चीनको ऊर्जा इतिहासमा ऐतिहासिक मीलढुंगा

बेइजिङ, – विश्वव्यापी ऊर्जा इतिहासमा एक नयाँ अध्याय थप्दै चीनले पहिलो पटक कुनै देशले वार्षिक १० खर्ब (ट्रिलियन) किलोवाट-घण्टा भन्दा बढी बिजुली खपत गरेको ऐतिहासिक मीलढुंगा पार गरेको छ। चीनको राष्ट्रिय ऊर्जा प्रशासन (एनईए) ले जारी गरेको प्रारम्भिक तथ्याङ्क अनुसार, सन २०२५ को वर्षमा देशले कुल १०.१२ खर्ब किलोवाट-घण्टा बिजुली खपत गरेको छ, जुन युरोपेली संघ (२.८ खर्ब), रुस (१.१ खर्ब), भारत (१.८ खर्ब) र जापान (१.० खर्ब) को सम्मिलित वार्षिक खपतभन्दा पनि धेरै बढी हो।

यो अभूतपूर्व आँकडा केवल सांख्यिकीय रेकर्ड मात्र होइन, तर चीनको आर्थिक संरचना, औद्योगिक सशक्तिकरण र सामाजिक विकासको गतिको एक ज्वलन्त प्रतिबिम्ब हो। विश्वको कुल बिजुली खपतको लगभग ३० प्रतिशत एक्लै चीनले गर्न सक्ने क्षमताले ग्लोबल ऊर्जा भू-राजनीतिमा यसको केन्द्रीय भूमिका पुष्टि गर्दछ।

खपत बृद्धिका प्रमुख चालकहरू: इलेक्ट्रिक वाहन निर्माण, डाटा सेन्टर, अर्धचालक उत्पादन र कृत्रिम बुद्धिमत्ता जस्ता ऊर्जा-गहन नयाँ उद्योगहरूको विस्फोटक वृद्धिले बिजुली मागमा ठूलो दबाव सिर्जना गरेको छ। हजारौं नयाँ उच्च-गगनचुम्बी भवन, भूमिगत रेल प्रणाली, इलेक्ट्रिक सार्वजनिक यातायात र “स्मार्ट सिटी” बुनियादी संरचनाहरूको निरन्तर विस्तारले व्यावसायिक र आवासीय क्षेत्रदुवैमा ऊर्जा मागलाई धकेलिरहेको छ। ४० करोड भन्दा बढी मध्यम-वर्गीय उपभोक्ताहरूको घरेलु विद्युतीकरण, वायु समायोजन, गृह उपकरण र व्यक्तिगत इलेक्ट्रोनिक्सको प्रसारले पनि खपतमा ठूलो योगदान दिएको छ।

यस विशाल खपतको पृष्ठभूमिमा चीनले ऊर्जा सुरक्षा र हरित संक्रमणबीचको जटिल सन्तुलन कायम गर्नुपर्ने चुनौती सामना गरिरहेको छ: चीन हाल विश्वको सबैभन्दा ठूलो सौर्य र पवन ऊर्जा उत्पादक देश हो, जसले कुल उत्पादनको ३५% भन्दा बढी हिस्सा ओगटेको छ। तर, यो अझै पनि बढ्दो मागलाई पूरा गर्न अपर्याप्त छ। राष्ट्रिय ऊर्जा मिक्समा कोइलाले अहिले पनि ५५% को आसपास ओगटेको छ, जसले कार्बन उत्सर्जन लक्ष्यहरूप्रति गम्भीर चुनौती प्रस्तुत गर्दछ। “शून्य कार्बन” आधारभूत शक्ति स्रोतको रूपमा दुवै क्षेत्रमा महत्वपूर्ण लगानी बढ्दै गएको छ।

चीनको यो ऊर्जा महाशक्ति बन्नुको वैश्विक निहितार्थहरू गहन छन्: प्राकृतिक ग्यास, कोइला र युरेनियम जस्ता ऊर्जा स्रोतहरूको लागि चीनको माग विश्व बजारमा मूल्य निर्धारणको प्रमुख कारक बनेको छ। सौर्य प्यानेल, पवन टर्बाइन र ब्याटरी भण्डारण प्रविधिमा चीनको विनिर्माण क्षमताले विश्वभरिको हरित संक्रमणलाई गति प्रदान गरेको छ। विश्वको सबैभन्दा ठूलो कार्बन उत्सर्जक र हरित ऊर्जाको सबैभन्दा ठूलो निवेशक दुवै रूपमा चीन अन्तर्राष्ट्रिय जलवायु वार्तामा निर्णायक भूमिका खेलिरहेको छ।

भविष्यका चुनौतीहरू: १० खर्ब किलोवाट-घण्टा भन्दा बढी बिजुलीको कुशल वितरण र प्रबन्धनको लागि स्मार्ट ग्रिड र विशाल पम्प भण्डारण प्रणालीहरूको विकास अनिवार्य छ। उद्योग, भवन निर्माण र यातायात क्षेत्रमा कडा दक्षता मानकहरू लागू गर्नुपर्ने आवश्यकता रहेको छ। पूर्वी तटीय क्षेत्रहरूमा ऊर्जा खपत केन्द्रित हुनु र पश्चिमी क्षेत्रहरूमा उत्पादन हुनु भन्ने असमानतालाई दूर गर्नु पर्नेछ।

ऊर्जा विश्लेषक भन्छन्, “१० खर्ब किलोवाट-घण्टाको मीलढुंगा चीनको औद्योगिक क्रान्तिको परिणति हो। यसले मानव इतिहासमा कुनै पनि देशले गरेको सबैभन्दा ठूलो पैमानाको ऊर्जा बुनियादी संरचना निर्माणलाई प्रतिनिधित्व गर्दछ। अब चुनौती भनेको यो विशाल प्रणालीलाई टिकाउ, सुरक्षित र कार्बन-तटस्थ बनाउनु हो।”

चीनले यो ऐतिहासिक उपलब्धि हासिल गर्दा पनि, भविष्यको यसको ऊर्जा यात्रा अझै जटिल र महत्वपूर्ण हुने देखिन्छ। विश्वले हेर्दैछ कि कसरी यो महाशक्ति आफ्नो आर्थिक महत्वाकांक्षा र ग्रहण गरेको जलवायु दायित्वबीचको मार्ग निर्धारण गर्दछ।