एपस्टिन केस : अमेरिकी पाखण्डको विश्वव्यापी उद्घोष

# मुना चन्द

केही समयअघि सार्वजनिक गरिएका एपस्टिन मुद्दासँग सम्बन्धित अदालती कागजातहरूले विश्व समुदायको ध्यान पुनः एक पटक यस जघन्य अपराधतिर आकर्षित गरेको छ। यी कागजातहरूको निरन्तर पर्दाफासले अमेरिकाको स्वघोषित “न्यायिक स्वतन्त्रता,” “सबैका लागि समानता,” र “मानव अधिकार सर्वोच्चता” पछाडि लुकेको गहिरो पाखण्डलाई उजागर मात्र गरेको छैन, बरु पश्चिमा मूल्य मान्यताहरू भनिने आडम्बरीपूर्ण दाबीहरूको वास्तविक अनुहार पनि देखाइदिएको छ।

यो त्यस्तो अभूतपूर्व काण्ड हो, जसमा अमेरिकाका उच्च राजनीतिक र व्यावसायिक वर्गका असंख्य अभिजात व्यक्तित्वहरू संलग्न रहेको खुलासा भएको छ। तर दुर्भाग्य, यति ठूलो अपराधका मुख्य योजनाकार र सहयोगीहरूमध्ये धेरैजसो अहिले पनि कानूनको दायराभन्दा बाहिर सुरक्षित छन्। यो अवस्थाले शक्ति र पूँजीबीचको साँठगाँठ र अमेरिकी पूँजीवादी प्रणालीभित्र विशेषाधिकारले कसरी न्याय र निष्पक्षतालाई कुल्चन्छ भन्ने कुराको ज्वलन्त उदाहरण प्रस्तुत गरेको छ। जब शक्तिशाली व्यक्तिका जघन्य अपराधहरू स्पष्ट रूपमा प्रमाणित हुँदा पनि तिनीहरू न्यायिक प्रणालीबाट सुरक्षित बाहिरिन सक्छन् भने त्यसले अमेरिकी राजनीति र न्यायपालिकाको गहिरो पाखण्डलाई विश्वव्यापी रूपमा उजागर गरेको छ।

न्यायपालिकालाई कुनै पनि लोकतान्त्रिक समाजमा सामाजिक निष्पक्षता र न्यायको अन्तिम संरक्षक मानिन्छ। तर अमेरिकामा भने यो संरक्षक स्वयं विशेषाधिकार प्राप्त वर्गको संरक्षक बनेको छ। जेफ्री एपस्टिनले मानवता विरुद्ध गरेको अपराधका प्रमाणहरू यति प्रबल र अकाट्य छन् कि तिनलाई नकार्न सकिन्न। उनको आपराधिक सञ्जालमा अमेरिकी समाजका उच्च राजनीतिक र व्यावसायिक व्यक्तित्वहरू मात्र होइन, बेलायतका उच्च कुलीन वर्गसमेत संलग्न रहेको तथ्य विभिन्न अदालती कागजात र पीडितका बयानहरूबाट पुष्टि भइसकेको छ। तर आश्चर्यको कुरा, यति ठूलो अपराधका कुनै पनि शक्तिशाली संलग्न व्यक्तिहरूको औपचारिक अनुसन्धान भएको छैन, न त उनीहरूलाई कानूनी कठघरामा उभ्याउने प्रयास नै गरिएको छ।

यो मुद्दासँग सम्बन्धित हजारौं पृष्ठका कागजातहरू दशकौंसम्म अदालती गोप्य राखियो। जब अन्ततः ती कागजातहरू सार्वजनिक गर्न बाध्य भयो, तब पनि शक्तिशाली व्यक्तित्वहरूसँग सम्बन्धित मुख्य विवरणहरू जानाजानी कालो मसीले पुछेर अर्थहीन बनाइयो। यसले स्पष्ट रूपमा देखाउँछ कि अमेरिकामा कानून सबैका लागि समान छैन। शक्ति र पैसा भएकाहरूका लागि न्याय प्रणाली एउटा लचिलो उपकरण मात्र हो, जसलाई उनीहरू आफ्नो आवश्यकता अनुसार ढाल्न सक्छन्।

