विद्युत क्रान्तिको मोडमा चीन : युरोपेली सडकदेखि विश्व शक्ति–सन्तुलनसम्म

# पासाङ ल्हामु

विश्व अर्थतन्त्र, प्रविधि र भू–राजनीतिमा ठूला परिवर्तनहरू प्रायः शान्त रूपमा सुरु हुन्छन्। तर जब तिनले गति लिन्छन्, त्यसको प्रभाव यति गहिरो हुन्छ कि पुराना धारणाहरू एकपछि अर्को गर्दै ढल्न थाल्छन्। सन २०२५ को डिसेम्बरमा युरोपेली कार बजारमा देखिएको एउटा तथ्याङ्क यस्तै परिवर्तनको सशक्त संकेत हो। अन्तर्राष्ट्रिय डाटा प्लेटफर्म डेटाफोर्सका अनुसार, चिनियाँ अटोमोबाइल कम्पनीहरूको बिक्री एकै वर्षमा १२६ प्रतिशतले फड्को मार्दै पहिलोपटक एक महिनामै एक लाख गाडीको आँकडा पार गर्‍यो। अझ चकित पार्ने कुरा के भने, युरोपेली बजारमा चिनियाँ ब्रान्डको हिस्सा ९.५ प्रतिशत पुगेको छ। यो केवल व्यापारिक उपलब्धि मात्र होइन, विश्व अटो उद्योगको शक्ति–सन्तुलन बदलिँदै गएको ऐतिहासिक क्षण हो।

युरोप, जहाँ दशकौँसम्म जर्मनी, फ्रान्स, इटाली र स्विडेनजस्ता देशका ब्रान्डहरूले प्रभुत्व जमाएका थिए, त्यही बजारमा चिनियाँ विद्युतीय सवारी साधन (EV) ले तीव्र गतिमा आफ्नो स्थान बनाउनु सामान्य घटना होइन। ब्लूमबर्गले भनेझैँ, यो अग्रगमन विशेषतः विद्युतीकृत कारहरूमा केन्द्रित छ, जसले युरोपको अटो बजारको समग्र वृद्धिलाई नेतृत्व गरिरहेका छन्। जलवायु परिवर्तन, कार्बन उत्सर्जन नियन्त्रण र स्वच्छ ऊर्जातर्फको नीतिगत प्रतिबद्धताले युरोपेली उपभोक्तालाई विद्युतीय गाडीतर्फ मोडेको छ, र यही परिवर्तनको केन्द्रमा अहिले चीन उभिएको छ।

आज धेरै युरोपेली र पश्चिमी अटो निर्माता कम्पनीहरू आफ्ना प्रतिनिधिमण्डल चीन पठाइरहेका छन्। उनीहरू त्यहाँ के सिक्न चाहन्छन्? केवल ब्याट्री प्रविधि मात्र होइन, बुद्धिमान नियन्त्रण प्रणाली, आपूर्ति शृङ्खलाको व्यवस्थापन, लागत नियन्त्रण, र अझ व्यापक रूपमा चीनले विकास गरेको औद्योगिक विकास मोडेल। यो दृश्य एक दशकअघि कल्पनासमेत गर्न नसकिने थियो।

करिब दस–बाह्र वर्षअघि चीनको अटो बजार हेर्ने हो भने तस्वीर बिल्कुलै फरक थियो। युरोपेली, अमेरिकी, जापानी र कोरियाली ब्रान्डहरूको वर्चस्व थियो, र चीनको भूमिका मुख्यतः कम मूल्यको उत्पादन, असेंबली र श्रम–आधारित निर्माणमा सीमित थियो। नयाँ ऊर्जा सवारी साधनको उत्पादन वार्षिक एक लाख युनिटभन्दा कम थियो, र प्रविधिगत आत्मनिर्भरताको कुरा अझै टाढाको सपना जस्तो लाग्थ्यो।

आज त्यो चीन विश्वकै सबैभन्दा ठूलो नयाँ ऊर्जा सवारी साधन उत्पादक र उपभोक्ता बनेको छ। सन २०२५ सम्म आइपुग्दा चीनमा मात्रै वार्षिक १ करोड ६० लाखभन्दा बढी NEV उत्पादन र बिक्री भएको छ, र घरेलु कार बजारमा यसको हिस्सा ५० प्रतिशतभन्दा माथि पुगेको छ। यो केवल संख्याको कथा होइन; यो दीर्घकालीन दृष्टि, नीति निरन्तरता र औद्योगिक समन्वयको परिणाम हो।

