ब्रिक्समा बेलारुसको सन्तुलित उपस्थिति : बहुध्रुवीयता, औद्योगिक सहकार्य र युरेसियाली सम्पर्कमा मिडियाको ध्यान

ड्रागन मिडिया समाचार कक्ष

नयाँ दिल्लीमा आयोजित १८औँ ब्रिक्स शिखर सम्मेलनमा साझेदार राष्ट्र बेलारुसको सहभागिताले युरोप र युरेसियाबाट ब्रिक्ससँग जोडिँदै गएको नयाँ कूटनीतिक आयामलाई उजागर गरेको छ। राष्ट्रपति अलेक्जान्डर लुकाशेन्कोको सरकारका तर्फबाट विदेशमन्त्री माक्सिम रिजेन्कोभले नयाँ दिल्लीमा बेलारुसको प्रतिनिधित्व गरेका छन्। उनको उपस्थितिलाई भारत र बेलारुसबीच विस्तार हुँदै गएको द्विपक्षीय तथा बहुपक्षीय सहकार्यको सन्दर्भमा महत्वका साथ हेरिएको छ।

बेलारुस ब्रिक्सको साझेदार राष्ट्रका रूपमा समूहसँग आफ्नो सम्बन्ध क्रमशः गहिरो बनाइरहेको छ। औद्योगिक उत्पादन, कृषि उपकरण, भारी मेसिनरी, खाद्य प्रशोधन, औषधि, रासायनिक उद्योग र प्रविधिमा रहेको बेलारुसको क्षमता ब्रिक्सका विशाल बजार तथा विकासशील अर्थतन्त्रसँग जोडिन सक्ने सम्भावना छ। यस दृष्टिले मिन्स्कका लागि ब्रिक्स राजनीतिक संवादको मञ्च मात्र होइन, व्यापार र औद्योगिक साझेदारी विस्तार गर्ने अवसर पनि हो।

बेलारुसको विदेश नीतिमा बहुध्रुवीय विश्व व्यवस्था र विभिन्न शक्ति केन्द्रसँग आर्थिक सम्बन्ध विस्तार गर्ने विषयले पछिल्ला वर्षमा विशेष महत्व पाएको छ। रुससँग अत्यन्त निकट राजनीतिक तथा आर्थिक सम्बन्ध कायम राख्दै बेलारुसले चीन, भारत, मध्य एशिया, मध्यपूर्व र अन्य विश्व दक्षिणका देशसँग व्यापारिक तथा कूटनीतिक सम्पर्क विस्तार गरिरहेको छ। ब्रिक्ससँगको साझेदारी यही व्यापक पूर्व र दक्षिण केन्द्रित कूटनीतिक विस्तारको महत्वपूर्ण हिस्सा बनेको छ।

भारत र बेलारुसबीच व्यापार, औद्योगिक सहकार्य, औषधि, कृषि, विज्ञान, शिक्षा र प्रविधिका क्षेत्रमा सम्बन्ध विस्तार गर्ने सम्भावना रहेको छ। भारतीय बजारको आकार र बेलारुसको औद्योगिक विशेषज्ञताबीच पूरकता खोज्न सकिने भएकाले नयाँ दिल्ली सम्मेलन दुई देशबीच व्यावहारिक आर्थिक सम्बन्धलाई थप गति दिने अवसर बनेको छ।

युरेसियाली आर्थिक संरचनासँग बेलारुसको गहिरो सम्बन्ध ब्रिक्सका लागि अर्को महत्वपूर्ण पक्ष हो। भौगोलिक रूपमा युरोप र युरेसियाको संगम क्षेत्रमा रहेको बेलारुसले पूर्व–पश्चिम व्यापार, औद्योगिक आपूर्ति श्रृंखला र भूमि यातायात सम्पर्कमा विशेष स्थान राख्छ। ब्रिक्सले व्यापारिक मार्ग र आपूर्ति श्रृंखलाको विविधीकरणलाई प्राथमिकता दिँदा बेलारुसको अनुभव उपयोगी बन्न सक्छ।

