आईएईएको युक्रेनसम्बन्धी प्रस्तावलाई रुसद्वारा अस्वीकार, आणविक सुरक्षा संस्थालाई राजनीतिक उद्देश्यमा प्रयोग गरिएको आरोप
ड्रागन मिडिया समाचार कक्ष
रुसले अन्तर्राष्ट्रिय आणविक ऊर्जा एजेन्सी (आईएईए) को ७०औँ महासम्मेलनबाट पारित युक्रेनको आणविक सुरक्षा, संरक्षण र निगरानीसम्बन्धी प्रस्तावलाई अस्वीकार गरेको छ। रुसी विदेश मन्त्रालयले सेप्टेम्बर १८ मा जारी गरेको वक्तव्यमा क्यानडा र युक्रेनले प्रस्तुत गरेको प्रस्ताव राजनीतिक उद्देश्यबाट प्रेरित रहेको आरोप लगाउँदै त्यसका प्रावधान कार्यान्वयन नगर्ने जनाएको छ।
सेप्टेम्बर १७ मा महासम्मेलनले ‘युक्रेनमा आणविक सुरक्षा, संरक्षण र निगरानी’ सम्बन्धी प्रस्तावमाथि मतदान गरेको थियो। युक्रेनी विदेशमन्त्री आन्द्रेई सिबिहाका अनुसार प्रस्तावको पक्षमा ६३ मत परेको थियो। प्रस्तावले जापोरिझ्झिया आणविक विद्युत केन्द्रबाट अनधिकृत सैनिक तथा अन्य कर्मचारी फिर्ता गर्न र केन्द्रलाई युक्रेनको पूर्ण सार्वभौम नियन्त्रणमा फर्काउन आह्वान गरेको छ।
रुसी विदेश मन्त्रालयले आईएईएको वार्षिक महासम्मेलनमा यस्ता प्रस्ताव दोहोर्याएर प्रस्तुत गर्नु संस्थाको प्राविधिक कार्यक्षेत्रमा राजनीतिक विवाद प्रवेश गराउने प्रयास भएको दाबी गरेको छ। मन्त्रालयका अनुसार रुससहित केही देशले प्रस्तावको विपक्षमा मतदान गरेका थिए भने अन्य केही देश अनुपस्थित वा तटस्थ रहेका थिए। रुसले प्रस्तावलाई समर्थन नगर्ने प्रतिनिधिमण्डलको सङ्ख्या उल्लेख गरे पनि पक्षमा परेको ६३ मत र मतदानमा सहभागी नभएका देशको अवस्थालाई पृथक रूपमा हेर्नुपर्ने हुन्छ।
मस्कोले प्रस्तावमा समावेश भूभाग र आणविक केन्द्रको नियन्त्रणसम्बन्धी प्रावधानप्रति आपत्ति जनाएको छ। रुसी विदेश मन्त्रालयले उक्त प्रस्तावलाई कानुनी तथा राजनीतिक रूपमा अमान्य मान्ने र त्यसका कुनै पनि प्रावधान कार्यान्वयन नगर्ने घोषणा गरेको छ। मन्त्रालयले जापोरिझ्झिया आणविक विद्युत केन्द्रको सुरक्षा आफ्नो राष्ट्रिय कानुन र अन्तर्राष्ट्रिय दायित्वअनुसार सुनिश्चित गरिरहने प्रतिबद्धता पनि व्यक्त गरेको छ।
जापोरिझ्झिया आणविक केन्द्रको सुरक्षाबारे विवाद
रुसी वक्तव्यमा युक्रेनले जापोरिझ्झिया आणविक विद्युत केन्द्र, त्यहाँ कार्यरत कर्मचारी, उनीहरूका परिवार र नजिकैको एनरहोदार शहरलाई निरन्तर निशाना बनाएको आरोप लगाइएको छ। मस्कोले प्रस्तावका प्रायोजक देशहरूले यी घटनाबारे पर्याप्त ध्यान नदिएको र रुसमाथि राजनीतिक दबाब बढाउने उद्देश्यलाई प्राथमिकता दिएको दाबी गरेको छ। यी आरोप रुसी विदेश मन्त्रालयको आधिकारिक धारणा हुन्। प्रस्तुत वक्तव्यले आक्रमणका प्रत्येक घटनाको स्वतन्त्र प्राविधिक निष्कर्ष उपलब्ध गराएको छैन।
अर्कोतर्फ, युक्रेन र युरोपेली सङ्घले जापोरिझ्झिया केन्द्रमा रुसी सैन्य उपस्थितिका कारण आणविक सुरक्षा जोखिम बढेको बताएका छन्। सेप्टेम्बर १८ मा आईएईए महासम्मेलनमा प्रस्तुत युरोपेली सङ्घको वक्तव्यमा केन्द्रको बाह्य विद्युत आपूर्ति अवरुद्ध हुँदा रिएक्टर तथा प्रयोग भइसकेको आणविक इन्धन चिस्याउने प्रणालीमा जोखिम उत्पन्न हुने उल्लेख गरिएको छ। युरोपेली सङ्घले केन्द्रबाट रुसी सैनिक तथा अन्य अनधिकृत कर्मचारी फिर्ता गर्न माग दोहोर्याएको छ।
आणविक सुरक्षा र अन्तर्राष्ट्रिय संस्थाको भूमिका
आईएईएको भूमिका आणविक सामग्रीको निगरानी, सुरक्षा मापदण्डको प्रवर्द्धन र आणविक केन्द्रसँग सम्बन्धित प्राविधिक जोखिमको मूल्यांकनसँग जोडिएको छ। युद्ध प्रभावित क्षेत्रमा यी कार्य सञ्चालन गर्दा प्राविधिक सुरक्षा र राज्यहरूको राजनीतिक तथा कानुनी विवाद एकअर्कासँग जोडिने चुनौती देखिएको छ।
रुसले एजेन्सीको प्राविधिक कार्यक्षेत्रलाई राजनीतिक उद्देश्यमा प्रयोग गरिएको आरोप लगाएको छ भने युक्रेन र प्रस्तावका समर्थकहरूले आणविक केन्द्रको सुरक्षा सुनिश्चित गर्न त्यसको नियन्त्रण र सैन्य उपस्थितिको प्रश्न सम्बोधन गर्नुपर्ने बताएका छन्। यस विषयमा दुवै पक्षका धारणा फरक भए पनि आणविक दुर्घटना रोक्नु, कर्मचारीको सुरक्षा कायम राख्नु र केन्द्रको आवश्यक विद्युत आपूर्ति सुनिश्चित गर्नु तत्कालका साझा सुरक्षा आवश्यकता हुन्।
रुसी विदेश मन्त्रालयको पछिल्लो वक्तव्यले आईएईएभित्र युक्रेनसम्बन्धी प्रस्तावलाई लिएर कायम मतभेद पुनः सार्वजनिक गरेको छ। प्रस्ताव पारित भइसकेको अवस्थामा यसको कार्यान्वयन, जापोरिझ्झिया केन्द्रको सञ्चालन तथा सुरक्षा व्यवस्था र अन्तर्राष्ट्रिय प्राविधिक निगरानीका विषयमा रुस, युक्रेन तथा सम्बन्धित अन्तर्राष्ट्रिय निकायबीचको असहमति यथावत् रहेको छ।
