चलचित्र क्षेत्रमा दशैंको व्यापार, महोत्सव र अनुदानमाथि बहस

ड्रागन मिडिया समाचार कक्ष

गत शनिबारदेखि आजसम्म नेपाली चलचित्र क्षेत्रमा दशैंको बक्स अफिस, चलचित्र महोत्सव, सरकारी अनुदान प्रक्रिया र नयाँ चलचित्र निर्माणका गतिविधि चर्चामा रहे। यी घटनाले नेपाली चलचित्र क्षेत्रको विस्तारसँगै यसका व्यावसायिक, नीतिगत र सिर्जनात्मक चुनौती पनि उजागर गरेका छन्।

काठमाडौंमा दुई चलचित्र महोत्सव

काठमाडौं महानगरपालिकाको आयोजनामा पहिलो काठमाडौं फिल्म फेस्टिभल शुक्रबारदेखि शुरु भएको छ। कात्तिक १५ गतेसम्म चल्ने महोत्सवमा नेपाली तथा विदेशी चलचित्र प्रदर्शन, छलफल, प्रशिक्षण कक्षा, सम्पदा पदयात्रा र सम्मान कार्यक्रम राखिएका छन्। नेपाल पानोरामा, अन्तर्राष्ट्रिय पानोरामा र लघुचलचित्र कार्यक्रमअन्तर्गत ४० चलचित्र प्रदर्शन गर्ने योजना छ। खुला आह्वानबाट प्राप्त ७५ चलचित्रमध्ये छानिएका १० नेपाली चलचित्रले जनही एक लाख रुपैयाँ प्रोत्साहन पुरस्कार पाउने आयोजकले जनाएको छ। चलचित्र प्रदर्शन निःशुल्क भए पनि सिट सुरक्षित गर्न निःशुल्क टिकट लिनुपर्ने व्यवस्था छ।

महोत्सवमा सहभागी हुन भारतीय अभिनेत्री शबाना आजमी काठमाडौं आएकी छन्। आज उनले ‘चलचित्र, महोत्सव र अर्थपूर्ण जीवन’ विषयक छलफलमा भाग लिने कार्यक्रम छ। जापानी निर्देशक ताकायुकी नाकामुराले यामागाता युनेस्को चलचित्र नगरबारे प्रस्तुति दिनेछन्। महोत्सवमा चलचित्र प्रदर्शनसँगै काठमाडौंको संस्कृति र सम्पदालाई चलचित्रमार्फत चिनाउने तथा अनुभवी र नयाँ चलचित्रकर्मीबीच संवाद बढाउने लक्ष्य राखिएको छ।

यसैबीच, नेपाल फिल्म एन्ड कल्चरल एकेडेमीको आयोजनामा दोस्रो काठमाडौं हरर फिल्म फेस्टिभल शुक्रबार शुरु भएको छ। नोभेम्बर १ सम्म चल्ने महोत्सवमा २१ देशका २६ चलचित्र प्रदर्शन हुँदैछन्। उद्घाटनमा रुसी चलचित्र ‘द विन्ड’को विशेष प्रदर्शन गरिएको थियो। महोत्सवले हरर विधाका चलचित्रसँगै युवा चलचित्रकर्मीलाई अन्तर्राष्ट्रिय सञ्जाल र सहकार्यका अवसर दिने लक्ष्य राखेको छ।

दशैंका चलचित्रको बक्स अफिस

चलचित्र विकास बोर्डको कात्तिक ८ गतेसम्मको आधिकारिक बक्स अफिस विवरणअनुसार दशैंमा प्रदर्शनमा आएका चलचित्रमध्ये ‘आ बाट आमा २’ले सबैभन्दा धेरै व्यापार गरेको छ। चलचित्रले एक लाख ३१ हजार ४९१ टिकट बिक्रीबाट चार करोड ११ लाख ४६ हजार ८४८ रुपैयाँको कुल व्यापार गरेको विवरणमा उल्लेख छ।

‘छ माया छपक्कै २’ले ८२ हजार ७५९ टिकटबाट दुई करोड ७६ लाख ३९ हजार ६५ रुपैयाँ र ‘१२ गाउँ २’ले ५७ हजार ९८३ टिकटबाट एक करोड ८३ लाख ९४ हजार ८८६ रुपैयाँको कुल व्यापार गरेका छन्। यी तीन चलचित्रको कुल व्यापार आठ करोड ७० लाख रुपैयाँभन्दा बढी पुगेको बोर्डको विवरणमा छ। यी रकम कुल व्यापारका हुन्; निर्माण तथा प्रदर्शन खर्च कटाएपछि मात्र वास्तविक नाफा निर्धारण हुन्छ।

