको उत्खनन व्यास १४.५७ मिटर छ र अगाडिको काट्ने पाङ्ग्रामा ३०८ वटा काट्ने उपकरण जडान गरिएका छन्। यो यन्त्र सन् २०२४ को मे महिनामा सञ्चालनमा आएको थियो।
यन्त्रको काट्ने उपकरणहरू तीव्र रूपमा घिसिन्छन्। हालसम्म करिब चार हजार उपकरण फेरिसकिएको छ। सुरुमा प्रत्येक एक मिटर सुरुङ खन्दा एउटा उपकरण बदल्नुपर्ने अवस्था थियो। अहिले केही दश सेन्टिमिटर खनेपछि नै उपकरण फेर्नुपर्ने हुनसक्छ। डोङले कडा भूभागमा काम गर्नु “मासु भरिएको रोटी खानुभन्दा हड्डी भएको रोटी चपाउनुजस्तै” भएको उदाहरण दिए।
योङझोउमा भइरहेको नवप्रवर्तन यन्त्रलाई ठूलो र शक्तिशाली बनाउनेमा मात्र सीमित छैन। समुद्रमुनिको अत्यधिक चापमा उपकरण फेर्न चीनले आफ्नै प्रविधिमा विकास गरेको ‘गहिरो समुद्री अन्तरिक्ष केन्द्र’ नामक दबाबयुक्त प्रणाली प्रयोग गरेको छ। सामान्य दबाबयुक्त प्रवेश विधिमा कामदारले उच्च चापमा दिनको करिब ४० मिनेट मात्र प्रभावकारी रूपमा काम गर्न सक्छन्। नयाँ प्रणालीमा प्राविधिकहरू दबाबयुक्त आवास कक्षमा बसेर पालैपालो २८ दिनसम्म काम गर्न सक्छन्।
यो प्रणाली पहिलोपटक प्रयोग गरिएको फेब्रुअरी महिनामा नौ जना विशेष तालिमप्राप्त गोताखोरले तीन समूहमा काम गरेका थिए। करिब ७५ मिटर समुद्रमुनि २२ दिनसम्म सञ्चालन गरिएको सो काममा ४६ वटा काट्ने उपकरण फेरिएको थियो। प्रणाली अधिकतम २०० मिटर गहिराइसम्म सञ्चालन गर्न सकिने गरी बनाइएको छ। यसले समुद्रमुनि ७५ र ८० मिटरको गहिराइमा उपकरण फेर्ने कामसमेत गरिसकेको छ।
यन्त्रलाई टाढैबाट सञ्चालन गर्ने प्रविधि पनि परीक्षणमा छ। उत्खनन बिन्दुभन्दा करिब चार किलोमिटर टाढा जमिनमुनि रहेको नियन्त्रण कक्षबाट चालकले यन्त्रलाई सञ्चालन गर्न सक्छन्। क्यामेरा र संवेदकहरूले काट्ने पाङ्ग्राको अवस्था, उपकरणको घिसावट र उत्खननका मुख्य मापदण्ड निरन्तर निगरानी गर्छन्। कुनै असामान्यता देखिए इन्जिनियरका फोनमा तत्काल सूचना पुग्छ। आगामी चरणमा यन्त्रका केही काम पूर्वनिर्धारित मापदण्डअनुसार स्वतः सञ्चालन गर्ने लक्ष्य राखिएको परियोजनाका सहायक चालक छङ जिएले बताए।
उद्योगसम्बन्धी तथ्याङ्कअनुसार चिनियाँ पूर्णमुखी सुरुङ खन्ने यन्त्रले विश्व बजारको दुईतिहाइभन्दा बढी हिस्सा ओगटेको छ र चीनभित्र बिक्री हुने नयाँ यन्त्रको बजारमा यसको हिस्सा ९५ प्रतिशतभन्दा बढी छ। चीन रेलमार्ग निर्माण भारी उद्योग निगमका अनुसार उसका यन्त्र ३० भन्दा बढी देश र क्षेत्रमा निर्यात भएका छन्। पहिले यस्ता यन्त्रका लागि आयातमा निर्भर रहेको चीनले अहिले काट्ने पाङ्ग्रा, मुख्य चालक प्रणाली, विशाल बेयरिङ, नियन्त्रण प्रणाली र सिलजस्ता मुख्य उपकरण आफ्नै प्रविधिमा विकास गरेको कम्पनीका अधिकारी हाओ वेइछीले बताए।
योङझोउ रेलमार्ग सन् २०२८ मा सञ्चालनमा ल्याउने लक्ष्य छ। रेलमार्ग खुलेपछि निङ्बोदेखि झोउसानसम्मको उच्चगति रेल यात्रा २६ मिनेटमा पूरा हुनेछ। झोउसानमा पहिलोपटक रेलमार्ग जोडिनेछ। परियोजनाले चीनको सुरुङ निर्माण क्षमता र घरेलु उपकरण उद्योगको प्रगति देखाउनुका साथै समुद्र, नदी र कठिन भूगर्भीय अवस्थामुनि रेलमार्ग विस्तारको नयाँ सम्भावना पनि खोल्नेछ।
