G2 को उदय: संसारको समस्या समाधान गर्ने नयाँ मोडेल र नेपालीको आशा

# संकेत किराँती

अमेरिका र चीनबीच हालै सम्पन्न भएको व्यापार र ट्यारिफ सम्बन्धी ऐतिहासिक सम्झौताले विश्व राजनीतिमा नयाँ सन्देश दिएको छ। यो सम्झौता केवल आर्थिक लेनदेनमा सीमित छैन, यसले विश्वको भूराजनीतिक सन्तुलनमा समेत नयाँ अध्याय आरम्भ गरेको छ। जब दुई महाशक्तिहरू अमेरिका र चीनले प्रतिस्पर्धा भन्दा सहकार्य रोजे, तब सम्पूर्ण विश्वले राहतको सास फेऱ्यो। अमेरिकी राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पले प्रस्तुत गरेको “G2” को अवधारणाले संसारका सामूहिक समस्याहरू समाधान गर्न दुई प्रमुख राष्ट्रबीचको साझेदारीलाई संस्थागत रूपमा अघि सारेको छ। यो अवधारणा केवल कूटनीतिक चाल मात्र होइन, भविष्यको विश्व शासन प्रणालीमा सम्भावित मोड हो, जसबाट नेपाल जस्ता साना तर सम्भावनायुक्त राष्ट्रहरूले पनि लाभ लिन सक्ने आशा गर्न सक्छन्।

अमेरिका र चीन विश्वका दुई सबैभन्दा ठूला अर्थतन्त्र हुन्। दुवै राष्ट्रबीचको व्यापार युद्धले विगतमा विश्व बजारलाई अस्थिर बनाएको थियो, जसको प्रभावले विकासशील राष्ट्रहरू विशेषगरी नेपाल जस्ता अर्थतन्त्रलाई पनि प्रत्यक्ष असर पुर्याएको थियो। जब यी दुई राष्ट्रहरूबीच सहकार्यको वातावरण सिर्जना भयो, तब विश्व बजारमा स्थायित्व र आशाको किरण फुकियो। अमेरिका र चीनले आपसी व्यापारिक तनाव घटाउँदै साझा हितका विषयमा काम गर्ने सहमति जनाउनु केवल आर्थिक सन्तुलनका लागि होइन, विश्व शान्ति र विकासका लागि पनि महत्त्वपूर्ण कदम हो।

G2 को अवधारणा अहिलेको विश्वमा निकै सान्दर्भिक मानिन्छ। विगतमा G7, G8, र G20 जस्ता समूहहरूले विश्व आर्थिक र राजनीतिक समन्वयका लागि भूमिका खेलेका थिए। तर ती समूहहरूमा प्रायः पश्चिमी राष्ट्रहरूको प्रभाव रहँदै आएको थियो। अहिले भने अमेरिका र चीनबीचको प्रत्यक्ष साझेदारीले पूर्व र पश्चिमबीचको पुल निर्माण गर्ने सम्भावना देखाएको छ। जलवायु परिवर्तन, दिगो विकास, आतंकवाद, महामारी नियन्त्रण, प्रविधि र व्यापार सन्तुलन जस्ता जटिल समस्याहरू कुनै पनि एक राष्ट्रले एक्लै समाधान गर्न सक्दैन। त्यसैले दुई ठूला शक्तिहरूले सहकार्य गर्ने मोडेलले साझा उत्तर खोज्ने वैकल्पिक बाटो खोलिदिएको छ।

नेपालका लागि यस मोडेलले विशेष अवसरहरू ल्याउन सक्छ। नेपालको भौगोलिक स्थिति र कूटनीतिक सन्तुलनले यसलाई अमेरिका र चीन दुबैसँग निकट सम्बन्ध कायम गर्न सहज बनाएको छ। चीनसँग सिमाना बाँडेको नेपालले ‘बेल्ट एन्ड रोड इनीसिएटिभ’ अन्तर्गतका अवसरहरू उपयोग गर्न सक्छ भने अमेरिकासँगको मिलेनियम च्यालेन्ज कर्पोरेसन (MCC) जस्ता परियोजनाले पनि विकासको गति दिन सक्छ। G2 सहकार्यले यी दुई पहलबीच समन्वय बढेमा नेपालको विकासका लागि नयाँ द्वार खुल्न सक्छ।