‘कबड्डी ५’ले प्रदर्शनको पहिलो दिन देशभर २५० भन्दा बढी शो पाएको चलचित्रसम्बन्धी समाचारमा उल्लेख छ। तर समीक्षामा यसको कथावस्तुमा नयाँपन कम रहेको र पुरानै द्वन्द्व तथा घटनाक्रम दोहोरिएको टिप्पणी पनि आएको छ। ठूलो दर्शक आकर्षण र सिर्जनात्मक नवीनता एउटै कुरा होइनन् भन्ने बहस यसले अघि सारेको छ।

अनुदानको प्रक्रिया र समयसीमामाथि प्रश्न

मौलिक नेपाली चलचित्रलाई प्रोत्साहन गर्न सरकारले पटकथा लेखन, चलचित्र निर्माण र निर्माणपछिको कामका लागि अनुदान दिने प्रक्रिया अघि बढाएको छ। तर आवेदनका लागि तोकिएको २१ दिनको समयसीमालाई चलचित्रकर्मीले अव्यावहारिक भनेका छन्। अनुसन्धान, पटकथा लेखन र आवश्यक कागजात तयार गर्न यति छोटो समय पर्याप्त नहुने उनीहरूको तर्क छ। चलचित्र विकास बोर्डमार्फत हुनुपर्ने काम मन्त्रालयबाट अघि बढाइएको विषयमा पनि प्रश्न उठेको छ।

सरकारले भने यो पहिलोपटक लागू गरिएको प्रक्रिया भएकाले देखिएका कमजोरी सुधार गर्न सकिने र पर्याप्त आवेदन नपरे समय थप्न सकिने जनाएको छ। अनुदानको उद्देश्य मौलिक चलचित्रलाई सहयोग गर्नु हो भने आवेदन प्रक्रिया पारदर्शी र सबैका लागि पहुँचयोग्य हुनुपर्छ। सिर्जनात्मक तयारीका लागि पर्याप्त समय नदिए सहयोगको अवसर आवश्यक चलचित्रकर्मीसमक्ष नपुग्ने जोखिम रहन्छ।

नयाँ निर्माण र आगामी प्रदर्शन

निर्देशक नवीन पन्तको लेखन तथा निर्देशनमा बन्ने ‘बाकस’को छायाङ्कन कास्कीको धम्पुसबाट शुरु भएको छ। वर्षा राउत, विपना थापा र महेश त्रिपाठीलगायत कलाकारले अभिनय गर्ने चलचित्रले धम्पुसको भू-दृश्यलाई पर्दामा उतгах्नेछ।

‘उनको स्वेटर’का निर्माता मौसम भुसालले त्यसको अर्को भाग ‘कालेगी’ निर्माणको घोषणा गरेका छन्। चलचित्रको छायाङ्कन सिक्किममा शुरु भएको छ। कलाकार र कथावस्तुसम्बन्धी थप विवरण निर्माण पक्षले सार्वजनिक गरेको छैन।

यस अवधिमा ‘बाटुलो जून’ले १९३० को दशकको नेपाली समाजको पृष्ठभूमिमा तयार पारिएको ‘अल्लारे ठिटो आयो है’ गीत सार्वजनिक गरेको छ। अनमोल केसी र प्रिन्सी खातीवडा देखिने गीतले चलचित्रको समयकाल र प्रेमकथाको झलक दिएको छ। चलचित्र कात्तिक २६ गते प्रदर्शनमा आउने जनाइएको छ।

उद्योगका लागि अगाडिको बाटो

यो साता नेपाली चलचित्र क्षेत्रमा दर्शकको चासो, महोत्सवको विस्तार र नयाँ निर्माणका संकेत देखिए। तर बक्स अफिसका आँकडाले मात्रै उद्योगको समग्र अवस्था मापन गर्दैनन्। चलचित्रको मौलिकता, पटकथा र प्राविधिक गुणस्तर, प्रदर्शनको समान अवसर तथा सरकारी सहयोगको निष्पक्ष वितरण पनि उत्तिकै महत्त्वपूर्ण छन्।

काठमाडौंमा भइरहेका महोत्सवले नेपाली चलचित्रलाई अन्तर्राष्ट्रिय चलचित्रकर्मी र दर्शकसँग जोड्ने अवसर दिन सक्छन्। तिनलाई नियमित चलचित्र प्रदर्शन, सीप विकास, नयाँ प्रतिभाको संरक्षण र स्थानीय कथाको प्रवर्द्धनसँग जोड्न सके मात्र दीर्घकालीन लाभ हासिल हुनेछ।