अमेरिका–इरान तनाव कायम, क्षेत्रीय मध्यस्थता प्रयास जारी

ड्रागन मिडिया समाचार कक्ष

अमेरिकामा मध्यावधि निर्वाचन भइरहेका बेला वासिङ्टन र तेहरानबीचको तनाव उच्च रहेको छ। दुवै पक्षले सम्भावित समझदारीका सर्त र चेतावनी सार्वजनिक गरिरहेका छन् भने क्षेत्रीय देशहरूले द्वन्द्व पुनः चर्किन नदिन कूटनीतिक प्रयास बढाएका छन्।

इरानका सशस्त्र बलका प्रमुख अली अब्दोल्लाहीले अमेरिका वा इजरायलबाट कुनै पनि स्तर वा प्रकारको खतरा आए तत्काल जवाफ दिने चेतावनी दिएका छन्। यस्तो जवाफ भौगोलिक सीमामा नबाँधिने उनको भनाइ छ।

इरानको सर्वोच्च राष्ट्रिय सुरक्षा परिषद्का सचिव मोहसेन रेजाईले अमेरिकाको जवाफ इरानका माग सम्बोधन गर्न पर्याप्त नभएको बताएका छन्। उनले इरानका सात सर्त स्पष्ट रूपमा सम्बोधन गरी कार्यान्वयन गरिए मात्र होर्मुज जलडमरूमध्य पुनः खोलिने बताएका छन्।

इरानले आफ्ना सर्त पूरा भए सात दिनभित्र युद्धविराम गरी जलडमरूमध्य खोल्ने प्रस्ताव सेप्टेम्बर २२ मा मध्यस्थकर्तामार्फत अमेरिकालाई पठाएको थियो। इरानी विदेश मन्त्रालयका प्रवक्ता इस्माइल बघाईले सद्भावका आधारमा उक्त योजना कार्यान्वयन गर्ने समयावधि घटाएर दुई दिन बनाइएको सोमबार बताएका थिए।

अमेरिकी राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पले इरानविरुद्ध सैन्य कारबाही पुनः सुरु गर्ने वा नगर्ने निर्णय गर्न आफू हतारमा नरहेको सोमबार बताएका थिए। एक्सियोससँगको टेलिफोन अन्तर्वार्तामा उनले इरानलाई आर्थिक रूपमा कमजोर बनाइएको दाबी गरेका थिए। पछि उनले आफ्नो सामाजिक सञ्जाल ट्रुथ सोसलमा इरान समझदारी चाहिरहेको र चाँडै सहमति हुन सक्ने लेखेका थिए।

एक्सियोसको समाचारअनुसार ट्रम्पले कूटनीतिक सम्झौतामा पुग्ने, सैन्य कारबाही पुनः सुरु गर्ने वा सम्झौता र नयाँ सैन्य कारबाहीबिना अधिकतम आर्थिक दबाब कायम राख्ने तीन विकल्पबारे विचार गरिरहेका छन्। अमेरिकी उपराष्ट्रपति जेडी भान्स र ह्वाइट हाउसका विशेष दूत स्टिभ विटकफ कूटनीतिक समाधानको पक्षमा रहेको, जबकि इजरायली प्रधानमन्त्री बेन्जामिन नेतान्याहु र अमेरिकी रक्षामन्त्री पीट हेगसेथ सैन्य कारबाही पुनः सुरु गर्नुपर्ने पक्षमा रहेको समाचारमा उल्लेख छ।

द वाल स्ट्रिट जर्नलले सोमबार प्रकाशित समाचारमा मध्यावधि निर्वाचनपछि इरानका पूर्वाधार र आणविक केन्द्रलाई लक्षित गरी ठूलो स्तरको आक्रमण गर्ने विकल्पतर्फ ट्रम्प झुकिरहेको जनाएको छ। तर, यसबारे अन्तिम निर्णय भइनसकेको समाचारमा उल्लेख छ।

