४ मंसिर २०८३, बिहीबार

गान्धार करिडोर पुनर्जीवित गर्न र छिमेकीसँग साझा भविष्यको समुदाय बनाउन लि शिक्वाङ्गको आह्वान

ड्रागन मिडिया समाचार कक्ष

पाकिस्तानको विदेश मन्त्रालयमा आयोजित गान्धारसम्बन्धी अन्तर्राष्ट्रिय संवादमा ईमिनेण्ट स्कलर डा. लि शिक्वाङ्गले गान्धार करिडोर पुनर्जीवित गर्दै छिमेकी देशहरूबीच साझा भविष्यको बलियो समुदाय निर्माण गर्नुपर्ने बताएका छन्। छिमेकी मुलुकका बौद्ध भिक्षु तथा विद्वान्सामु उनले दिएको भाषणको शीर्षक थियो—“गान्धार करिडोरको पुनरुत्थान र छिमेकीसँग साझा भविष्यको बलियो समुदाय निर्माण।”

“पहाड र समुद्र नजिक छन्, सभ्यताहरू एकअर्कामा मिसिएका छन् र नियति परस्पर गाँसिएको छ—यसले छिमेकीहरूबीच सद्भावपूर्ण सहअस्तित्वको क्षेत्र निर्माण गर्छ,” उनको सन्देश थियो।

पाकिस्तानको सरकारी विवरणअनुसार नोभेम्बर १७ देखि इस्लामाबादमा “साझा भविष्यतर्फ” भन्ने विषयसहित चारदिने गान्धार रणनीतिक संवाद २०२६ आयोजना गरिएको थियो। पाकिस्तानको विदेश मन्त्रालयमा उद्घाटन भएको कार्यक्रममा आठ देशका बौद्ध भिक्षु, धार्मिक नेता, विद्वान्, कूटनीतिज्ञ र सरकारी अधिकारी सहभागी थिए। संवादको उद्देश्य गान्धार सम्पदाको संरक्षण, प्रवर्द्धन र अन्तर्राष्ट्रिय पहिचान विस्तार गर्नु थियो।

प्राचीन सभ्यताले जोडेको क्षेत्र

गान्धार कुनै एउटै आधुनिक सहर वा राज्यको नाम होइन। यो प्राचीन सभ्यतागत क्षेत्र थियो, जसको मुख्य भूभाग अहिलेको उत्तरपश्चिमी पाकिस्तानमा पर्छ र ऐतिहासिक विस्तार अफगानिस्तानको काबुल उपत्यकासम्म पुगेको थियो। विभिन्न कालमा यसको सीमा परिवर्तन भए पनि पेशावर उपत्यका, स्वात र तक्षशिलासँग जोडिएका क्षेत्र गान्धारको इतिहास तथा बौद्ध परम्पराका महत्त्वपूर्ण केन्द्र थिए।

युनेस्कोका अनुसार तक्षशिला पाँचौँ शताब्दी ईसापूर्वदेखि दोस्रो शताब्दी ईस्वीसम्म बौद्ध अध्ययनको महत्त्वपूर्ण केन्द्र थियो। रेशम मार्गको एउटा शाखामा रहेको यस क्षेत्रले दक्षिण एसिया, मध्य एसिया र चीनबीच विचार, व्यापार तथा तीर्थयात्राको आवागमनमा भूमिका खेलेको थियो। तक्षशिलाका बौद्ध विहार र स्तूप मध्य एसिया र चीनसम्मका तीर्थयात्रीका गन्तव्य बनेका थिए।

यही ऐतिहासिक सम्पर्कलाई अहिले सांस्कृतिक आदानप्रदान, शैक्षिक सहकार्य र धार्मिक पर्यटनसँग जोड्ने अवधारणा “गान्धार करिडोर”का रूपमा अघि सारिएको छ। यसको उद्देश्य पुरातात्त्विक स्थल जोड्ने भौतिक मार्गमा मात्र सीमित छैन; तीर्थयात्रा सहज बनाउने, सम्पदा संरक्षण गर्ने, अनुसन्धान तथा विश्वविद्यालयबीच सहकार्य बढाउने र स्थानीय समुदायलाई पर्यटनबाट लाभ पुर्‍याउने पक्ष पनि यसमा समेटिन्छन्।

करिडोरको अवधारणा र बहस

गान्धार करिडोरको विचार पाकिस्तानमा यस संवादअघि पनि नीतिगत बहसमा आएको थियो। सन् २०२४ मा सांसद रमेश कुमार वाङ्कवानीले पाकिस्तानलाई बौद्ध बहुल देश तथा समुदायसँग जोड्ने उद्देश्यसहित करिडोरसम्बन्धी विधेयक संसद्मा प्रस्तुत गरेका थिए। प्रस्तावमा गान्धार क्षेत्रको पर्यटन प्रवर्द्धन र तीर्थयात्रीलाई सहजीकरण गर्ने विषय समेटिएको थियो।

