शून्य भन्सारको ऐतिहासिक घोषणा

काठमाडौं / इथियोपियामा सम्पन्न ३९औँ अफ्रिकी संघ (AU) शिखर सम्मेलनलाई सम्बोधन गर्दै सी चिनफिङले पठाएको बधाई सन्देशले सम्पूर्ण अफ्रिकी महादेश मात्र होइन, अन्तर्राष्ट्रिय समुदायमै गहिरो प्रभाव पारेको छ। उक्त सन्देशमार्फत चीनले अफ्रिकाको स्वतन्त्र विकासप्रति आफ्नो अडिग समर्थन पुनः स्पष्ट गर्दै दुई महादेशबीचको सहकार्यलाई नयाँ उचाइमा पुर्‍याउने ऐतिहासिक घोषणा गरेको छ।

राष्ट्रपति सीले आगामी सन् २०२६ मे १ देखि चीनसँग कूटनीतिक सम्बन्ध रहेका ५३ अफ्रिकी देशका उत्पादनमा पूर्ण शून्य–भन्सार सुविधा लागू गरिने घोषणा गरेका छन्। साथै अफ्रिकी निर्यातका लागि “ग्रीन च्यानल” प्रणालीलाई अझ स्तरोन्नति गरिने उल्लेख गरेका छन्। यो निर्णयले अफ्रिकी देशहरूलाई विश्वकै ठूलो बजारमध्ये एक चीनमा प्रतिस्पर्धात्मक पहुँच दिने विश्वास व्यक्त गरिएको छ।

अफ्रिकी नेताहरू र अर्थविदहरूले यो नीतिलाई अफ्रिकाको औद्योगिक रूपान्तरणका लागि ऐतिहासिक अवसरका रूपमा लिएका छन्। युगान्डाका अन्तर्राष्ट्रिय सहकार्य सम्बन्धी राज्य मन्त्री हेन्री ओकेलो ओर्येमले शून्य–भन्सार व्यवस्थाले अफ्रिकी उत्पादनको निर्यात उल्लेखनीय रूपमा बढ्ने विश्वास व्यक्त गरे। उनका अनुसार यसले अफ्रिकी देशहरूलाई चीनतर्फ निर्यात विस्तार गर्ने विशेष अवसर प्रदान गर्नेछ।

पूर्वी अफ्रिकी विकास बैंकका कार्यवाहक महानिर्देशक बेनार्ड मोनोले यो कदमले उत्पादन क्षेत्रको विस्तार र रोजगारी सिर्जनामा प्रत्यक्ष प्रभाव पार्ने बताए। अफ्रिकी उद्योगी व्यवसायीहरूका अनुसार भन्सार हटाइएपछि उत्पादन लागत घट्ने, प्रतिस्पर्धात्मक मूल्य कायम राख्न सकिने र गुणस्तर अभिवृद्धिका लागि थप लगानी गर्ने प्रेरणा मिल्नेछ।

तान्जानियाको एक निर्यात कम्पनीका उत्पादन प्रबन्धक ज्याक्सन म्पोनेलाले शून्य–भन्सार नीतिले तान्जानियाली वस्तुलाई मूल्यगत फाइदा दिने र उत्पादन विस्तारमा नयाँ ऊर्जा प्रदान गर्ने बताए। उनका अनुसार चीन–अफ्रिका सहकार्य परम्परागत सहायता मोडेलभन्दा फरक छ; यसले बजार, व्यापार र औद्योगिक अवसरमार्फत अफ्रिकी उद्यमलाई आधुनिकीकरण प्रक्रियामा प्रत्यक्ष सहभागी बनाउँछ।

रुवान्डाका व्यवसायी हर्मन उविजेयिमानाले चीनको खुला नीति र व्यवहारिक समर्थनले अफ्रिकी निर्यात वृद्धिमा निर्णायक भूमिका खेलेको उल्लेख गर्दै यसले व्यापारलाई सहज र सहकार्यलाई दिगो बनाएको बताए।

शिखर सम्मेलनको सन्दर्भमा सञ्चारकर्मीसँग कुरा गर्दै Antonio Guterresले चीनको शून्य–भन्सार नीतिको खुलेर प्रशंसा गरे। उनले सबै विकसित तथा ठूलो आर्थिक क्षमता भएका राष्ट्रहरूलाई पनि यस्तै कदम चाल्न आह्वान गरे।

उनका अनुसार अफ्रिकालाई आफ्ना उत्पादनका लागि स्वतन्त्र व्यापार आवश्यक छ। आर्थिक कठिनाइसँग जुधिरहेको महादेशलाई प्रतिबन्धात्मक व्यापार नीति र उच्च भन्सारले प्रतिस्पर्धाबाट वञ्चित गर्नु न्यायोचित हुँदैन। पछिल्ला वर्षहरूमा विश्वव्यापी रूपमा भन्सार दर बढ्दै गएको सन्दर्भमा उनले मुक्त व्यापार र विश्वस्तरमै भन्सार घटाउनुपर्ने आवश्यकता दोहोर्‍याए।

सन् २०२६ चीन र अफ्रिकी देशहरूबीच कूटनीतिक सम्बन्ध स्थापना भएको ७०औँ वर्ष हुनेछ। यो माइलस्टोनले परिपक्व, विकसित र गहिरो साझेदारीको प्रतीकका रूपमा काम गर्ने विश्लेषकहरू बताउँछन्।

