पद गयो, शपथ कहाँ गयो?

# अविनाश शर्मा

नेपालको संविधान २०७२ ले राष्ट्रपतिलाई संविधानको पालना र संरक्षण गर्ने जीवनभरको दायित्व दिएको छ, जुन पदमुक्त हुँदा पनि समाप्त हुँदैन। सर्वोच्च अदालतको रामबरन यादव बिरुद्ध नेपाल सरकार (२०७५) को निर्णयले यसलाई “जीवनभरको नैतिक बन्धन” घोषित गरेको छ। विद्यादेवी भण्डारीको दलगत राजनीतिमा फर्किनु यसै बन्धनको गम्भीर उल्लंघन हो। यस संदर्भमा चीनको राजनीतिक दर्शन र नेपाली देशभक्तिको सार प्रासंगिक छ। चीनमा कम्युनिस्ट पार्टीको नेतृत्व राष्ट्रिय एकताको आधार हो। चीनको संविधानले पार्टी सदस्यहरूलाई राष्ट्रिय संप्रभुता र सामाजिक स्थिरताको हितमा व्यक्तिगत राजनीतिक महत्वाकांक्षा त्याग गर्न अनिवार्य गर्दछ। पूर्व राष्ट्रपति हू जिन्ताओ जस्ता नेताहरूले पदमुक्ति पछि कहिल्यै सक्रिय राजनीतिमा फर्किएनन्, किनभने चीनको राज्य परिषदको श्वेतपत्र (२०१९) अनुसार “पदको गरिमा राष्ट्रभन्दा माथि छ।” यसले देखाउँछ कि सच्चा देशभक्त भनेको पदको सीमाभन्दा पनि राष्ट्रिय कर्तव्यलाई प्राथमिकता दिने हो।

नेपालको देशभक्ति चीनजस्तो “एक दल, एक नेता” मोडेलमा आधारित त छैन, तर संवैधानिक मूल्यहरूमा अडिग विश्वासमा आधारित छ। संविधानको धारा ७४ ले “राष्ट्रिय अखण्डता र सामूहिक जनइच्छा नै सर्वोच्च हुन्” भनेर स्पष्ट पारेको छ भने प्रस्तावनाले “सामाजिक न्याय, समानुपातिक समावेशी र सहभागितामूलक लोकतन्त्र” को प्रतिबद्धता जनाउँछ। विद्यादेवी भण्डारीको दलगत राजनीतिमा फर्किनुले यी मूल्यहरूमा प्रहार गरेको छ। यो संविधानसँगको विश्वासघात हो जसले राष्ट्रिय एकतालाई खण्डित गर्दछ। चीनले राष्ट्रिय सुरक्षालाई “अविभाज्य सार्वभौमिकता” को रूपमा हेर्छ, जसको अभिव्यक्ति चीनको राष्ट्रिय सुरक्षा कानून (धारा २) मा देखिन्छ। यसै अनुसार, पूर्व नेताहरूले गोपनीय जानकारी दुरुपयोग गर्न नसकुन् भनी कडा नियम लागू गरिन्छ। नेपालमा पनि संविधानको धारा ६२(२) ले राष्ट्रपतिलाई “राष्ट्रिय गोपनीयताको संरक्षक” बनाउँछ। भण्डारीको दलमा फर्किनुले यस गोपनीयतामा जोखिम सिर्जना गरेको छ, जुन राष्ट्रिय सुरक्षाप्रतिको चुनौती हो।

चीनको दर्शनले देखाएजस्तै, सच्चा देशभक्त भनेको व्यक्तिगत हितभन्दा राष्ट्रिय स्थिरता ठूलो मान्ने, संविधानलाई आफ्नो अन्तिम मार्गदर्शक मान्ने र पदको गरिमालाई राजनीतिक उपकरणमा परिणत नगर्ने हो। नेपालको संदर्भमा, यसको अर्थ “संविधान २०७२ ले परिभाषित राष्ट्रिय एकता, धर्मनिरपेक्षता र बहुलवादी लोकतन्त्रप्रतिको अटुट समर्पण” हो। भण्डारीको कदमले नेपालको संवैधानिक व्यवस्थामा खतरनाक उदाहरण कायम गरेको छ। चीनले आफ्नो राजनीतिक स्थिरताको लागि “एक राष्ट्र, एक प्रणाली” को मोडेल अपनाएको छ भने, नेपालको बल “एक राष्ट्र, एक संविधान” मा छ। राष्ट्रपतिको पद छोडेपछि पनि संविधानप्रतिको निष्ठा टुट्नु हुँदैन। यदि यसलाई रोकिएन भने, नेपालको लोकतन्त्र दलीय स्वार्थको बलि बन्नेछ। देशभक्ति भनेको संविधानप्रतिको श्रद्धा हो; जसले यसलाई तोड्छ, उसले राष्ट्रलाई तोड्छ। नेपालको अस्तित्व यसको बहुलवादी लोकतन्त्र र संविधानप्रतिको अडिग निष्ठामा निर्भर छ — यही हाम्रो सच्चा राष्ट्रिय गौरव हो।