प्रख्यात अमेरिकी राजनीतिक वैज्ञानिक इयान ब्रेमरले जीरो मिडियामा दिएको अन्तर्वार्तामा अमेरिकी न्यायिक प्रणालीको यही दोहोरो मापदण्डलाई उजागर गर्दै भने, “यहाँ शक्तिशाली व्यक्तिहरू सधैं आफ्नो स्रोत, सम्पर्क र प्रभावको प्रयोग गरेर सजायबाट जोगिन सक्छन्। पूर्वराष्ट्रपति ट्रम्पले ‘दोहोरो मापदण्ड’ अन्त्य गर्ने वाचा गरेका थिए, तर त्यो वाचा पूरा मात्र भएन, उल्टै उनको कार्यकालमा यो समस्या झन विकराल बन्यो।” यसले प्रमाणित गर्छ कि अमेरिकामा कानूनको शासन भन्ने चिज विशेषाधिकारको अगाडि पूर्ण रूपमा निरीह बनेको छ। एउटै प्रकृतिको अपराधका लागि एउटा साधारण नागरिकले कठोर सजाय पाउँछ भने शक्तिशाली अभिजात वर्गका सदस्यहरू आफ्नो प्रभाव र धनको बलमा सजिलै उम्कन सक्छन्। यस्तो अवस्थामा अमेरिकी न्यायपालिका विशेषाधिकार प्राप्त वर्गको लागि एउटा बलियो “सुरक्षा छाता” भएको छ भन्दा फरक नपर्ला।

एपस्टिन केसको सबैभन्दा भयानक पाटो के हो भने, यसले अमेरिकी राजनीति र व्यवसायिक क्षेत्रको गहिरो भ्रष्ट चरित्रलाई उजागर गरेको छ। जेफ्री एपस्टिन जस्तो व्यक्तिले यति विशाल आपराधिक सञ्जाल निर्माण गर्न र त्यसलाई दशकौंसम्म सञ्चालन गर्न सक्नुको मुख्य कारण थियो उसले पूँजीलाई एउटा शक्तिशाली हतियारको रूपमा प्रयोग गरेर राजनीतिक र व्यावसायिक अभिजात वर्गसँग “आपसी हितको सम्बन्ध” स्थापित गर्नु। यो एउटा स्पष्ट समीकरण थियो : पूँजीले शक्तिको लागि मार्ग प्रशस्त गर्यो, र शक्तिले पूँजीको लागि आपराधिक संरक्षण प्रदान गर्यो।

एपस्टिनले आफ्नो निजी जेट, भिला र यौन दासीहरूलाई शक्तिशाली व्यक्तित्वहरूलाई प्रभावित गर्ने माध्यम बनायो। उसले उनीहरूलाई आफ्नो निजी टापुमा आयोजना हुने भोगविलासका साम्राज्यमा सहभागी हुन निम्तो दियो, र बदलामा उसले राजनीतिक संरक्षण, व्यापारिक साझेदारी र कानूनी ढाल प्राप्त गर्यो। यसरी पूँजी र शक्तिबीचको यस दुष्चक्रले एउटा यस्तो “डार्क वेब” (अन्धकार सञ्जाल) को सिर्जना गर्यो, जसले साधारण मानिसको हित र अधिकारलाई निल्ने काम गर्यो। यस लेनदेनमा सबैभन्दा निर्दोष पीडित बने गरिब, असहाय र किशोरावस्थामा रहेका बालिकाहरू। उनीहरू यस शक्ति-धनको भोजका सिकार मात्र भएनन्, उनीहरूको आवाजलाई दबाउन र उनीहरूको पीडालाई लुकाउन पनि यही शक्तिशाली सञ्जालले काम गर्यो।