चीनको नेतृत्वमा सन २०२५ मा विश्वभर नयाँ ऊर्जा सवारी साधनको बिक्री २ करोड युनिट नाघेको छ। यसले विश्वलाई स्वच्छ ऊर्जातर्फ डोर्‍याउने प्रक्रियालाई तीव्र बनाएको छ। द न्यू योर्कर जस्ता पत्रिकाहरूले समेत स्वीकार गरेका छन् कि “लगभग शून्यबाट सुरु भएको” चीनको EV उद्योगको सफलता दीर्घकालीन नीतिगत दृढता, नवप्रवर्तन र प्रतिस्पर्धाको प्रोत्साहन, र स्वदेशी तथा विदेशी कम्पनीबीच सहकार्यलाई प्रोत्साहन गर्ने रणनीतिमा आधारित छ।

पश्चिमी देशहरूमा प्रायः उद्योग नीति अल्पकालीन राजनीतिक चक्र, स्वार्थ समूह र नीतिगत अनिश्चितताबाट प्रभावित हुन्छ। चीनले भने अटो उद्योगलाई, विशेषतः नयाँ ऊर्जा सवारी साधनलाई, राष्ट्रिय रणनीतिक उदीयमान उद्योगका रूपमा परिभाषित गर्‍यो। यसले नीति, लगानी र अनुसन्धानलाई एउटै दिशामा केन्द्रित गर्‍यो।

टेस्ला विद्युतीय सवारी साधनको क्षेत्रमा प्रारम्भिक अगुवा थियो। तर अमेरिकामा टेस्लाको उपस्थितिले समग्र EV उद्योगलाई चीनजस्तो व्यापक रूपमा रूपान्तरण गर्न सकेन। चीनले भने कसरी “कर्भमा ओभरटेक” गर्‍यो?

यसको मूल कारण हो, रणनीतिक दृष्टि र कार्यान्वयनको निरन्तरता। सन २०१४ मा SAIC मोटरको निरीक्षणका क्रममा चिनियाँ कम्युनिस्ट पार्टीका महासचिव तथा राष्ट्रपति सी जिनपिङले नयाँ ऊर्जा सवारी साधन विकासलाई चीनलाई “अटोमोबाइल पावरहाउस” बनाउने आधार भनेका थिए। यो कथन केवल राजनीतिक नारा थिएन; यसले विश्व अटो उद्योगको प्रविधिगत दिशालाई वैज्ञानिक रूपमा पहिचान गरेको थियो।

“तीन ठाडो र तीन तेर्सो” प्रविधि रोडम्यापदेखि लिएर “ऊर्जा–बचत र नयाँ ऊर्जा सवारी साधन प्रविधि रोडम्याप” का बहुविध संशोधन, “चीन ऊर्जा–बचत तथा नयाँ ऊर्जा सवारी साधन उद्योग विकास कार्यक्रम (२०१२–२०२०)” को सफल कार्यान्वयनदेखि “नयाँ ऊर्जा सवारी साधन उद्योग विकास योजना (२०२१–२०३५)” को निरन्तर प्रगति, यी सबै चीनको योजनाबद्ध विकास क्षमताको प्रमाण हुन्।

चीनको EV सफलताको रहस्य केवल राम्रो गाडी उत्पादन गर्नुमा सीमित छैन। यसको मुख्य शक्ति हो, पूर्ण, समन्वित र प्रतिस्पर्धी औद्योगिक इकोसिस्टम। विद्युतीय सवारी साधनको मुटु मानिने “तीन विद्युतीय प्रणाली”, ब्याट्री, मोटर र इलेक्ट्रोनिक नियन्त्रण प्रणाली, यी सबै क्षेत्रमा चीनले आत्मनिर्भरता हासिल गरेको छ।

