दुई महाद्वीप, दुई संकट: विश्व किन आगोको मुखमा ?

# मुना चन्द

यूक्रेन-रूस युद्ध र एसियामा भू-राजनीतिक तनाव विश्वव्यापी रूपमा चर्चाको केन्द्रबिन्दुमा रहेका छन्। यी दुईवटा विषयले अन्तर्राष्ट्रिय सम्बन्ध, वैश्विक अर्थतन्त्र, र सुरक्षा नीतिमा गम्भीर प्रभाव पारेका छन्। यूक्रेन-रूस युद्धले न केवल यूरोप तर सम्पूर्ण विश्वलाई प्रभावित गरिरहेको छ भने एसियामा चीन-ताइवान सम्बन्ध, दक्षिण चीन सागर विवाद, र उत्तर कोरियाको परमाणु कार्यक्रमजस्ता मुद्दाहरूले क्षेत्रीय स्थिरतालाई चुनौती दिइरहेका छन्।

यूक्रेन-रूस युद्धको सुरूवात फेब्रुअरी २०२२ मा भएको थियो। रूसले यूक्रेनमा सैन्य कारबाही गरेपछि यो युद्ध सुरू भयो। यस युद्धले मानवीय संकटलाई जन्म दिएको छ। लाखौं यूक्रेनी नागरिकहरू देश छोडेर शरणार्थीको रूपमा अन्य देशहरूमा पुगेका छन्। धेरैजनाको मृत्यु भएको छ र अनेकौं घाइते भएका छन्। यस युद्धले आर्थिक क्षेत्रमा पनि ठूलो प्रभाव पारेको छ। विशेष गरी ऊर्जा र खाद्यान्नको मूल्यवृद्धि भएको छ। रूस र यूक्रेन दुवै विश्वमा अनाज र तेलको प्रमुख आपूर्तिकर्ता हुन्। युद्धका कारण आपूर्ति शृंखला बिग्रिएकोले विश्वव्यापी मुद्रास्फीति बढेको छ। अन्तर्राष्ट्रिय समुदायले रूसमा विभिन्न प्रतिबन्ध लगाएको छ। यसले गर्दा वैश्विक अर्थतन्त्रमा असर परेको छ। यूरोपीय देशहरू ऊर्जाको लागि रूसमा निर्भर रहेका थिए। तर युद्धपछि उनीहरूले वैकल्पिक ऊर्जा स्रोतको खोजी गर्दै आएका छन्। संयुक्त राष्ट्र संघले युद्ध रोक्नका लागि मध्यस्थताको प्रयास गरेको छ। तर अहिले सम्म कुनै स्थायी समाधान निस्किएको छैन। यो युद्धले सैन्य गुटहरूबीचको तनावलाई पनि बढाएको छ। नाटो र रूसबीचको सम्बन्ध अत्यन्तै तनावपूर्ण रहेको छ। यसले सर्बभौमिकता र अन्तर्राष्ट्रिय कानूनको महत्वलाई पनि उजागर गरेको छ।