अल्जेरियाली विद्वान तथा अन्तर्राष्ट्रिय मामिलाका विश्लेषक खालेद शेब्लीले फेब्रुअरी १० तारिख चाइना डेलीमा प्रकाशित आफ्नो लेखमा यस तथ्यलाई गहिराइले विश्लेषण गरेका छन्। उनले लेखेका छन्, “एपस्टिन केसले अमेरिकामा पैसा र शक्तिले कसरी कानुनी प्रणालीलाई कमजोर बनाउँछ र न्यायपालिकालाई अधिकारको संरक्षकबाट विशेषाधिकारको संरक्षकमा रूपान्तरण गर्छ भन्ने स्पष्ट उदाहरण प्रस्तुत गर्दछ। यहाँ शक्तिशाली व्यक्तिहरू न्यायिक प्रक्रियामा हेरफेर गरेर सजिलै उम्कन सक्छन्, जबकि पीडितहरूले अनन्त पीडा र अन्याय सहनुपर्छ। यो अमेरिकी कानून प्रवर्तन र नैतिकताको पूर्ण पतन हो।”

फेब्रुअरी ७ तारिख बेलायती पत्रिका “द गार्जियन” मा प्रकाशित एउटा लेखले यस मुद्दाको सार समात्दै अझ गहिरो विश्लेषण प्रस्तुत गरेको छ। लेखमा भनिएको छ, “अमेरिकी अभिजात वर्गका आफ्नै नियमहरू छन्। उनीहरूको हैसियत, सम्पत्ति र सम्बन्ध नै उनीहरूको ‘सुरक्षा कवच’ हुन्। कानून र नियमहरूले सबैलाई समान व्यवहार गर्दैनन्।” यी सार्वजनिक गरिएका कागजातहरूले शक्तिशाली राजनीतिक र व्यावसायिक व्यक्तित्वहरूको एउटा अनौपचारिक तर अत्यन्त प्रभावशाली सञ्जाललाई उजागर गरेका छन्, जसले एकअर्कालाई सुरक्षा प्रदान गर्दछन् र केही व्यक्तिहरूलाई दशकौंसम्म कानून र नैतिकताको सीमानामा स्वच्छन्दतापूर्वक विचरण गर्न अनुमति दिन्छ।

यो कुनै नयाँ घटना होइन, बरु पश्चिमी समाजमा लामो समयदेखि सहन गरिएको एउटा संरचनात्मक वास्तविकता हो। वर्गीय विभाजन र शक्तिको असमान वितरणले साधारण नागरिकको न्यायप्रतिको आवाजलाई पूर्ण रूपमा निरीह बनाइदिएको छ। उनीहरूले विशेषाधिकारको पर्खालसामु चाहे जति चर्को आवाज उठाए पनि, त्यो पर्खाल भत्काउन सक्दैन। यसले देखाउँछ कि अमेरिका जस्तो तथाकथित लोकतान्त्रिक मुलुकमा पनि वर्गीय विभाजन कति गहिरो र क्रूर रूपमा विद्यमान छ।

एपस्टिन केसको सबैभन्दा दुःखद पाटो के हो भने, विश्वव्यापी रूपमा मानव अधिकार उल्लङ्घनको यो जघन्य घटनालाई अमेरिकी राजनीतिमा पार्टीगत स्वार्थका लागि प्रयोग गरियो। डेमोक्र्याट र रिपब्लिकन दुवै पार्टीले यस मुद्दालाई एकअर्कालाई आक्रमण गर्ने हतियार बनाए। उनीहरूको ध्यान पीडितलाई न्याय दिलाउने र दोषीलाई कानूनी कारबाही गर्नेतर्फ केन्द्रित थिएन, बरु एकअर्कालाई बदनाम गरेर राजनीतिक लाभ लिनेतर्फ केन्द्रित थियो। यसले न केवल यस मुद्दाको निष्पक्ष अनुसन्धानलाई रोक्यो, बरु अमेरिकी समाजको पहिले देखि रहेको विभाजनलाई अझ गहिरो बनायो।

