प्राविधिक युद्ध, सुरक्षा मतभेद र युरोपेली स्वायत्तताको खोज

# संकेत किराँती

परम्परागत सहयोगी र साझा मूल्यको गठबन्धनको रूपमा चिनिएको ट्रान्साटलान्टिक सम्बन्धहरू अहिले गम्भीर तनावको सामना गर्दैछन्। गत हप्ता युरोपेली आयोगले अमेरिकी प्रविधि दिग्गज गुगल र मेटा विरुद्ध दुईओटा नयाँ प्रतिस्पर्धा-विरोधी अनुसन्धान सुरु गर्यो र डिजिटल सेवा ऐन (डीएसए) अन्तर्गत पहिलो अनुपालन नगरेको निर्णय गर्दै एलन मस्कको एक्स (X) माथि १२ करोड युरो जरिवाना लगायो। यसै बीचमा, व्हाइट हाउसबाट प्रकाशित नयाँ राष्ट्रिय सुरक्षा रणनीतिले युरोपलाई ‘सभ्यताको विलोपनको सम्भावना’ भएको क्षेत्रको रूपमा चित्रण गर्यो। यी घटनाक्रमहरूले केवल आर्थिक वा कानुनी मतभेद मात्र होइन, तर दुई पक्षबीचको गहिरोदेखि रणनीतिक, मूल्यगत र पहिचानको दरारलाई प्रकट गरेका छन्, जसले युरोपको ‘रणनीतिक स्वायत्तता’ को खोजलाई अझै जरुरी बनाइरहेको छ।

युरोपेली संघको डिजिटल सेवा ऐन (डीएसए) र डिजिटल बजार ऐन (डिएमए) लाई अमेरिकी प्रविधि कम्पनीहरूको शक्ति नियन्त्रण गर्ने लडाकु औजारको रूपमा हेरिन्छ। एक्स माथि लगाइएको जरिवाना र गुगल विरुद्धको नयाँ अनुसन्धान यस रणनीतिको स्पष्ट अभिव्यक्ति हो। युरोपको दृष्टिकोण स्पष्ट छ: व्यक्तिगत डाटाको सुरक्षा, उपभोक्ता अधिकार, र प्रतिस्पर्धाको संरक्षण गर्दै ‘डिजिटल सार्वभौमसत्ता’ (Digital Sovereignty) कायम गर्नु। उनीहरू डिजिटल क्षेत्रमा अमेरिकी एकाधिकारले युरोपेली कम्पनीहरूको विकासलाई रोकेको र लोकतान्त्रिक प्रक्रियामा हस्तक्षेप गरेको विश्वास गर्छन्।

यसको प्रतिक्रियामा अमेरिकी राजनीतिक हल्का एक स्वरमा यसलाई ‘अमेरिकी कम्पनीहरूको लक्षित दमन’ र ‘सेन्सरशिप’ को रूपमा चित्रण गर्छन्। सेक्रेटरी अफ स्टेट मार्को रुबियोको आपत्तिले यस मनसायलाई स्पष्ट गर्दछ। अमेरिकाको लागि, इन्टरनेट स्वतन्त्रताको अग्रणी रक्षकको रूपमा यसको भूमिका र यसको प्रविधि कम्पनीहरूको वैश्विक प्रभुत्व राष्ट्रिय हितसँग जोडिएको छ। युरोपको कडा नियमनलाई केवल आर्थिक नभएर रणनीतिक चुनौतीको रूपमा हेरिन्छ, जसले अमेरिकी नवाचार र भू-राजनीतिक प्रभावलाई कमजोर पार्न सक्छ।

यो द्वन्द्व ‘नियम-आधारित अन्तर्राष्ट्रिय व्यवस्था’ को भित्री तनावलाई उजागर गर्दछ। युरोपले संयुक्त राष्ट्र जस्तै बहुपक्षीय मोडेल अनुसरण गर्दै, स्पष्ट कानुन द्वारा डिजिटल क्षेत्रलाई नियमित गर्न खोज्छ भने अमेरिकाले अधिकांशतः कम्पनी-नेतृत्वको, बजार-केन्द्रित दृष्टिकोणलाई प्राथमिकता दिन्छ, जसलाई यसले वैश्विक नेतृत्वको प्रतिबिम्ब मान्छ।

नयाँ अमेरिकी राष्ट्रिय सुरक्षा रणनीतिले यस फाटोलाई आर्थिक भन्दा पनि गहिरो, वैचारिक स्तरमा पुर्याएको छ। यसले युरोपलाई मूलभूत रूपमा कमजोर, आन्तरिक विभाजनले पीडित, र ‘सभ्यतागत विलोपन’ को सम्भावनाभन्दा अगाडि रहेको क्षेत्रको रूपमा चित्रण गरेको छ। सन १९४९ देखि नाटोको आधार रहेको मूल्यगत एकताको सट्टा, यस कागजातले पारम्परिक सहयोगीहरूबीच ‘वैचारिक खाडल’ को उल्लेख गर्दछ।