तर अवधारणाले संघीय र प्रान्तीय अधिकारसम्बन्धी बहस पनि निम्त्याएको थियो। खैबर पख्तुनख्वा सरकारले पुरातत्त्व र पर्यटनसम्बन्धी अधिकार प्रान्तको क्षेत्राधिकारभित्र पर्ने भन्दै संघीय विधेयकप्रति आपत्ति जनाएको थियो। यसले करिडोरको कार्यान्वयनका लागि संघीय तथा प्रान्तीय सरकार, पुरातत्त्व निकाय, स्थानीय समुदाय र धार्मिक संस्थाबीच सहकार्य आवश्यक हुने देखाउँछ।

पाकिस्तानको हालको संवादमा धार्मिक पर्यटन, सम्पदा संरक्षण, अनुसन्धान र अन्तर्राष्ट्रिय सहकार्यलाई प्राथमिकता दिइएको छ। सरकारी विवरणमा बौद्ध तीर्थयात्रीका लागि भिसा सहजीकरण, लामो अवधिका बहुप्रवेश अनुमति, प्रशासनिक प्रक्रिया सरल बनाउने, सम्पदा स्थलनजिक ध्यान केन्द्र स्थापना गर्ने र संरक्षण कार्यमा बौद्ध समुदायको सहभागिता बढाउने प्रस्ताव उल्लेख छन्।

लि शिक्वाङ्गको शैक्षिक परिचय

ईमिनेण्ट स्कलर डा. लि शिक्वाङ्ग चीनको छिङह्वा विश्वविद्यालयबाट अवकाशपछि अन्य विश्वविद्यालयमा प्राध्यापकका रूपमा कार्यरत छन्। सिन्जियाङ वित्त तथा अर्थशास्त्र विश्वविद्यालयको सन् २०२६ को परिचयमा उहाँलाई विशेष नियुक्त प्राध्यापक तथा राष्ट्रिय सामाजिक विज्ञान कोषअन्तर्गतको अनुसन्धान परियोजनाका प्रमुख विज्ञ भनिएको छ। छिङह्वा विश्वविद्यालयको अभिलेखले उहाँले सन् २०२५ अप्रिलमा त्यहाँको सेवा छाडेको जनाएको छ।

उहाँले सञ्चार, सार्वजनिक नीति, अन्तर्राष्ट्रिय सञ्चार र रेशम मार्गसम्बन्धी अध्ययन गर्दै आएका छन्। छिङह्वा विश्वविद्यालयको परिचयमा उहाँलाई पाकिस्तान संस्कृति तथा सञ्चार अध्ययन केन्द्रका निर्देशक र संयुक्त राष्ट्रसंघीय शैक्षिक, वैज्ञानिक तथा सांस्कृतिक संगठन (युनेस्को)सँग सम्बन्धित सञ्चार तथा अन्तरसांस्कृतिक संवाद कार्यक्रमका प्रमुखका रूपमा पनि उल्लेख गरिएको छ।

सम्भावना र कार्यान्वयनका सर्त

गान्धार करिडोरलाई सांस्कृतिक सम्पर्कको प्रभावकारी सञ्जाल बनाउन सुरक्षित र सहज यात्रा, स्पष्ट भिसा व्यवस्था, विश्वसनीय पर्यटक सूचना, दक्ष मार्गदर्शक, सम्पदा संरक्षणका मापदण्ड र स्थानीय समुदायको सहभागिता आवश्यक हुन्छ। धार्मिक पर्यटनबाट रोजगारी तथा स्थानीय व्यवसायलाई लाभ पुग्न सक्छ; तर त्यसका लागि आगन्तुकको सुरक्षा, सांस्कृतिक स्थलको संरक्षण र प्रान्तीय तहमा सहमति सुनिश्चित गर्नुपर्नेछ।

लि शिक्वाङ्गको भाषणले गान्धारको साझा इतिहासलाई छिमेकीबीच संवाद र सहकार्यको आधार बनाउनुपर्ने विचार अघि सारेको छ। पाकिस्तानको सरकारी विवरणले पनि संवादलाई सम्पदा संरक्षण, धार्मिक पर्यटन र अन्तर्राष्ट्रिय साझेदारी विस्तार गर्ने मञ्चका रूपमा प्रस्तुत गरेको छ। उपलब्ध आधिकारिक सूचनामा भने करिडोरलाई स्वीकृत अन्तरदेशीय पूर्वाधार परियोजनाका रूपमा पुष्टि गरिएको छैन। त्यसैले यसलाई अहिले सांस्कृतिक, शैक्षिक र तीर्थयात्रा सहकार्यको प्रस्तावका रूपमा बुझ्नु उपयुक्त हुन्छ।

Show More

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

Back to top button