डडेल्धुराको ‘अपराजित नायक’ शेरबहादुर देउवा !

# अविनाश शर्मा

नेपाली राजनीतिको दृढस्तम्भ र कांग्रेस सभापति शेरबहादुर देउवाले आफ्नो राजनीतिक यात्राको अन्त्यमा डडेल्धुरा नै रहने घोषणा गरेका छन्। २०४८ सालदेखि सातवटा संसदीय निर्वाचनमा एकपटक पनि पराजय नबेहोरी उक्त क्षेत्रबाट निरन्तर विजयी हुँदै आएका देउवाको यो फैसलाले उनको व्यक्तिगत राजनीतिक इतिहास मात्र होइन, नेपालको लोकतान्त्रिक प्रक्रिया, निर्वाचन क्षेत्रको निष्ठा र दलगत राजनीतिमा व्यक्तित्वको भूमिकाको पनि अर्थ खुलाउँछ।

शेरबहादुर देउवा र डडेल्धुरा १ को सम्बन्ध, नेपाली चुनावी इतिहासमा अद्वितीय मानिन्छ। तीन दशकभन्दा बढी समयदेखि एकै निर्वाचन क्षेत्रले एउटै नेतालाई लगातार सांसद चुन्नु केवल व्यक्तिगत लोकप्रियताको कारण होइन, यस क्षेत्रको विश्वास, आकांक्षा र राजनीतिक पहिचानसँग जोडिएको छ। यो सम्बन्धले नेपालमा ‘वोट बैंक’ र ‘जातीय समीकरण’ भन्दा पर व्यक्तिगत विश्वासमा आधारित प्रतिनिधित्वको एउटा मोडल प्रस्तुत गर्छ। डडेल्धुराको मतदाताले देउवालाई केवल कांग्रेस नेता होइन, तिनको ‘स्थानीय पुत्र’ को रूपमा हेरेको देखिन्छ, जुन सम्बन्ध राजनीतिक उतार-चढावमा पनि टुंगिएको छ।

देउवाको यो निर्णयले उनको राजनीतिक दर्शनलाई पनि उजागर गर्छ। एक प्रधानमन्त्रीको रूपमा केन्द्रमा शक्ति सम्हालेका नेताले आफ्नो ‘सुरक्षित’ ठाउँ नछाड्नु भनेको स्थानीय निष्ठालाई केन्द्रीय राजनीतिको भन्दा माथि राख्नु हो। नेपाली राजनीतिमा निर्वाचन क्षेत्र परिवर्तन वा ‘सुरक्षित’ ठाउँ खोज्ने चलनलाई यसले चुनौती दिएको छ। उनको यो स्थानीयतामा आधारित राजनीतिले देशको राजधानी केन्द्रित राजनीतिक संस्कृतिमा एउटा वैकल्पिक विचार प्रस्तुत गर्छ।

यस घटनाले नेपाली लोकतन्त्रमा निर्वाचन क्षेत्रको गहन महत्त्वलाई पनि रेखाङ्कित गर्छ। संविधानसभा, सङ्घीय संरचना र प्रतिनिधिसभाको जटिल राजनीतिक यात्रामा पनि साधारण निर्वाचन क्षेत्रमा आधारित प्रतिनिधित्व नै लोकतन्त्रको मेरुदण्ड रहँदै आएको छ। देउवा र डडेल्धुराको यो दीर्घकालीन सम्बन्धले स्थानीय जनताको आवाज केन्द्रमा पुर्याउन सक्ने सांसदको भूमिका र महत्त्वलाई पुष्टि गर्छ। यो सम्बन्धले नेपालमा दलबाट माथि व्यक्तिको, र केन्द्रभन्दा माथि स्थानीय क्षेत्रको राजनीतिक विश्वसनीयता प्रमाणित गर्छ।

अन्तिम चुनावी यात्राको घोषणाले देउवाको राजनीतिक विरासतलाई परिभाषित गर्ने काम गर्छ। उनी आफ्नो राजनीतिक जीवनको अध्याय यसै क्षेत्रमा बन्द गर्दैछन् जहाँबाट उनले सुरुवात गरेका थिए। यसले उनको राजनीतिमा नैतिकता, निष्ठा र स्थिरताको छविलाई अन्तिम रूप दिन्छ। आठौं पटकको यो चुनावी यात्रा केवल एउटा निर्वाचन होइन, नेपाली राजनीतिको एउटा युगको समापन र अर्को युगको सुरुवातको सङ्केत पनि हो।

शेरबहादुर देउवा र डडेल्धुराको यो ऐतिहासिक सम्बन्ध नेपाली लोकतन्त्रको एउटा जीवन्त प्रतिमान हो। यसले व्यक्तिगत विश्वास, स्थानीय प्रतिबद्धता र लोकतान्त्रिक निरन्तरताको मिश्रणबाट कसरी एउटा मजबूत राजनीतिक सम्बन्ध निर्माण हुन्छ भन्ने देखाउँछ। देउवाको यो ‘अन्तिम यात्रा’ नेपाली राजनीतिमा एउटा परम्पराको अन्त्य होइन, बरु यस्तो राजनीतिक संस्कृतिको अभिभाषण हो, जहाँ नेता र जनताको बीचको सम्बन्ध सत्ताको अस्थायी समीकरण भन्दा गहिरो हुन्छ। नेपाली राजनीतिको भविष्यका लागि यो एउटा मूल्यवान पाठ हो।