इरान र इजरायलबीच तनाव चरम : आरोप-प्रत्यारोप र भीषण हमला

# मुना चन्द

१४ जुन २०२५ को दिन इरानी मिडियाले दाबी गर्यो कि उनको वायुसेनाले इजरायली हमलामा दुई अत्याधुनिक एफ-३५ स्टेल्थ लडाकु विमान झारेका छन् र एउटी महिला पाइलट पनि पक्राउ परिन्। अर्ध-सरकारी समाचार एजेन्सी तस्निमले यो घटनालाई “ऐतिहासिक उपलब्धि” भन्दै प्रस्तुत गर्यो, पाँचौं पुस्ताका अदृश्य विमान पहिलो पटक झारिएको दाबी। पछि राज्य सञ्चालित आईआरएनएले तेस्रो एफ-३५ पनि झारिएको र एक पाइलट मारिएको, अर्को पक्राउ भएको दाबी गर्यो।

इजरायलले तुरुन्तै यी सबै दाबी खारेज गर्यो। इजरायली रक्षा बल (आईडीएफ) का प्रवक्ता कर्नल अविचे अद्राइले यी खबरहरू “पूर्ण आधारहीन” र “भ्रामक” भन्दै इन्कार गरे। उनको दाबी अनुसार न त कुनै विमान नष्ट भए न त पाइलट पक्राउ परे, र सबै सैनिक अभियान निर्बाध रूपमा चलिरहेका छन्। सैन्य विश्लेषकहरूले इरानको अतिशयोक्तिपूर्ण दाबी गर्ने इतिहासलाई इंगित गर्दै सञ्चारमा देखिएका विमानको भस्म भएको अवशेषका तस्वीरहरू एआई बाट बनेका जालसाजी हुनसक्ने बताए। महत्वपूर्ण कुरा, इरानी सेनाले पनि आधिकारिक रूपमा तस्निमको प्रारम्भिक रिपोर्ट पुष्टि गरेन।

यो विवादित प्रचार ठूलो सैन्य टकरावको पृष्ठभूमिमा अगाडि आएको हो। १३ जुन शुक्रबार इजरायलले “अपरेशन राइजिङ लायन” नामक ठूलो हवाई हमला गर्यो। जसमा तेहरान सहित विभिन्न शहरका इरानी सैन्य तथा आणविक सुविधाहरू निशाना बनाइयो। इरानी संयुक्त राष्ट्रदूत आमिर सईद इरवानीका अनुसार यस हमलामा कम्तीमा ७८ जना मारिए र ३२० जना घाइते भए, जसमा धेरैजसो सामान्य नागरिक थिए। मारिएकामा इरानको इस्लामिक रिवोल्युशनरी गार्ड्स कर्प्स (आईआरजीसी) का प्रमुख जनरल हुसेन सलामी र एयरस्पेस कमाण्डर जनरल आमिर अली हाजिजादे जस्ता शीर्ष सैन्य कमाण्डरहरू समेत थिए, इरानी सैन्य नेतृत्वप्रति भएको ठूलो प्रहार हो यो।

इरानले शुक्रबार राति जवाफी कारबाही गर्दै उत्तरी र मध्य इजरायलतर्फ लगभग १०० मिसाइल प्रहार गर्याे। यसले ठूलो क्षति पुर्याएको छ र ४१ इजरायली घाइते भएका छन्, जसमा दुईजना अवस्था गम्भीर छ। यो आक्रामक आदानप्रदानले दुई दुश्मन राष्ट्रबीचको लामो छायाँ युद्धलाई खतरनाक मोडमा पुर्याएको छ, जसले क्षेत्रीय युद्धको आशंका बढाएको छ।

इरानी दाबीहरू प्राविधिक रूपमा सम्भव भएतापनि रणनीतिक आवश्यकताबाट प्रेरित देखिन्छन्। इजरायली एफ-३५ विमानहरूले गुरुत्व बम खसाल्न इरानी वायुसेना भित्री रुपमा प्रवेश गरेका थिए। उन्नत रुसी रडार प्रणाली (जस्तै रेजोनान्स-एनई) सहितको घना वायुसुरक्षा नेटवर्ककाे निशानामा परेका हुनसक्छन्। तर तेहरानले आफ्ना शीर्ष नेताहरू गुमाएपछि र नतान्ज तथा फोर्दो जस्ता संवेदनशील आणविक सुविधाहरूमा क्षति पाएपछि घरेलु मनोबल बढाउन र सक्षम रक्षाको छवि प्रक्षेपण गर्न यो प्रचार गर्नुपरेको देखिन्छ।

इजरायलको लागि चर्चित स्टेल्थ फाइटरको क्षति अस्वीकार गर्नु रणनीतिक जरुरी थियो। एफ-३५ को अजेय छवि उनको प्रमुख निवारक शक्ति हो, जसलाई क्षति भएको मान्यता दिँदा अमेरिका (विमान आपूर्तिकर्ता) सँगको सम्बन्धमा तनाव आउनसक्छ र ४० वटा मात्रै भएको इजरायली एफ-३५ बेडाको सक्षमतामा असर पर्नसक्छ।

विस्फोटक अवस्थाले थप उक्साहट कारबाहीको खतरा देखाएको छ। इरानले चेतावनी दिएको छ कि यदि अमेरिका वा सहयोगीहरूले इजरायललाई सहयोग गरे उनीहरूका अड्डाहरू निशाना बनाइनेछन्, जबकि इजरायलले तेहरानप्रति कडा चेतावनी जारी गरेको छ। यस द्वन्द्वको असर वैश्विक रूपमा पनि देखिन थालेको छ। इरान, जोर्डन र लेबनानले आकाश सीमा बन्द गरेर अन्तर्राष्ट्रिय उडानहरू अवरुद्ध गरेका छन्। हिंसाको मूलमा आणविक तनाव छ। इजरायलले आणविक हतियार क्षमता रोक्न हमला जायज ठानेको छ भने इरानले फोर्दो सुविधाबाट उपकरण हटाएर यस्तो हमलाको अपेक्षा गरेको देखिन्छ।

इजरायली एफ-३५ को भवितव्यको बारेमा उठेका यी विपरीत दावीहरूले इरान र इजरायलबीचको भौतिक द्वन्द्वसँगै चलिरहेको सूचना युद्धलाई प्रतिनिधित्व गर्दछ। इरानी दाबीहरू अप्रमाणित रहेका छन् र विश्वसनीयतामा ठूलो प्रश्न उठेको छ, तर ठूलो क्षतिपछि घरेलु र रणनीतिक उद्देश्य पूरा गर्न यिनको प्रचार गरिएको छ। इजरायलले गरेको कडा खण्डनले गोप्य सैन्य रहस्य र निवारक शक्तिको रक्षा गर्ने लक्ष्य राखेको छ। यो हमला, प्रतिहमला र विरोधाभाषी सत्यको चक्रले गलत निर्णयको जोखिम बढाएको छ, जसले क्षेत्रिय र वैश्विक शक्तिहरूलाई झन्डै ठूलो द्वन्द्वमा तान्न सक्छ।