नेपालका लागि यस सन्दर्भमा तीन प्रमुख फाइदा देखिन्छन्। पहिलो आर्थिक लाभ, G2 सहकार्यले विश्व बजार स्थिर बनाउँछ, जसले नेपाली पर्यटन, निर्यात र लगानी वातावरणमा सकारात्मक प्रभाव पार्न सक्छ। दोस्रो विकास सहयोग, अमेरिका र चीन दुबै नेपालमा भौतिक पूर्वाधार, शिक्षा, ऊर्जा र प्रविधि क्षेत्रमा सहयोग गर्दै आएका छन्। यी दुई राष्ट्रबीच प्रतिस्पर्धा भन्दा सहकार्य बढेमा नेपाललाई दुवैको प्रविधि र पूँजीको संयुक्त फाइदा मिल्नेछ। तेस्रो राजनीतिक स्थिरता, दुई महाशक्तिको सहकार्यले एशिया क्षेत्रमा तनाव घटाउँछ, जसले साना राष्ट्रहरूलाई पनि सुरक्षा र कूटनीतिक स्वतन्त्रता प्रदान गर्न सक्छ।

तर यो अवसरसँगै चुनौती पनि छन्। दुई ठूला शक्तिहरूबीचको प्रतिस्पर्धा कहिलेकाहीँ साना राष्ट्रहरूका लागि दबाबको कारण बन्न सक्छ। नेपालले कुनै एक पक्षको प्रभावमा परेर अर्को राष्ट्रसँगको सम्बन्ध बिगार्ने गल्ती गर्नु हुँदैन। त्यसका लागि सन्तुलित र स्वतन्त्र विदेश नीति अत्यावश्यक हुन्छ। नेपालले आफ्नो राष्ट्रिय हितलाई प्राथमिकता दिँदै दुबै देशसँग समान दूरीको कूटनीति अपनाउनु जरुरी छ। यसका लागि नीति-निर्माताहरूले रणनीतिक सोच र दीर्घकालीन दृष्टि राख्नुपर्छ, ताकि नेपाल न त कुनै महाशक्तिको राजनीतिक खेलको मैदान बन्न जाओस्, न त विकासका अवसर गुमाओस्।

अन्ततः, G2 को अवधारणा विश्व शासन प्रणालीमा नयाँ सम्भावना हो। यसले प्रतिस्पर्धात्मक कूटनीति भन्दा सहकार्यात्मक विश्व दृष्टिकोणलाई अगाडि ल्याएको छ। अमेरिका र चीनले सहकार्यको बाटो अपनाउँदा विश्वले साझा भविष्यतर्फ अघि बढ्ने संकेत पाएको छ। नेपालका लागि पनि यो एक अवसर हो, जहाँ उसले आफ्नो भौगोलिक र कूटनीतिक सन्तुलनलाई उपयोग गरी आर्थिक र सामाजिक विकासमा तीव्रता ल्याउन सक्छ। तर, याे सबैका बीचमा सधैं सतर्क रहँदै, राष्ट्रिय हित र स्वतन्त्रता सर्वोपरि राख्नु नेपालको लागि अनिवार्य छ।

G2 को उदयले देखाएको छ कि संसारका ठूला चुनौतीहरू, जलवायु संकटदेखि लिएर आर्थिक असमानता र राजनीतिक तनावसम्म सहकार्य र संवादबाट मात्र समाधान हुन सक्छन्। यदि दुई महाशक्तिहरूले आफ्नो स्वार्थभन्दा माथि उठेर साझा हितमा काम गर्न सके भने यो विश्वका सबै राष्ट्रका लागि नयाँ युगको सुरुवात हुनेछ। नेपालका जनताले पनि यही आशा गरेका छन् कि विश्वमा सहकार्य र स्थायित्व कायम होस्, र त्यसको सकारात्मक प्रभाव नेपालको विकास र समृद्धिमा पनि परोस्।