बेलारुसले ब्रिक्सलाई पश्चिमविरोधी सैन्य गठबन्धनका रूपमा भन्दा बदलिँदो विश्व संरचनामा विकासशील तथा उदीयमान अर्थतन्त्रबीच आर्थिक र राजनीतिक सहकार्य विस्तार गर्ने माध्यमका रूपमा महत्व दिएको देखिन्छ। राष्ट्रिय सार्वभौमिकता, आन्तरिक मामिलामा हस्तक्षेप नगर्ने सिद्धान्त, समानतामा आधारित अन्तर्राष्ट्रिय सम्बन्ध र आर्थिक विकल्पको विविधीकरण बेलारुसको ब्रिक्स दृष्टिकोणसँग जोडिएका मुख्य विषय हुन्।

नयाँ दिल्ली सम्मेलनमा बेलारुसको सहभागिताले ब्रिक्सको भौगोलिक विस्तारको प्रकृति पनि देखाएको छ। समूह अब एशिया, अफ्रिका, मध्यपूर्व र ल्याटिन अमेरिकामा मात्र सीमित छैन। साझेदार राष्ट्रमार्फत युरेसियाली तथा युरोपेली क्षेत्रका देशसमेत यसको राजनीतिक र आर्थिक संवादमा जोडिँदै गएका छन्। बेलारुस यही नयाँ सम्पर्कको महत्वपूर्ण उदाहरण बनेको छ।

ब्रिक्स साझेदार राष्ट्रहरूको उपस्थितिले समूहलाई पूर्ण सदस्यभन्दा बाहिरका देशसँग पनि संस्थागत सम्पर्क कायम गर्ने लचिलो संरचना दिएको छ। बेलारुससहित विभिन्न साझेदार राष्ट्रको सहभागिताले विश्व दक्षिण र युरेसियाको व्यापक प्रतिनिधित्व विस्तार गरेको छ। यसले ब्रिक्सलाई केवल सदस्य राष्ट्रको सीमित संरचना नभई बहुस्तरीय अन्तर्राष्ट्रिय सहकार्यको मञ्चका रूपमा विस्तार गरिरहेको छ।

अलेक्जान्डर लुकाशेन्कोको नेतृत्वमा बेलारुसले पछिल्ला वर्षमा एशिया र विश्व दक्षिणसँग सम्बन्ध विविधीकरणलाई प्राथमिकता दिएको छ। नयाँ दिल्लीमा विदेशमन्त्री रिजेन्कोभको उपस्थिति यही रणनीतिक दिशाको निरन्तरता हो। राजनीतिक सम्बन्धसँगै व्यापार, उद्योग, कृषि, प्रविधि र यातायात सम्पर्कलाई व्यावहारिक साझेदारीमा रूपान्तरण गर्नु बेलारुसका लागि ब्रिक्स सम्बन्धको प्रमुख अवसर बनेको छ।

सी चिनफिङले चीनको औद्योगिक शक्ति, भ्लादिमिर पुटिनले रुसको रणनीतिक प्रभाव, नरेन्द्र मोदीले भारतको कूटनीतिक सन्तुलन र विभिन्न विश्व दक्षिणका नेताले आफ्ना क्षेत्रीय विकास प्राथमिकता प्रस्तुत गरिरहेका बेला बेलारुसले युरेसियाली औद्योगिक क्षमता र नयाँ आर्थिक साझेदारीको दृष्टिकोण ब्रिक्स संवादमा थपेको छ।

नयाँ दिल्लीबाट बेलारुसले दिएको सकारात्मक सन्देश स्पष्ट छ। बदलिँदो विश्व अर्थतन्त्रमा मध्यम आकारका औद्योगिक राष्ट्रले पनि विविध बजार, नयाँ व्यापार मार्ग र बहुपक्षीय मञ्चसँग सम्बन्ध विस्तार गरेर आफ्नो आर्थिक तथा कूटनीतिक विकल्प फराकिलो बनाउन सक्छन्।

यस अर्थमा बेलारुसको ब्रिक्स सहभागिता केवल एउटा साझेदार राष्ट्रको औपचारिक उपस्थितिमा सीमित छैन। यसले ब्रिक्सको विश्वव्यापी पहुँच युरेसियातर्फ विस्तार भइरहेको र फरक राजनीतिक तथा आर्थिक संरचना भएका देशलाई एउटै सहकार्य मञ्चमा जोड्ने समूहको क्षमता बढिरहेको संकेत गरेको छ।