इन्डो-प्यासिफिकमा अमेरिकी सैन्य उपस्थिति र यसको सन्दर्भ

# संकेत किराँती

संयुक्त राज्य मरिन कोर्सको एक एमभी-२२बी ओस्प्रे विमानले युएसएस बक्सर (एलएचडी ४) नामक आक्रमण जहाजमा सफलतापूर्वक अवतरण गरेको छ। यो अभ्यास ११औं मरिन एक्सपेडिशनरी यूनिट (११th MEU) को सहभागितामा भएको हो र यसलाई “इन्टिग्रेटेड ट्रेनिङ” को रूपमा वर्णन गरिएको छ। अमेरिकी सैन्य शाखाका अनुसार, यस अभ्यासको उद्देश्य इन्डो-प्यासिफिक क्षेत्रमा एउटा “लचिलो, युद्धका लागि तयार” सेना बललाई कायम राख्नु हो, जुन आवश्यक परेको ठाउँमा छिटो प्रतिक्रिया दिन सकोस्।

रणनीतिक महत्त्वको क्षेत्र: इन्डो-प्यासिफिकलाई अमेरिकाको राष्ट्रिय सुरक्षा र अर्थतन्त्र दुवैको लागि सबैभन्दा महत्त्वपूर्ण क्षेत्र मानिन्छ। यो क्षेत्र विश्वको आधा जनसंख्या, धेरै प्रमुख अर्थतन्त्र, र व्यापारिक समुद्री मार्गहरूको घर हो। चीनको बढ्दो सैन्य उपस्थिति र दाबीहरूलाई (विशेष गरी दक्षिण चीन सागरमा) अमेरिकाले यस क्षेत्रको स्थिरताको लागि चुनौतीको रूपमा हेर्छ।

अमेरिकी प्रतिबद्धताको प्रतीक: यस्ता अभ्यासहरू अमेरिकाको “फ्री एन्ड ओपन इन्डो-प्यासिफिक” को दृष्टिकोणलाई कार्यान्वयन गर्ने प्रयासको हिस्सा हुन्। यसले क्षेत्रीय सहयोगीहरू (जस्तै जापान, दक्षिण कोरिया, अस्ट्रेलिया, फिलिपिन्स) संगको साझेदारी र सैन्य सहकार्यलाई बलियो बनाउने र आक्रमकताको लागि निवारक शक्ति (Deterrence) को रूपमा काम गर्ने उद्देश्य राख्छ।

आक्रमण जहाजको भूमिका: युएसएस बक्सर जस्ता जहाजहरू समुद्रबाट हवाई आक्रमण गर्ने क्षमता (Amphibious Assault) राख्छन्। यिनीहरू मरिनहरू र उनीहरूका सामग्रीहरूलाई समुद्रतटमा पुर्याउन, हेलिकप्टर र ओस्प्रे जस्ता विमानहरूको आधार स्थलको रूपमा काम गर्न, र मानवीय सहयोग अभियानदेखि पूर्ण सैन्य अभियानसम्म विविध भूमिका खेल्न सक्छन्।

प्रत्यक्ष प्रभाव: यो घटनाको नेपालमा कुनै प्रत्यक्ष सैन्य वा तत्काल प्रभाव पर्ने देखिदैन। नेपाल सैन्य गुटनिरपेक्षताको नीति अवलम्बन गर्दछ र विदेशी सैन्य गठबन्धनमा सामेल हुँदैन।

अप्रत्यक्ष भू-राजनैतिक सन्दर्भ: तथापि, नेपाल आफ्नो दुई विशाल छिमेकी चीन र भारतबीचको जटिल भू-राजनैतिक खेलको बीचमा अवस्थित छ। अमेरिका-चीनको यो प्रतिस्पर्धा समग्र क्षेत्रीय सुरक्षा वातावरणलाई प्रभावित गर्छ। नेपालको लागि, यसले बाह्य नीति र आर्थिक साझेदारीमा सन्तुलन कायम राख्नुको महत्त्वलाई बलियो बनाउँछ।

सार्वभौमिकता र अन्तर्राष्ट्रिय कानुनको महत्त्व: यस प्रकारका सैन्य प्रदर्शनहरूले समुद्री सीमा, हवाई क्षेत्र, र अन्तर्राष्ट्रिय कानुन (जस्तै UNCLOS – समुद्री कानुन सम्बन्धी संयुक्त राष्ट्र सन्धि) को पालनाको बहसलाई पनि केन्द्रमा ल्याउँछन्। नेपाल जस्तो ल्यान्डलक्ड देशको लागि पनि अन्तर्राष्ट्रिय कानुनमा आधारित शान्तिपूर्ण विवाद समाधानको सिद्धान्त महत्त्वपूर्ण हुन्छ।

युएसएस बक्सरमा एमभी-२२बी ओस्प्रेको अवतरण केवल एउटा सैन्य अभ्यास मात्र होइन, बरु इन्डो-प्यासिफिकमा अमेरिकी सैन्य रणनीति र क्षेत्रीय स्थिरता प्रति चासोको स्पष्ट संकेत हो। यसले अमेरिका-चीन बीचको रणनीतिक प्रतिस्पर्धा झल्काउँदै यो क्षेत्रमा सैन्यीकरण बढ्ने प्रवृत्तिलाई पनि देखाउँछ। नेपालको लागि, यसबाट सिक्नुको मुख्य पाटो भनेको सैन्य गुटनिरपेक्षता, सार्वभौमिकताको सम्मान, र सबै छिमेकी र महाशक्तिहरूसँग समान रूपमा मैत्रीपूर्ण सम्बन्ध कायम गर्ने बुद्धिमत्तापूर्ण नीति नै हो। अन्तर्राष्ट्रिय राजनीतिमा शक्ति सन्तुलन सधैं परिवर्तनशील हुन्छ, र नेपालको हित आफ्नो स्वतन्त्र निर्णय क्षमता र आन्तरिक स्थिरतालाई प्राथमिकता दिनेमा नै रहन्छ।