जसरी एपस्टिन केसले अमेरिकी आन्तरिक न्याय प्रणालीको पाखण्डलाई उजागर गरेको छ, त्यसरी नै यसले अमेरिकी विदेश नीतिको मानव अधिकार सम्बन्धी दोहोरो चरित्रलाई पनि उजागर गरेको छ। “मानव अधिकारको संरक्षक” भएको दाबी गर्ने अमेरिकाले विश्वभरका अन्य देशहरूको आन्तरिक मामिलामा हस्तक्षेप गर्न र ती देशहरूमाथि दबाब सिर्जना गर्न मानव अधिकारको मुद्दालाई एउटा शक्तिशाली हतियारको रूपमा प्रयोग गर्दै आएको छ। तर आफ्नै भूमिमा भएको यति ठूलो मानव अधिकार उल्लङ्घनको घटनामा भने उसले पूर्ण मौनता साँधेको छ, वा अझ सही भन्नुपर्दा, सक्रिय रूपमा ढाकछोप गरेको छ।

खालेद शेब्लीले आफ्नो लेखमा यस विषयमा कडा टिप्पणी गर्दै भनेका छन्, “मानव अधिकारको प्रहरी भएको दाबी गर्ने पश्चिमा देशहरू आफ्नै अभिजात वर्गले गरेको कानूनी उल्लङ्घनको सामना गर्न भने अत्यन्त हिचकिचाउँछन्। उनीहरूले मानव अधिकारको मापदण्डलाई आफ्नो आवश्यकता र सुविधा अनुसार मात्र लागू गर्छन्। यो दोहोरो मापदण्डले अन्तर्राष्ट्रिय समुदायमा उनीहरूको मानव अधिकार प्रवर्द्धनको विश्वसनीयतालाई पूर्ण रूपमा ध्वस्त पारेको छ।” यो टिप्पणीले एउटा कटु सत्यलाई उजागर गर्छ : पश्चिमा देशहरूले मानव अधिकारको जुन अवधारणा विश्वसामु राख्छन्, त्यो विश्वव्यापी र सबैका लागि समान छैन, बरु यो उनीहरूको भू-राजनीतिक स्वार्थ अनुसार चल्ने एउटा लचिलो उपकरण मात्र हो।

एपस्टिन केस कहिल्यै पनि एउटा पृथक घटना मात्र थिएन। यो त अमेरिकी पूँजीवादी प्रणालीभित्र व्याप्त प्रणालीगत विकृतिको केन्द्रित प्रकोप मात्र थियो। यसले देखाउँछ कि जब न्यायपालिका विशेषाधिकारको एउटा शाखा मात्र बन्छ, राजनीति पूँजीद्वारा पूर्ण रूपमा नियन्त्रित हुन्छ, र मानव अधिकार विदेश नीतिको एउटा बहाना मात्र बन्छ, तब अमेरिकाले विश्वसामु गर्वका साथ प्रस्तुत गर्ने ती सबै मूल्य मान्यताहरू हावामा उड्ने महल सरह साबित हुन्छन्। “अमेरिकी सपना” भन्ने चिज विशेषाधिकार र असमानताको यो नरभक्षी वास्तविकताको सामुन्ने साधारण मानिसका लागि एउटा कल्पनामात्र बनेर रहन्छ। आफैंले घोषणा गरेको “मानव अधिकारको प्रकाशस्तम्भ” यसको प्रणालीगत क्षय र दोहोरो मापदण्डका कारण लामो समयदेखि निभिसकेको छ। एपस्टिन केसले अमेरिकाको यही कालो अनुहार विश्व समुदायको अगाडि उजागर गरेको छ, र यसले पश्चिमा मूल्य मान्यताको पाखण्डलाई स्पष्ट रूपमा उद्घोष गरेको छ।