ब्रिक्समा साउदी अरबको रणनीतिक उपस्थिति : ऊर्जा, लगानी र विश्व दक्षिणसँगको नयाँ सम्बन्धमा मिडियाको ध्यान

ड्रागन मिडिया समाचार कक्ष

नयाँ दिल्लीमा आयोजित १८औँ ब्रिक्स शिखर सम्मेलनमा साउदी अरबको सहभागिताले खाडी क्षेत्रको ऊर्जा शक्ति, लगानी क्षमता र बदलिँदो विश्व कूटनीतिमा रियादको बढ्दो भूमिकालाई विशेष रूपमा उजागर गरेको छ। युवराज तथा प्रधानमन्त्री मोहम्मद बिन सलमानका तर्फबाट विदेशमन्त्री प्रिन्स फैसल बिन फरहानले सम्मेलनमा साउदी प्रतिनिधिमण्डलको नेतृत्व गरेका छन्। अन्तर्राष्ट्रिय तथा क्षेत्रीय सञ्चारमाध्यमले उनको उपस्थितिलाई साउदी अरबको बहुदिशात्मक विदेश नीति र विश्व दक्षिणसँग विस्तार भइरहेको सम्बन्धसँग जोडेर हेरेका छन्।

साउदी अरबलाई ब्रिक्स विस्तार प्रक्रियामा सहभागी हुन आमन्त्रण गरिएको भए पनि उसको औपचारिक सदस्यताको स्थिति अझै पूर्ण रूपमा स्पष्ट भइसकेको छैन। नयाँ दिल्ली सम्मेलनमा रियाद आमन्त्रित राष्ट्रका रूपमा सहभागी भएको छ। तर यही उपस्थितिले साउदी नेतृत्वले ब्रिक्सलाई आफ्नो दीर्घकालीन आर्थिक र कूटनीतिक विकल्पमध्ये महत्वपूर्ण मञ्चका रूपमा हेरिरहेको संकेत दिएको छ।

प्रिन्स फैसलको सहभागिता विशेषगरी यस्तो समयमा भएको छ, जब पश्चिम एशियाको सुरक्षा अवस्था, इरानसँग सम्बन्धित तनाव, होर्मुज जलडमरूमध्य, ऊर्जा आपूर्ति र अन्तर्राष्ट्रिय समुद्री व्यापार विश्व अर्थतन्त्रका प्रमुख चिन्ताका विषय बनेका छन्। विश्वका प्रमुख तेल उत्पादक राष्ट्रमध्ये एक साउदी अरबको धारणा ऊर्जा बजार र खाडी क्षेत्रको स्थिरताका विषयमा स्वाभाविक रूपमा विशेष महत्व राख्छ।

नयाँ दिल्ली सम्मेलनले साउदी अरब, इरान र संयुक्त अरब इमिरेट्सजस्ता क्षेत्रीय शक्तिलाई एउटै बहुपक्षीय वातावरणमा संवाद कायम गर्ने अवसर दिएको छ। पश्चिम एशियामा गम्भीर मतभेद र प्रतिस्पर्धा हुँदाहुँदै पनि साझा आर्थिक हित, समुद्री सुरक्षा, ऊर्जा आपूर्ति र क्षेत्रीय स्थिरताका विषयमा संवाद जारी रहनु ब्रिक्सको व्यापक कूटनीतिक उपयोगिताको सकारात्मक पक्षका रूपमा हेरिएको छ।

साउदी अरबका लागि ब्रिक्सको आकर्षण ऊर्जा व्यापारमा मात्र सीमित छैन। युवराज मोहम्मद बिन सलमानको भिजन २०३० अन्तर्गत रियादले तेलमा आधारित अर्थतन्त्रलाई विविधीकरण गर्दै उद्योग, पर्यटन, खानी, प्रविधि, कृत्रिम बौद्धिकता, नवीकरणीय ऊर्जा, ढुवानी, वित्तीय सेवा र उच्च मूल्यका उत्पादन क्षेत्रमा ठूलो लगानी गरिरहेको छ। ब्रिक्सका ठूला बजार र उदाउँदा अर्थतन्त्रसँगको सहकार्यले यस रूपान्तरणलाई थप अवसर दिन सक्छ।

चीन, भारत र रुससँग साउदी अरबको सम्बन्ध पछिल्ला वर्षमा उल्लेखनीय रूपमा विस्तार भएको छ। चीन साउदी ऊर्जाको प्रमुख बजारमध्ये एक हो भने भारतसँग ऊर्जा, व्यापार, पूर्वाधार र लगानी सम्बन्ध तीव्र गतिमा बढिरहेको छ। रुससँग ऊर्जा बजार र तेल उत्पादनसम्बन्धी समन्वयले पनि रियादलाई विश्व ऊर्जा राजनीतिमा महत्वपूर्ण स्थान दिएको छ। यी तीनै देश ब्रिक्सका प्रमुख शक्ति भएकाले साउदी अरबको ब्रिक्सप्रतिको चासो आर्थिक दृष्टिले पनि स्वाभाविक देखिन्छ।