एसियामा भू-राजनीतिक तनाव पनि विश्वका लागि चिन्ताको विषय बनेको छ। चीन-ताइवान सम्बन्धमा तनाव लगातार बढिरहेको छ। चीनले ताइवानलाई आफ्नो अभिन्न अङ्ग मान्दछ। तर ताइवानले आफ्नो स्वतन्त्र अस्तित्व कायम राख्न चाहन्छ। चीनले ताइवान वरिपरि सैन्य अभ्यास गर्दै आएको छ। यसले गर्दा यो क्षेत्रमा तनाव बढेको छ। संयुक्त राज्य अमेरिकाले ताइवानलाई सैन्य सहयोग गर्दै आएको छ। यसले गर्दा चीन-अमेरिका सम्बन्धमा पनि तनाव बढेको छ। दक्षिण चीन सागरमा पनि विवाद रहेको छ। चीनले यस क्षेत्रको धेरै भागमा आफ्नो दावी गरेको छ। तर विभिन्न देशहरू जस्तै भियतनाम, फिलिपिन्स, मलेसिया, ब्रुनई, र इन्डोनेसियाले पनि यस क्षेत्रमा आफ्नो दावी गरेका छन्। चीनले कृत्रिम टापुहरू निर्माण गरेर सैन्यीकरण गरिरहेको छ। यसले गर्दा क्षेत्रीय स्थिरतामा असर पर्ने खतरा बढेको छ। संयुक्त राज्य अमेरिकाले यस क्षेत्रमा नौसेनाको उपस्थिति बढाएको छ। यसले गर्दा चीन-अमेरिका सम्बन्धमा पनि तनाव बढेको छ। उत्तर कोरियाको परमाणु र मिसाइल कार्यक्रमले पनि एसियामा तनाव बढाएको छ। उत्तर कोरियाले बारम्बार मिसाइल परीक्षण गर्दै आएको छ। यसले गर्दा कोरियाली प्रायद्वीपमा तनाव बढेको छ। संयुक्त राज्य अमेरिका र दक्षिण कोरियाले संयुक्त सैन्य अभ्यास गर्दै आएका छन्। यसले गर्दा उत्तर कोरियाको प्रतिक्रिया झन् उग्र बन्दै गएको छ। संयुक्त राष्ट्र संघले उत्तर कोरियामा विभिन्न प्रतिबन्ध लगाएको छ। तर उत्तर कोरियाले आफ्नो कार्यक्रम जारी राखेको छ।

यी दुईवटा विषयहरूले विश्वमा शक्तिको सन्तुलनलाई प्रभावित गरिरहेका छन्। यूक्रेन-रूस युद्धले पश्चिमी देशहरू र रूसबीचको द्वन्द्वलाई बढाएको छ। एसियामा भू-राजनीतिक तनावले चीन-अमेरिका प्रतिस्पर्धालाई उजागर गरेको छ। यसले गर्दा अन्तर्राष्ट्रिय संस्थाहरूको भूमिका पनि चुनौतीमा परेको छ। संयुक्त राष्ट्र संघजस्ता संस्थाहरूले यी समस्याहरूको समाधान गर्न अप्ठ्यारो महसुस गर्दै छन्। विश्वव्यापी अर्थतन्त्रले यी संघर्षहरूको प्रभाव बेहोर्दै आइरहेको छ। ऊर्जा र खाद्यान्नको मूल्यवृद्धि, आपूर्ति शृंखलामा व्यवधान, र मुद्रास्फीति जस्ता समस्याहरूले गर्दा विश्वका विभिन्न देशहरूले आर्थिक कठिनाइहरूको सामना गर्दैछन्। यी संघर्षहरूले साना देशहरूमा पनि गम्भीर प्रभाव पारेको छ। उनीहरू आफूलाई ठूलो शक्तिहरूको प्रतिस्पर्धाको बीचमा फसेको महसुस गर्दै छन्। शरणार्थी समस्या, मानव अधिकार उल्लंघन, र पर्यावरणीय क्षति जस्ता मुद्दाहरू पनि यी संघर्षहरूसँग जोडिएका छन्। अन्तर्राष्ट्रिय समुदायले इन्टरनेट र साइबर सुरक्षा जस्ता नयाँ क्षेत्रहरूमा पनि चुनौतीहरूको सामना गर्दै छ। यी संघर्षहरूले साइबर युद्धको रूपमा पनि आफ्नो प्रभाव देखाएका छन्। भविष्यमा यी समस्याहरूको समाधान अन्तर्राष्ट्रिय सहयोगमार्फत नै सम्भव छ। तर ठूला शक्तिहरूबीचको अविश्वास र प्रतिस्पर्धाले यो प्रक्रियालाई जटिल बनाएको छ। विश्व शान्ति र स्थिरताको लागि यो आवश्यक छ कि सबै देशहरूले अन्तर्राष्ट्रिय कानूनको सम्मान गरुन् र विवादहरूको शान्तिपूर्ण समाधानको लागि काम गरुन्।