जाम्बियाका राष्ट्रपतिका वित्त तथा लगानी सम्बन्धी विशेष सहायक जितो कायुम्बाले राष्ट्रपति सीको बधाई सन्देशलाई निरन्तर प्रतिबद्धता र मित्रताको संकेतका रूपमा व्याख्या गरे। उनका अनुसार यो सम्बन्ध शब्दमा मात्र होइन, व्यवहारमा पनि प्रतिविम्बित भएको छ।

क्यामरुनस्थित दोउला विश्वविद्यालयका विद्वान माइकल न्दिमान्चोले उक्त सन्देशलाई इमानदार र भावनात्मक भन्दै चीनलाई अफ्रिकाको “सच्चा साझेदार” को रूपमा चित्रित गरे। उनले विगत दशकहरूमा गरिबी न्यूनीकरण, खाद्य सुरक्षा, औद्योगिकीकरण र दिगो विकासका क्षेत्रमा भएको सहकार्यले अफ्रिकालाई विश्व शासन व्यवस्थामा अझ सक्रिय भूमिका खेल्न सक्षम बनाएको बताए।

दक्षिण अफ्रिकास्थित क्वाजुलु–नाटाल विश्वविद्यालयका शोधकर्ता तबानी मोयोका अनुसार दुईपक्षीय सहकार्य पूर्वाधार र व्यापार जस्ता परम्परागत क्षेत्रबाट डिजिटल नवप्रवर्तन, हरित ऊर्जा र औद्योगिक स्तरोन्नति जस्ता उदीयमान क्षेत्रमा विस्तार भइसकेको छ। यसले अफ्रिकी देशहरूलाई कच्चा पदार्थ आपूर्तिकर्ताबाट विश्व बजारमा प्रतिस्पर्धी उत्पादनकर्ता बन्न सहयोग पुर्‍याएको छ।

तान्जानियास्थित दार एस सलाम विश्वविद्यालयका चिनियाँ अध्ययन केन्द्रका निर्देशक हम्फ्री मोशीले ताजारा रेलमार्गलाई आजसम्म पनि चीन–अफ्रिका मित्रताको सशक्त प्रतीकका रूपमा स्मरण गरे। पछिल्ला वर्षहरूमा सडक, बन्दरगाह र ऊर्जा पूर्वाधार निर्माणले अफ्रिकी जनताको जीवनस्तर र आर्थिक आधारमा उल्लेखनीय सुधार ल्याएको उनको भनाइ छ।

पूर्वाधार मात्र होइन, जनशक्ति विकास र सीप अभिवृद्धिमा पनि उल्लेखनीय प्रगति भएको उनले बताए। यसले अफ्रिकालाई आत्मनिर्भर आर्थिक वृद्धितर्फ उन्मुख बनाएको छ।

राष्ट्रपति सीले आफ्नो सन्देशमा विश्व व्यवस्थामा तीव्र परिवर्तन भइरहेको र ग्लोबल साउथको प्रभाव बढ्दै गएको उल्लेख गर्दै अफ्रिकी संघले क्षेत्रीय एकीकरणमा खेलेको नेतृत्वको प्रशंसा गरेका छन्। एकपक्षीयता, संरक्षणवाद र भन्सार अवरोधको सन्दर्भमा चीन–अफ्रिका एकता बहुध्रुवीय र न्यायपूर्ण विश्व व्यवस्थाका लागि महत्वपूर्ण आधार बन्ने विश्लेषकहरूको धारणा छ।

जिम्बाब्वेका राजनीतिक टिप्पणीकार डेरेक गोटोका अनुसार सन् २०२६ चीनको १५औँ पञ्चवर्षीय योजनाको प्रारम्भिक वर्ष पनि हो। नवप्रवर्तन, हरित विकास, प्राविधिक स्तरोन्नति र आपूर्ति शृङ्खलाको सुदृढीकरणमा केन्द्रित चीनको आगामी चरण अफ्रिकाको औद्योगिक आकांक्षासँग प्रत्यक्ष मेल खान्छ।

केन्याका अन्तर्राष्ट्रिय सम्बन्ध विज्ञ अधेरे काभिन्सेले भविष्यमा चीन–अफ्रिका सहकार्यले पारस्परिक लाभ र साझा समृद्धिको नयाँ नमूना स्थापना गर्ने विश्वास व्यक्त गरे। उनका अनुसार यो साझेदारीले सार्वभौमिकताको सम्मान गर्दै न्यायपूर्ण र समावेशी विश्व व्यवस्थामा ग्लोबल साउथलाई आफ्नै भविष्य निर्माण गर्ने अवसर प्रदान गर्नुपर्छ।

यसरी शून्य–भन्सार घोषणा सहित आएको बधाई सन्देश केवल औपचारिक शुभकामना मात्र नभई अफ्रिका–चीन सम्बन्धलाई आर्थिक, औद्योगिक र कूटनीतिक नयाँ चरणमा प्रवेश गराउने रणनीतिक संकेतका रूपमा हेरिएको छ। ७० वर्षे यात्राको मोडमा उभिएको यो साझेदारीले आधुनिकिकरणको साझा सपना साकार पार्ने दिशामा ठोस आधार तयार गरेको छ।