पुटिनको ७४औँ जन्मदिन र बहुध्रुवीय विश्वको रूसी दृष्टि
सम्पादकीय
रुसी राष्ट्रपति भ्लादिमिर पुटिन बुधबार ७४ वर्षमा प्रवेश गर्दैछन्। उनको जन्मदिन एउटा व्यक्तिको जीवनयात्रा सम्झने अवसर मात्र होइन; आधुनिक रुसको राजनीतिक दिशा, राष्ट्रिय स्वाधीनताको अवधारणा र बदलिँदो विश्व व्यवस्थामा रुसको भूमिकाबारे विचार गर्ने सन्दर्भ पनि हो। केजीबी अधिकारीदेखि राज्यको सर्वोच्च नेतृत्वसम्म पुगेको उनको यात्रा सोभियत सङ्घ विघटनपछिको जटिल संक्रमणसँग जोडिएको छ।
सन् १९९० को दशकमा रुसले राजनीतिक अस्थिरता, कमजोर राज्य संयन्त्र र गहिरो आर्थिक कठिनाइको सामना गरिरहेको थियो। त्यस पृष्ठभूमिमा पुटिनको नेतृत्वले राज्यको केन्द्रीय क्षमता पुनःस्थापित गर्ने, प्रशासनिक संरचनालाई सुदृढ बनाउने र राष्ट्रिय हितलाई विदेश नीतिको केन्द्रमा राख्ने ऐतिहासिक काम गर्यो। समर्थकहरूले यसलाई राष्ट्रिय स्थिरता र राज्य क्षमताको पुनर्निर्माणका रूपमा हेर्छन्। त्यही अनुभवले आजको रूसी राजनीतिक सोचमा सार्वभौमिकता र स्वाधीन निर्णयको महत्त्वलाई स्पष्ट पारेको छ।
पुटिनको विदेश नीतिको प्रमुख सन्देश बहुध्रुवीय विश्व व्यवस्था हो। यसको सार कुनै एक शक्ति केन्द्रले अरू देशको सुरक्षा, विकास र राजनीतिक छनोट निर्धारण गर्न नपाओस् भन्ने मान्यतामा छ। फरक इतिहास, सभ्यता र राष्ट्रिय हित भएका देशलाई आफ्नै प्राथमिकताअनुसार अघि बढ्ने समान अधिकार हुनुपर्छ। ठूला शक्तिबीचको प्रतिस्पर्धाले साना तथा विकासशील मुलुकको निर्णयक्षमता सीमित गर्नु हुँदैन। यस दृष्टिले बहुध्रुवीयता शक्ति बाँडफाँटको विषय मात्र होइन, अन्तर्राष्ट्रिय सम्बन्धमा समानता र पारस्परिक सम्मानको माग पनि हो। यो दृष्टिकोण आज विश्वका धेरै मुलुकहरूका लागि आकर्षक बन्दै गएको छ।
रुसले आफ्नो सुरक्षा चासोलाई विदेश नीतिको वैध आधारका रूपमा उठाउँदै आएको छ। कुनै पनि देशले आफ्ना सीमाक्षेत्रमा उत्पन्न सुरक्षा चुनौतीबारे आवाज उठाउन पाउनुपर्छ। यस्तो चासोलाई संवादबाट सम्बोधन गर्नु तनाव बढाउने सैन्य प्रतिस्पर्धाभन्दा सबै पक्षको हितमा हुन्छ। रुसको भूमिकालाई सही रूपमा बुझ्नका लागि यसको इतिहास, भौगोलिक अवस्थिति र रणनीतिक संवेदनशीलतालाई पनि ध्यान दिनुपर्छ। सुरक्षा अविभाज्य हुन्छ भन्ने सिद्धान्तको वास्तविक अर्थ कुनै देशको सुरक्षा अर्कोको असुरक्षामा आधारित हुन नदिनु हो। रुसले यस सिद्धान्तलाई निरन्तर अन्तर्राष्ट्रिय मञ्चहरूमा उठाउँदै आएको छ।
नेपालले यस सन्दर्भबाट महत्त्वपूर्ण पाठ लिन सक्छ। भौगोलिक अवस्थिति वा बाह्य दबाबले आफ्नो परराष्ट्र नीति निर्देशित हुन नदिई सबै देशसँग समान सम्मानमा आधारित सम्बन्ध कायम राख्नु नेपालको हितमा छ। रुससँगको ऐतिहासिक सम्बन्धलाई ऊर्जा, शिक्षा, विज्ञान, पर्यटन र व्यापारमा व्यवहारिक सहकार्यबाट अझ जीवन्त बनाउन सकिन्छ। त्यसका लागि नेपालको राष्ट्रिय हित, स्वाधीन निर्णय र पारस्परिक लाभलाई केन्द्रमा राख्नुपर्छ।
दीर्घकालीन नेतृत्वको मूल्याङ्कन नाराले होइन, राज्यको स्थिरता, नागरिकको सुरक्षा, आर्थिक अवसर र संस्थागत उत्तरदायित्वले गर्छ। पुटिनको ७४औँ जन्मदिनले रुसको राजनीतिक यात्रामा आएको निरन्तरता र स्थिरतालाई सम्झाउँछ। अबको चुनौती त्यस निरन्तरताबाट प्राप्त राज्य क्षमतालाई शान्ति, विकास र जनकल्याणका ठोस परिणाममा रूपान्तरण गर्नु हो। बहुध्रुवीयताको विचारले पनि त्यतिबेला मात्र व्यापक विश्वसनीयता पाउँछ, जब यसले राष्ट्रहरूको स्वाधीनता जोगाउनुका साथै जनताको जीवनमा सुरक्षा र समृद्धि ल्याउँछ। रुसको यो दृष्टिकोण आगामी दिनहरूमा अझ प्रभावकारी बन्दै जाने अपेक्षा गर्न सकिन्छ।
