७ मंसिर २०८३, आईतवार

भारतको उदारताले नेपालसँगको मित्रता अझ बलियो बनाउन सक्छ

मुना चन्द

भारतको शक्ति नेपालका लागि कहाँ देखिनुपर्छ? नेपाली किसानको उत्पादन भारतीय बजारमा सहजै पुग्दा, सीमाक्षेत्रको बस्तीले बाढी आउनुअघि नै सूचना पाउँदा र नेपाली विद्युतले भरपर्दो बजार पाउँदा। विशाल अर्थतन्त्र र ठूलो क्षेत्रीय प्रभाव भएको भारतसँग आफ्ना छिमेकीको विकासमा योगदान दिने असाधारण क्षमता छ। नेपालसँग त्यो क्षमता खुला दिलले प्रयोग गर्दा भारतले पनि भरपर्दो आर्थिक साझेदार र अझ बलियो छिमेकी सम्बन्ध पाउँछ।

नेपाल र भारतबीचको सम्बन्धलाई सरकारहरूले दिशा दिन्छन्, तर त्यसलाई पुस्तौँदेखि टिकाउने काम जनताले गरेका छन्। परिवार, तीर्थयात्रा, श्रम, शिक्षा र व्यापारले सीमाका दुवैतर्फ जीवन जोडेको छ। यही निकटताका कारण कुनै नाकामा भएको ढिलाइ वा कुनै बजारमा अचानक बदलिएको नियमको असर पनि छिट्टै घरपरिवारसम्म पुग्छ। भारतको उदारता त्यहीँ अर्थपूर्ण हुन्छ, जहाँ उसको एउटा निर्णयले नेपाली नागरिकको दैनिकी सहज बनाउँछ। नेपालले पनि भारतीय नागरिक र व्यवसायीका जायज चासोलाई उस्तै गम्भीरतासाथ सम्बोधन गर्नुपर्छ।

बजार खुल्दा अवसर दुवैतर्फ बढ्छ

भारतको विशाल बजार नेपाली उत्पादकका लागि सबैभन्दा नजिकका ठूला अवसरमध्ये एक हो। त्यो अवसर किसान र उद्यमीसम्म पुर्‍याउन भन्सार महसुलसँगै जाँचपासको समय, परीक्षणको खर्च र ढुवानीको अनिश्चिततालाई पनि हेर्नुपर्छ। चिया, अदुवा वा अलैँचीको खेप सीमामा अड्किँदा ढुवानी खर्च बढ्छ र खरिदकर्तासँगको सम्झौता जोखिममा पर्छ। भारतले दुवै देशका नियामकले स्वीकार गर्ने परीक्षण विधि र प्रयोगशाला तोक्न, पुनः परीक्षणको कारण लिखित रूपमा दिन र जाँचपासको समय स्पष्ट गर्न सहयोग गर्न सक्छ। यसबाट भारतले आफ्ना खाद्य सुरक्षा मापदण्ड कायम राख्न सक्छ र नेपाली उत्पादकले बजारको मागअनुसार योजना बनाउन सक्छन्।

पारवहनमा पनि भरपर्दो प्रक्रिया आफैँमा ठूलो सहयोग हो। भारतीय बन्दरगाह र रेलमार्ग हुँदै आउने सामानको ढुवानी समय अनुमान गर्न सकिने भए नेपाली उद्योगले कच्चा पदार्थ जुटाउन र निर्यातको समय मिलाउन सक्छ। मुख्य मार्ग अवरुद्ध हुँदा प्रयोग गर्न सकिने वैकल्पिक नाका र अत्यावश्यक वस्तुको ढुवानी प्रक्रिया दुवै सरकारले पहिल्यै तय गर्न सक्छन्। थप हवाई प्रवेश मार्गबारे प्राविधिक सहमति जुटे पर्यटन र व्यावसायिक आवागमनमा पनि अवसर बढ्छ। भारतले पहुँच सहज बनाउने र नेपालले उत्पादन क्षमता, गुणस्तर तथा पूर्वाधार सुधार्ने हो भने व्यापारको लाभ सीमाका दुवैतर्फ फैलिन्छ।

साझा नदीको लाभ र सुरक्षा पनि साझा होस्

नेपालको जलविद्युत र भारतको ठूलो विद्युत बजारले दीर्घकालीन साझेदारीको आधार दिन्छन्। नेपाली उत्पादकले लगानी गर्नुअघि निर्यात स्वीकृति कति समयका लागि पाइन्छ, नवीकरण कसरी हुन्छ र प्रसारण क्षमता कति उपलब्ध हुन्छ भन्ने जान्नुपर्छ। भारतले यी सर्त स्पष्ट र स्थिर बनाउन सहयोग गरे नेपालमा लगानीको निर्णय सहज हुन्छ। भारतीय खरिदकर्ताले पनि आफ्नो विद्युत आपूर्तिको योजना बनाउन सक्छन्। प्रसारण सहकार्य विस्तार हुँदा नेपालका लागि अरू क्षेत्रीय बजारसम्म पुग्ने सम्भावना खुल्छ।

