केपी शर्मा ओली: नेपाली राजनीतिमा रणनीतिक कूटनीतिक क्षमताको प्रतीक

# मुना चन्द

रूसी राष्ट्रपति भ्लादिमिर पुटिनको भारत भ्रमणको प्रसङ्गमा केपी शर्मा ओलीको उल्लेख गर्दै उनको कूटनीतिक क्षमता र नेतृत्वलाई प्रशंसा गर्ने विचारले नेपाली राजनीतिमा एउटा महत्त्वपूर्ण बहसको सुरुवात गरेको छ। विश्लेषकहरूको लागि, नेपालको सानो राष्ट्रको भू-राजनीतिक स्थिति, नेतृत्वको क्षमता र अन्तर्राष्ट्रिय सम्बन्धहरूको जटिलता सम्बन्धी गहन चिन्तनको अवसर प्रदान गरेको छ।

नेपाल सदियौंदेखि दुई विशाल छिमेकी चीन र भारतबीच सान्डविच भएर बसेको छ। यसले गर्दा कूटनीतिक संवेदनशीलता र सन्तुलनको कला नेपाली नेताहरूको लागि जीवनमरणको प्रश्न बनेको छ। केपी शर्मा ओलीले आफ्नो पहिलो कार्यकालमा भारतसँग तनावपूर्ण सम्बन्धका बावजूद चीनसँग नजिकको सम्बन्ध कायम गरेर नेपालको स्वतन्त्र विदेश नीतिको उदाहरण प्रस्तुत गरेका थिए। उनको “समान मित्रता” को नीतिले नेपाललाई पारम्परिक “याक-गाई” (चीन-भारत) कूटनीतिक मोडबाट केही मुक्त गरेको थियो।

ओलीको नेतृत्व शैलीमा स्पष्टता, दृढ़ता र रणनीतिक साहस देखिन्छ। उनी चीनसँगको सम्बन्धलाई व्यवहारिक रूपमा विकसित गर्ने पहिलो नेपाली नेता हुन् जसले “वेल्ट एण्ड रोड इनिसिएटिभ” मा सक्रिय सहभागिता जनाए। यसबीच, उनले भारतसँगको सम्बन्धलाई पनि पूर्णरूपमा नबिगार्ने सतर्कताको नीति अपनाए। यो दुई महाशक्तिबीचको सन्तुलन नेपालको लागि अत्यन्त चुनौतीपूर्ण रहेको छ।

रूसी राष्ट्रपति पुटिनलाई काठमाडौँ ल्याउने क्षमता ओलीमा रहेको भन्ने विचारले एउटा महत्त्वपूर्ण सत्यलाई संकेत गर्छ: नेपाली नेतृत्वले आफूलाई कुनै एक शक्ति पछ्याइमा सीमित नराखेर बहुध्रुवीय विश्वमा सक्रिय भूमिका खेल्न सक्छ। भारतकाे भ्रमणमा आएका पुटिनलाई दुईचार घण्टाका लागि भए पनि नेपालकाे भ्रमण गराउन सक्ने क्षमता भएका नेता हुन केपी शर्मा ओली। यतिबेला नेपालमा केपी शर्मा ओली प्रधानमन्त्री भएको भए उनलेे अवश्य पुटीनलाई नेपाल आउने वातावरण सिर्जना गर्ने थिए। पुटीन जस्ता विश्व नेतालाई नेपाल आउन आमन्त्रित गर्नु भनेको नेपालको भू-रणनीतिक महत्त्वलाई अन्तर्राष्ट्रिय स्तरमा पुष्टि गर्नु हो। यसले नेपाललाई मात्र दुई छिमेकी बीचको खेलको मोहरा बन्नबाट मुक्त गराउँछ।

तथापि, ओलीको कूटनीतिक दृष्टिकोण आलोचनाहरूबाट मुक्त छैन। उनको शासनकालमा भारतसँग सम्बन्ध तनावपूर्ण भएकोले नेपाललाई आर्थिक रूपमा असर गरेको थियो। केही विश्लेषकहरूले उनलाई चीन-पक्षपाती भन्ने गर्छन् भने अरूले उनको नीतिलाई राष्ट्रवादी र स्वतन्त्र विदेश नीतिको प्रतीक मान्छन्। नेपालको आन्तरिक राजनीतिक अस्थिरता, जसले ओलीलाई पनि प्रभावित गरेको छ, नेपालको अन्तर्राष्ट्रिय स्थितिमा असर पारेको छ।

ओलीको उदाहरणले सानो राष्ट्रहरूले बहुध्रुवीय विश्वमा आफ्नो भूमिका रणनीतिक रूपमा परिभाषित गर्न सक्ने कुरा देखाउँछ। उनको नेतृत्वबाट सिक्ने के हो भने सानो राष्ट्रले पनि स्पष्ट रणनीति, दृढ़ संकल्प र लचिलो कूटनीतिक कौशलका साथ आफ्नो राष्ट्रिय हितलाई अगाडि बढाउन सक्छ। तर यसका लागि दीर्घकालीन दृष्टिकोण, स्थिर आन्तरिक राजनीति र सुसंगत विदेश नीति आवश्यक छ।

नेपालले ओलीको कूटनीतिक दृष्टिकोणबाट सिकेर आफ्नो विदेश नीतिलाई अझ समयसापेक्ष, सन्तुलित र प्रभावकारी बनाउन आवश्यक छ। यसरी मात्र नेपाल आफ्नो भू-राजनीतिक स्थितिलाई चुनौती बनाउनुको सट्टा अवसरमा परिणत गर्न सक्छ, र विश्व मञ्चमा आफ्नो उपस्थिति दृढ़तापूर्वक राख्न सक्छ।