यसले युरोपेली दक्षिणपन्थी ‘देशभक्त’ दलहरूलाई समर्थन गर्ने र युरोपेली राष्ट्रहरू भित्र यसको ‘वर्तमान प्रक्षेपपथ’ विरुद्ध प्रतिरोध खेती गर्न आह्वान गर्दछ। यसले अमेरिकी विदेश नीतिमा आमूल परिवर्तनलाई चिन्ह लगाउँछ, जहाँ युरोपलाई सुरक्षाको साझेदार भन्दा पनि राजनीतिक र सांस्कृतिक पुनर्निर्माणको लागि हस्तक्षेप गर्नुपर्ने क्षेत्रको रूपमा हेरिन्छ। हार्भर्ड केनेडी स्कूलका लियोनार्ड ए. शुएटेको भनाइमा, “ट्रम्पको लागि, युरोप बढ्दो गरी अप्रासंगिक वा नराम्रो दिनमा, एउटा प्रतिद्वन्द्वी पनि हुन सक्छ।”

यसले युरोपमा गहिरो चिन्ता र रोष सिर्जना गरेको छ। युरोपेली नेताहरूले यसलाई स्पष्ट अपमानको रूपमा लिएका छन्। यसले केवल कूटनीतिक अशिष्टता मात्र होइन, तर ट्रान्साटलान्टिक सम्बन्धको आधारभूत धारणा नैउदार लोकतान्त्रिक मूल्यहरूमा आधारित सुरक्षा गठबन्धनलाई अस्वीकार गरेको छ।

यी चुनौतीहरूले युरोपको लागि ‘रणनीतिक स्वायत्तता’ (Strategic Autonomy) को लक्ष्यलाई सैद्धान्तिक विचारबाट ठोस र जरुरी रणनीतिमा परिणत गरिदिएको छ। यसको अर्थ तीन प्रमुख क्षेत्रहरूमा क्षमता निर्माण गर्नु हो। डिजिटल र आर्थिक: डिजिटल नियमन कार्यान्वयन जारी राख्नु, क्लाउड र एआई जस्ता रणनीतिक प्रविधिहरूमा युरोपेली क्षमता बढाउनु, र महत्वपूर्ण आपूर्ति श्रृंखलाहरू विविधता ल्याउनु। सुरक्षा र रक्षा: युरोपेली रक्षा औद्योगिक आधारलाई सुदृढीकरण, सैन्य सहयोग बढाउन (जस्तै युरोपेली सेना वा PESCO पहल), र नाटो भित्रै अधिक जिम्मेवारी लिनु। युक्रेन युद्धले यो आवश्यकता रातारात स्पष्ट बनाएको छ। कूटनीतिक: अमेरिका बाहेक अन्य साझेदारहरू (जस्तै जापान, दक्षिण कोरिया, भारत, ASEA N) संग सम्बन्ध मजबूत गर्नु, र विश्व व्यापार संगठन जस्ता संस्थाहरूमा सुधार गर्ने दबाब दिनु।

युरोपेली संघको सुरक्षा अध्ययन संस्थानको हालैको कागजातले स्पष्ट रूपमा भनेको छ, “युरोपले ‘पार हुने आँधी’ को सामना गरिरहेको छैन,” तर दीर्घकालीन प्रतिस्पर्धाको सामना गरिरहेको छ। यसको सिफारिस स्पष्ट छ: “अधिक कार्ड सङ्कलन गर्नुहोस् र तिनीहरूलाई चलाखीसाथ खेल्न सिक्नुहोस्।”

ट्रान्साटलान्टिक दरार केवल ट्रम्प प्रशासनको विशेषता होइन, तर गहिरो संरचनात्मक बलहरूको प्रतिबिम्ब हो। चीनको उदय, युक्रेन युद्धले सिर्जना गरेको भू-राजनीतिक उथलपुथल, र अमेरिकामा बढ्दो आन्तरिक ध्रुवीकरणले अमेरिकी नीति निर्माताहरूलाई अधिक लेनदेनपरक (transactional) र ‘अमेरिका प्रथम’ दृष्टिकोण अपनाउन बाध्य गरेको छ।

भविष्यको ट्रान्साटलान्टिक सम्बन्ध एक समान गठबन्धनको सट्टा, अधिक जटिल र सशर्त साझेदारीको रूप लिन सक्छ। सुरक्षा सहयोग, विशेष गरी नाटोको ढाँचामा, नजिकै रहन सक्छ तर यसमा युरोपेली भूमिका ठूलो हुनेछ। तर आर्थिक र प्राविधिक क्षेत्रहरूमा प्रतिस्पर्धा र संरक्षणवाद बढ्ने सम्भावना छ।

अन्तिममा, युरोपको ‘रणनीतिक स्वायत्तता’ को सफलता यसको एकतामा निर्भर गर्नेछ। यदि युरोप आफ्नो २७ सदस्य राष्ट्रहरूको हित र दृष्टिकोणलाई एकीकृत गर्न सक्दैन भने, यो अमेरिकी दबाबको सामना गर्न असक्षम हुनेछ। प्रविधि नियमन र सुरक्षा स्वायत्तताको वर्तमान संघर्षले केवल आर्थिक वा कानुनी मतभेद मात्र होइन, तर २१औं शताब्दीको भू-राजनीतिक वास्तविकतामा पश्चिमी गठबन्धन कसरी पुनर्परिभाषित हुनेछ भन्ने बारेमा गहिरो संघर्षलाई प्रतिनिधित्व गर्दछ। अहिलेको प्रश्न यो होइन कि ट्रान्साटलान्टिक सम्बन्ध टुट्नेछ कि होइन, तर यो हो कि नयाँ, अधिक समतुल्य, तर अनिवार्य रूपमा अधिक जटिल साझेदारीको रूपमा यसले कस्तो स्वरूप लिनेछ।