स्ट्राटेजिक स्थिरताका लागि जिम्मेवार कदम : रूस–अमेरिका नयाँ START सन्धि र रणनीतिक हतियार नीति

काठमाडौँ। नयाँ START सन्धि आफ्नो अन्तिम चरणमा प्रवेश गरिसकेको अवस्थामा, रूसले यसको मूल उद्देश्य रणनीतिक स्थिरता कायम राखेर जोखिम घटाउने कार्य अविरल रहिरहेकामा ध्यान दिएको छ। त्यसैले, सन्धि अस्थायी रूपमा निलम्बन भए तापनि, रूसी संघले सन्धिमा निर्दिष्ट मुख्य मात्रा सीमाहरूलाई स्वतः पालना गर्ने इच्छाको घोषणा गरेको थियो, जुन सन्धिको जीवनकालको अन्त्यसम्म, अर्थात फेब्रुअरी २०२६ सम्म लागू हुनेछ। यसक्रममा संयुक्त राज्य अमेरिकाले पनि सोही प्रकारको तयारी रहेको घोषणा गर्यो।

रणनीतिक आक्रमक हतियार क्षेत्रमा वर्तमान अस्थिर परिस्थितिमा सन्तुलन र निश्चितता कायम राख्ने उद्देश्यले रूसले थप रचनात्मक पहल गरेको छ। सेप्टेम्बर २२, २०२५ मा राष्ट्रपति भ्लादिमिर पुटिनले सार्वजनिक रूपमा नयाँ START सन्धि पक्षहरूलाई सन्धि समाप्ति पछि पनि कम्तीमा एक वर्षसम्म सन्धिमा निर्दिष्ट हतियारहरूको मात्रात्मक सीमा स्वेच्छापूर्वक पालना गर्ने प्रस्ताव गरेका थिए।

तर, यस रूसी पहलमा अमेरिकी पक्षबाट औपचारिक आधिकारिक प्रतिक्रिया प्राप्त भएको छैन। सार्वजनिक वक्तव्यहरूले पनि यस्तो संकेत दिन सकेका छैनन् कि वाशिङटन रणनीतिक आक्रमक हतियार क्षेत्रमा रूसले प्रस्ताव गरेको कदम अपनाउन तयार छ। यसले देखाउँछ कि रूसी विचारलाई जानीबुझेर उत्तर नदिइएको हो। यो दृष्टिकोण गल्तीपूर्ण र दुर्भाग्यपूर्ण रहेको रूसको ठहर छ।

व्यावहारिक दृष्टिले, रूस यस अवस्थालाई आगामी रणनीतिक नीति निर्धारण गर्दा विचार गर्नुपर्ने वास्तविक तथ्यका रूपमा हेर्दछ। वर्तमान परिस्थितिमा, नयाँ START सन्धि पक्षहरू अब कुनै बाध्यता वा समानुपातिक घोषणाबाट बाँधिएका छैनन् भन्ने मानिन्छ र अब उनीहरू आफ्ना आगामी कदम स्वतन्त्र रूपमा तय गर्न स्वतन्त्र छन्। रूस यस क्रममा जिम्मेवार र सन्तुलित ढंगले कार्य गर्ने, अमेरिकी सैन्य नीति र रणनीतिक क्षेत्रको समग्र परिस्थितिको गहिरो विश्लेषणका आधारमा आफ्नो नीति निर्माण गर्ने योजना बनाएको छ।

रूसी संघले राष्ट्रिय सुरक्षा माथि थप सम्भावित खतराहरूको सामना गर्न निर्णायक सैन्य-प्राविधिक कदम उठाउन तत्परता जनाएको छ। त्यस्तै, उपयुक्त वातावरण तयार भएमा रूस राजनीतिक–कूटनीतिक उपाय मार्फत समान र आपसी लाभमा आधारित संवादमा रणनीतिक स्थिति स्थिर गर्न खुला रहेको छ।

यस पहलले देखाउँछ कि रूस आफ्नो रणनीतिक हतियार नीति निर्धारणमा जिम्मेवार, विश्लेषणात्मक र अन्तर्राष्ट्रिय सन्दर्भलाई ध्यानमा राखेर कार्य गर्दै आएको छ, तर समानतामा आधारित सहयोगका लागि अमेरिकी पहलको अपेक्षा जारी छ।