साझा नदीको मूल्य विद्युत उत्पादनमा मात्र सीमित छैन। सिँचाइ, बाढी नियन्त्रण र नदीमा निर्भर समुदायको जीविका पनि उत्तिकै महत्त्वपूर्ण छन्। ठूला आयोजनामा लागत र लाभको बाँडफाँट स्पष्ट हुनुपर्छ। डुबान, कटान वा विस्थापनबाट प्रभावित परिवारले पाउने संरक्षण र क्षतिपूर्तिको जिम्मेवारी पनि पहिल्यै तय गर्नुपर्छ। ठूला आयोजनाको सहमति जुट्न समय लागे पनि बाढीको पूर्वसूचना आदानप्रदान तुरुन्तै सुधार्न सकिन्छ। वर्षाअघि दुवै देशले जोखिमको सूचना कुन केन्द्रबाट कुन स्थानीय निकायमा पठाउने भन्ने तय गरे सीमाका दुवैतर्फका परिवारले सुरक्षित ठाउँमा जान र आफ्ना पशु तथा सामान जोगाउन थप समय पाउँछन्।

सहयोगको मूल्य नागरिकले अनुभव गर्नुपर्छ

भारतले शिक्षा, स्वास्थ्य, प्रविधि र विपदपछिको पुनर्निर्माणमा सहयोग विस्तार गर्न सक्छ। छात्रवृत्ति र प्राविधिक तालिमलाई नेपालका अस्पताल, विश्वविद्यालय र स्थानीय रोजगारीको आवश्यकतासँग जोड्न सकिन्छ। सीमाक्षेत्रमा आकस्मिक उपचारका लागि अस्पतालबीच सम्पर्क, बिरामी पठाउने प्रक्रिया र एम्बुलेन्स आवागमन सहज बनाउने सहकार्यले परिवारलाई प्रत्यक्ष राहत दिन्छ। बाढीले भत्काएका पुल, विद्यालय र स्वास्थ्यचौकी पुनर्निर्माण गर्दा प्रभावित समुदायले कुन आयोजना पहिले चाहेका छन् भन्ने सुन्नुपर्छ। आयोजना सम्पन्न भएपछि त्यसलाई सञ्चालन र मर्मत गर्ने जिम्मेवारी पनि स्पष्ट हुनुपर्छ।

वित्तीय सहयोगमा खुलापनले विश्वास बढाउँछ। अनुदान र ऋणको रकम, ब्याजदर, भुक्तानी अवधि तथा खरिदका सर्त सार्वजनिक भए नागरिकले आयोजनाको लाभ र दायित्व बुझ्न सक्छन्। नेपालले आफ्ना प्राथमिकताअनुसार आयोजना छान्ने, समयमै काम सम्पन्न गर्ने र खर्चको हिसाब दिने जिम्मेवारी लिनुपर्छ। भारतले स्थानीय आवश्यकता र कार्यान्वयन क्षमतालाई ध्यानमा राखेर सहयोगको स्वरूप तय गर्दा त्यसको प्रभाव लामो समयसम्म रहन्छ।

बराबरीको सम्मानले मित्रतालाई टिकाउँछ

उदार छिमेकीले कठिन विषय सुन्ने ठाउँ पनि दिन्छ। बाँकी सीमा प्रश्नमा नेपालले आफ्नो अडान प्रमाणसहित राख्नुपर्छ र भारतले त्यसमा औपचारिक जवाफ दिनुपर्छ। प्रमाण आदानप्रदान, संयुक्त परीक्षण र अर्को बैठकको मिति तय गर्न सकिए वार्ताले गति पाउँछ। सीमा प्रश्नमा संवाद चलिरहँदा व्यापार, स्वास्थ्य, शिक्षा र विपद व्यवस्थापनमा दुवै देशले काम अघि बढाउन सक्छन्। नियमित संवादले असहमतिको असर नागरिकको आवागमन र जीविकामा पर्न नदिने आधार बनाउँछ।

दिल्लीको वार्ताबाट भारतले नेपाली निर्यातको एउटा ठोस अवरोध हटाउन, विद्युत व्यापारका सर्त स्पष्ट गर्न र सीमापार बाढीको सूचना समयमै बस्तीसम्म पुर्‍याउन हात बढाउन सक्छ। नेपालले आफ्ना प्रस्ताव तयार गरेर, कार्यान्वयनको जिम्मेवारी लिएर र प्रगति सार्वजनिक गरेर त्यसको प्रत्युत्तर दिन सक्छ। ठूलो छिमेकीको उदारता र सानो छिमेकीको सार्वभौम हैसियतको सम्मान एउटै सम्बन्धमा अटाउँछन्। दुवै देशका नागरिकले त्यसको लाभ आफ्नो जीवनमा अनुभव गरेपछि मित्रता सरकारी वक्तव्यभन्दा धेरै टिकाउ हुन्छ।

Show More

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

Back to top button