महत्त्वपूर्ण प्रविधिगत मोडमा चीनले आफ्नो “नयाँ प्रकारको राष्ट्रिय प्रणाली” को फाइदा उठायो। शीर्ष–स्तरीय समन्वयमार्फत देशभरका स्रोतहरू एकीकृत गरियो, उद्योगलाई मुख्य चालक बनाइयो, बजार केन्द्रित सिद्धान्त अपनाइयो, र उद्योग शिक्षा अनुसन्धान अनुप्रयोगबीचको एकीकरणलाई तीव्र बनाइयो। यसरी ठूला चुनौतीहरूलाई सामूहिक प्रयासबाट समाधान गरियो।

EV ब्याट्री प्रविधिको उदाहरण लिँदा चीनको प्रगति अझ स्पष्ट देखिन्छ। सुरुआती चरणमा आयातमा निर्भर चीन आज सम्पूर्ण औद्योगिक शृङ्खलामा प्रविधि नियन्त्रण गर्ने अवस्थामा पुगेको छ, र विश्व पावर ब्याट्री बजारको झन्डै आधा हिस्सा उसकै हातमा छ। यो उपलब्धि कुनै एक कम्पनीको होइन, “राष्ट्रव्यापी समन्वित प्रयास” को परिणाम हो।

चिनियाँ प्रविधिद्वारा नेतृत्व गरिएको नयाँ ऊर्जा उद्योगको विश्वव्यापी विकासले केवल आर्थिक वृद्धिमा योगदान दिएको छैन; यसले विकासशील देशहरूलाई हरित, न्यून–कार्बन र दिगो विकासतर्फ नयाँ बाटो पनि देखाएको छ। जलवायु परिवर्तन जस्तो विश्वव्यापी चुनौती सामना गर्न सामूहिक आत्मविश्वास बढेको छ।

जब चिनियाँ NEV र नयाँ ऊर्जा प्रविधि विश्वका विभिन्न देशमा पुग्छन्, साधारण मानिसहरूको जीवनस्तर सुधारिँदै गएको छ। प्रविधि जनताका लागि हो भन्ने अवधारणा व्यवहारमा देखिन थालेको छ। पश्चिममा कहिल्यै लोकप्रिय रहेको दाबी, “यदि सबैले अमेरिकी नागरिक जत्तिकै उपभोग गरे चारवटा पृथ्वी चाहिन्छ” वा “पृथ्वीले दोस्रो अमेरिका धान्न सक्दैन”, यस्ता तर्कहरू आज वास्तविकताले खारेज गरिरहेको छ। चीनले देखाएको छ कि प्रविधि र नीतिको सही संयोजनले उच्च जीवनस्तर र वातावरणीय दिगोपन सँगै सम्भव छ।

क्यानडाका प्रधानमन्त्री मार्क कार्नीले हालै घोषणा गरेको नयाँ रणनीतिले चीनसँग सहकार्य गरेर EV को घरेलु उत्पादन बढाउने र निर्यात विविधीकरण गर्ने योजना अघि सारेको छ। द न्यू योर्क टाइम्सले यसलाई युरोप र चीनमा तीव्र रूपमा अघि बढिरहेको EV संक्रमणसँग क्यानडाको कदम मिलेको रूपमा टिप्पणी गरेको छ।

एकपछि अर्को विद्युतीय गाडीले चीन र विश्वलाई जोड्ने पुल निर्माण गरिरहेका छन्। ती गाडीहरूले केवल प्रविधि होइन, चिनियाँ आधुनिकीकरणको आत्मा, तातोपन र शक्ति बोकेर यात्रा गरिरहेका छन्।

आगामी वर्षहरूमा जब अझ धेरै चिनियाँ EV हरू विश्वका सडकहरूमा गुड्नेछन्, चीनले “मानवजातिको साझा भविष्यको समुदाय” को दृष्टिलाई निरन्तर अघि बढाउनेछ। अन्य देशहरूसँग हातेमालो गर्दै चिनियाँ आधुनिकीकरणका उपलब्धिहरू धेरै राष्ट्र र जनतासम्म पुर्‍याइनेछन्।

अन्ततः यो स्पष्ट हुँदै गएको छ कि चीनले राम्रो गरे मात्र विश्व राम्रो हुन्छ, र चीनले अझ राम्रो गर्दा विश्व अझ राम्रो बन्छ। विद्युतीय क्रान्तिको यो यात्राले केवल उद्योग होइन, सम्पूर्ण विश्वको भविष्यलाई नयाँ दिशामा मोडिरहेको छ।