बहुवर्णक्रमीय प्रविधिबाट दुई हजार वर्ष पुराना काठका अभिलेखको अवस्था निगरानी
ड्रागन मिडिया समाचार कक्ष
चीनको कान्सु ज्यान्दु सङ्ग्रहालयले प्राचीन बाँस तथा काठका अभिलेख-पत्रमा मेटिएका अक्षर पढ्न र तिनको संरक्षण अवस्था निगरानी गर्न बहुवर्णक्रमीय चित्राङ्कन प्रणाली प्रयोगमा ल्याएको छ। प्रणालीले पराबैजनीदेखि निकट-अवरक्त प्रकाशसम्मका ३२ तरङ्गपट्टीमा तस्बिर खिच्छ।
हान वंशकालका सीमावर्ती किल्लास्थलबाट उत्खनन गरिएका अधिकांश अभिलेख-पत्र करिब दुई हजार वर्ष पुराना छन्। चिनार, विलो र सल्लोका काठबाट बनाइएका यी सामग्री लामो समय शुष्क गोबी क्षेत्रमा गाडिएकाले नुनको तह जम्ने, कीराले खाने, ढुसी लाग्ने र चिरा पर्ने समस्या देखिएको सङ्ग्रहालयले जनाएको छ। यस्ता क्षतिले लेखिएका सामग्रीको अध्ययनमा बाधा पुर्याउँछन्।
सङ्ग्रहालयको संरक्षण विभागका दोर्जे रिन्चेनका अनुसार अवरक्त प्रकाशले मसीका चिन्हलाई काठ वा बाँसको सतहभन्दा स्पष्ट देखाउन मद्दत गर्छ। पराबैजनी तस्बिरमा भने नाङ्गो आँखाले नदेखिने सूक्ष्म चिरा र नुनको तह देखिन सक्छ। एउटै तरङ्गपट्टीमा गरिने चित्राङ्कनले लेखाइको केही भाग मात्र देखाउने भएकाले सङ्ग्रहालयले सन् २०२५ देखि बहुवर्णक्रमीय प्रणाली प्रयोग गर्न थालेको हो।
प्रणालीले विभिन्न तरङ्ग लम्बाइमा मसी, दाग र क्षयका सतहबाट फर्किने प्रकाश तुलना गरेर मेटिएको लेखाइ देखाउन, पुरानो मसी र पछिको फोहोर छुट्याउन तथा नुनको तह र कीराको क्षतिको स्थान र फैलावट पहिचान गर्न सक्छ। प्रत्येक अभिलेख-पत्रका मूल तस्बिरसहित ३३ वटा तसвир तयार पारिएको छ। सङ्ग्रहालयका पाँच सयभन्दा बढी अभिलेख-पत्रको चित्राङ्कन सम्पन्न भएको छ।
रिन्चेनले यी अभिलेख-पत्र प्राकृतिक अवस्थामा क्रमशः नष्ट हुने जैविक सांस्कृतिक सम्पदा भएकाले प्रत्येकको वर्तमान अवस्था र क्षतिको विवरणसहित अभिलेख तयार गरिएको बताए। समय–समयमा नयाँ तस्बिर खिचेर तुलना गर्दा तिनको अवस्था परिवर्तन भएको छ कि छैन भन्ने निगरानी गर्न सकिने उनले बताए।
प्रणालीका विकासकर्ता तियानजिन हेङ्दा वेन्बो टेक्नोलोजीका उपमहाप्रबन्धक दु पेङका अनुसार यो प्रविधि सुलेखन, चित्रकला, पुरातात्त्विक सामग्री, गुफाका भित्तेचित्र र समाधिस्थलका चित्रको अभिलेखीकरण तथा लुकेको विवरण पहिचानमा पनि प्रयोग गर्न सकिन्छ।