भारत र साउदी अरबबीचको सम्बन्ध नयाँ दिल्ली सम्मेलनको अर्को महत्वपूर्ण पृष्ठभूमि हो। दुवै देशबीच ऊर्जा व्यापार, लगानी, पेट्रोकेमिकल, पूर्वाधार, खाद्य सुरक्षा, प्रविधि र जनस्तरीय सम्पर्क गहिरिँदै गएको छ। ठूलो भारतीय समुदाय साउदी अरबको अर्थतन्त्रसँग प्रत्यक्ष रूपमा जोडिएको छ भने भारतीय बजार रियादका लगानीकर्ताका लागि दीर्घकालीन सम्भावना बोकेको क्षेत्र बनेको छ।

अन्तर्राष्ट्रिय मिडियाले साउदी अरबको विदेश नीतिमा देखिएको परिवर्तनलाई पनि ब्रिक्ससँग जोडेर विश्लेषण गरिरहेका छन्। रियादले अमेरिकासँगको ऐतिहासिक सुरक्षा सम्बन्ध कायम राख्दै चीन, भारत, रुस, एशिया र अफ्रिकासँग समानान्तर आर्थिक तथा कूटनीतिक सम्बन्ध विस्तार गरिरहेको छ। यो नीति कुनै पुरानो साझेदारी त्याग्नेभन्दा पनि राष्ट्रिय हितअनुसार विकल्प र साझेदारको दायरा फराकिलो बनाउने प्रयासका रूपमा देखिन्छ।

यही बहुदिशात्मक कूटनीतिले साउदी अरबलाई ब्रिक्स र पश्चिमी विश्वबीच सम्भावित आर्थिक सेतु बन्ने अवसर पनि दिएको छ। रियादसँग पश्चिमी वित्तीय बजार, एशियाली ऊर्जा माग, विश्वव्यापी लगानी पूँजी र मध्यपूर्वको रणनीतिक भूगोल सबैसँग प्रत्यक्ष सम्बन्ध रहेको छ। त्यसैले ब्रिक्ससँग उसको गहिरो संलग्नताले समूहको आर्थिक पहुँच र विश्व ऊर्जा बजारसँगको सम्पर्क थप विस्तार गर्न सक्छ।

ऊर्जा रूपान्तरणमा पनि साउदी अरबको भूमिका महत्वपूर्ण बन्दै गएको छ। परम्परागत तेल उत्पादनमा अग्रणी रहँदै रियादले सौर्य ऊर्जा, हरित हाइड्रोजन, नयाँ प्रविधि र न्यून कार्बन परियोजनामा ठूलो लगानी गरिरहेको छ। यसले जीवाश्म ऊर्जा र भविष्यको स्वच्छ ऊर्जा अर्थतन्त्रबीच सन्तुलित संक्रमणसम्बन्धी ब्रिक्स छलफलमा साउदी अनुभवलाई उपयोगी बनाउन सक्छ।

विश्व दक्षिणका देशका लागि विकास वित्त र लगानीको प्रश्न पनि साउदी सहभागितासँग जोडिएको छ। विशाल सार्वभौम सम्पत्ति कोष र अन्तर्राष्ट्रिय लगानी क्षमता भएको साउदी अरबले पूर्वाधार, ऊर्जा, खानी, कृषि र प्रविधिमा नयाँ साझेदारी विस्तार गर्न सक्छ। अफ्रिका र एशियामा रियादको बढ्दो लगानी उपस्थितिले ब्रिक्ससँगको सहकार्यलाई व्यवहारिक आर्थिक परियोजनामा रूपान्तरण गर्ने सम्भावना देखाएको छ।

सी चिनफिङले चीनको औद्योगिक क्षमता, भ्लादिमिर पुटिनले रुसको रणनीतिक प्रभाव, नरेन्द्र मोदीले भारतको कूटनीतिक सन्तुलन, सिरिल रामाफोसाले अफ्रिकाको विकास दृष्टि, मसुद पेजेस्कियनले इरानको आर्थिक स्वायत्तता र खाडीका अन्य नेताले क्षेत्रीय सम्पर्कको महत्व अघि सारिरहेका बेला साउदी अरबले ऊर्जा शक्ति, पूँजी र आर्थिक रूपान्तरणको विशिष्ट संयोजन प्रस्तुत गरेको छ।

नयाँ दिल्लीबाट रियादले दिएको सकारात्मक सन्देश स्पष्ट छ। साउदी अरब आफ्नो परम्परागत साझेदारी कायम राख्दै बदलिँदो बहुध्रुवीय विश्वमा नयाँ आर्थिक र कूटनीतिक विकल्प खोल्न चाहन्छ। ब्रिक्ससँगको निरन्तर संवादले रियादलाई एशिया, अफ्रिका र व्यापक विश्व दक्षिणसँगको सम्बन्ध थप विस्तार गर्ने अवसर प्रदान गरेको छ।

यस दृष्टिले प्रिन्स फैसल बिन फरहानको नयाँ दिल्ली उपस्थिति एउटा औपचारिक प्रतिनिधित्व मात्र होइन। यसले मोहम्मद बिन सलमानको नेतृत्वमा साउदी अरबले ऊर्जा निर्यातकर्ता राष्ट्रबाट विश्वव्यापी लगानी, प्रविधि, उद्योग र बहुपक्षीय कूटनीतिको प्रमुख केन्द्र बन्न खोजिरहेको व्यापक परिवर्तनलाई प्रतिबिम्बित गरेको छ।