कतारको विदेश मन्त्रालयका प्रवक्ता माजेद अल–अन्सारीले मंगलबार अमेरिका र इरानले द्वन्द्व अन्त्य गर्ने प्रस्तावहरूबारे विचार गरिरहेको, तर मतभेद अझै समाधान नभएको बताएका छन्। कतारी प्रतिनिधिमण्डल सोमबार साँझ तेहरानमा इरानी अधिकारीहरूसँग तीन घण्टाभन्दा लामो छलफलपछि फर्किएको उनले बताए।

पाकिस्तान, खाडी सहयोग परिषद्का देशहरू तथा अन्य क्षेत्रीय र अन्तर्राष्ट्रिय साझेदारसँग समन्वय गरेर कतारले प्रस्तावहरू आदानप्रदान गरिरहेको अल–अन्सारीले बताए। तर, अहिलेसम्म ठोस उपलब्धि हासिल नभएको उनको भनाइ थियो।

इजिप्टका राष्ट्रपति अब्देल फताह अल–सिसीले अमेरिका र इरानलाई अधिकतम लचकता देखाउँदै राजनीतिक समाधान खोज्न आग्रह गरेका छन्। स्लोभेनियाका राष्ट्रपति नताशा पिर्क मुसारसँग कायरोमा भएको संयुक्त पत्रकार सम्मेलनमा उनले दुवै पक्षलाई समझदारी र संवादको वातावरण बनाउन आह्वान गरे। तनाव घटाउन क्षेत्रीय तथा अन्तर्राष्ट्रिय साझेदारसँग मिलेर इजिप्टले प्रयास जारी राख्ने पनि उनले बताए।

इजिप्टको विदेश मन्त्रालयका अनुसार इजिप्टका विदेशमन्त्री बद्र अब्देलअत्ती र उनका इरानी समकक्षी सेयेद अब्बास अराघ्चीले मंगलबार साँझ टेलिफोन वार्ता गरेका थिए। उनीहरूले तनाव घटाउने क्षेत्रीय प्रयास र सबै पक्षका चासोलाई सम्बोधन गर्ने विस्तृत सम्झौताबारे छलफल गरेका थिए।

कूटनीतिक प्रयास भइरहे पनि सैन्य तनाव कायम छ। द वाल स्ट्रिट जर्नलले अमेरिकी अधिकारीहरूलाई उद्धृत गर्दै अमेरिकाले सोमबार होर्मुज जलडमरूमध्यमा रहेको इरानको रणनीतिक केश्म टापुमा आक्रमण गरेको जनाएको छ।

इरानको इस्लामिक क्रान्तिकारी गार्ड दस्ताले सोमबार आफ्नो दक्षिणी हवाई क्षेत्रमा अमेरिकी तीनवटा मानवरहित विमानलाई वायु रक्षा प्रणालीले रोकेको दाबी गरेको छ। तीमध्ये दुईवटा एमक्यूएम–१७० आउट्ल नामका विमान केश्म टापुमाथि रोकिएको र तेस्रो एमक्यू–९ रीपर नामको विमान होर्मुज जलडमरूमध्यको पूर्वतर्फको जलक्षेत्रमा खसालिएको इरानी पक्षको भनाइ छ।

ट्रम्पले कूटनीतिक सम्झौताको सम्भावना रहेको बताइरहेका बेला पछिल्ला साताहरूमा अमेरिकाले इरानमाथि सीमित आक्रमणहरू गोप्य रूपमा गरेको द वाल स्ट्रिट जर्नलले जनाएको छ। ठूलो स्तरको सैन्य कारबाही पुनः सुरु भएको सङ्केत नदिन वासिङ्टनले ती आक्रमण सार्वजनिक नगरेको एक अमेरिकी अधिकारीलाई उद्धृत गर्दै समाचारमा उल्लेख छ।