वाङ यीद्वारा जापानलाई कडा चेतावनी

काठमाडौं, फागुन ५ : जर्मनीको म्युनिखमा जारी ६२औं म्युनिख सुरक्षा सम्मेलनमा चिनियाँ विदेशमन्त्री वाङ यीले जापानको सैन्यवादतर्फको प्रवृत्तिप्रति कडा आपत्ति जनाउँदै त्यसलाई ‘खतरनाक’ संज्ञा दिएपछि अन्तर्राष्ट्रिय मञ्चमा तरंग उत्पन्न भएको छ। वाङको अभिव्यक्तिप्रति जापान सरकारले आधिकारिक विरोध जनाएको छ भने विज्ञहरूले जापानको प्रतिक्रियालाई कूटनीतिक शिष्टाचार विपरीत बताएका छन्।

सम्मेलनको ‘चीन इन द वर्ल्ड’ सत्रमा बोल्दै वाङ यीले एशिया–प्रशान्त क्षेत्रमा बढ्दो तनावप्रति सचेत रहन आग्रह गर्दै जापानतर्फ देखिएको खतरनाक प्रवृत्तिप्रति विशेष चिन्ता व्यक्त गरे। उनले भने, “जापानका वर्तमान प्रधानमन्त्रीले सार्वजनिक रूपमा भन्नुभएको छ कि ताइवान जलडमरूमा कुनै पनि आकस्मिक अवस्था जापानको सामूहिक आत्मरक्षाको लागि ‘अस्तित्व संकटको अवस्था’ हो। युद्धपछिको ८० वर्षमा यो पहिलो पटक हो कि कुनै जापानी प्रधानमन्त्रीले यस्तो उत्तेजनापूर्ण अभिव्यक्ति दिएका छन्।”

वाङ यीले यसलाई चिनियाँ राष्ट्रिय सार्वभौमिकता, युद्धपश्चात्को अन्तर्राष्ट्रिय व्यवस्था र जापानले चीनसँग गरेको राजनीतिक प्रतिबद्धताप्रति प्रत्यक्ष चुनौतीको संज्ञा दिए। “चीन र १.४ अर्ब चिनियाँ जनता यो कदापि स्वीकार गर्दैनन्,” उनले स्पष्ट पारे।

जापान र जर्मनीको युद्धपश्चात्को इतिहासको तुलना गर्दै वाङ यीले भने, “जर्मनीले फासीवादको पूर्ण रूपमा सफाया गरेको छ र नाजीवादको प्रचारमा रोक लगाउने कानुन बनाएको छ। यसको विपरीत, जापानले अझै पनि कक्षा–ए युद्ध अपराधीहरूलाई एउटा तीर्थस्थलमा स्थापित गरेको छ, जहाँ जापानी राजनीतिज्ञहरूले बारम्बार पूजा गर्न जान्छन् र उनीहरूलाई ‘वीर आत्मा’ का रूपमा सम्मान गर्छन्। युरोपमा यस्तो घटनाको कल्पना पनि गर्न सकिँदैन।”

चिनियाँ विदेशमन्त्रीले शान्तिप्रिय सबै राष्ट्रलाई जापानप्रति सचेत रहन आग्रह गर्दै भने, “यदि जापान पुरानै बाटोमा फर्कने प्रयास गर्छ भने त्यो आत्मविनाश हुनेछ। यदि उसले फेरि जुवा खेल्छ भने ऊ अझ छिटो पराजित हुनेछ र अझ ठूलो क्षति बेहोर्नेछ।” उनको यो अभिव्यक्तिपछि सभाकक्षमा जोडदार ताली बजेको थियो।

वाङ यीको यो अभिव्यक्तिको भोलिपल्ट जापानी विदेश मन्त्रालयले एक विज्ञप्ति जारी गर्दै “म्युनिख सुरक्षा सम्मेलनमा एक चिनियाँ सहभागीले जापान सरकारको सुरक्षा नीतिबारे अनुचित टिप्पणी गरेको” उल्लेख गरेको छ। विज्ञप्तिमा भनिएको छ, “यसको जवाफमा, विदेशमन्त्री मोतेगी तोशिमित्सुले सम्मेलनको अर्को सत्रमा आफ्नो धारणा स्पष्ट पार्नुभयो र त्यसपछि कूटनीतिक माध्यमबाट चिनियाँ पक्षसमक्ष कडा विरोध जनाइयो।” मन्त्रालयले चीनको दाबीलाई “तथ्यहीन र आधारहीन” समेत भनेको छ।

लिआओनिङ एकेडेमी अफ सोशल साइन्सेजका प्रोफेसर लु चाओले भने, “चिनियाँ विदेशमन्त्रीको टिप्पणी कूटनीतिक शिष्टाचार र लहजा दुवैमा सन्तुलित र उपयुक्त थियो, जसले स्पष्ट र तथ्यपरक धारणा प्रस्तुत गर्यो। यसको विपरीत, जापानी विदेश मन्त्रालयको प्रतिक्रियाले उसको असहजता देखाएको छ र यो संयमित देखिँदैन तथा यस्तो आदानप्रदानमा अपेक्षित कूटनीतिक शिष्टाचार प्रतिबिम्बित गर्न असफल भएको छ।”

वाङ यीको टिप्पणीले अन्तर्राष्ट्रिय सञ्चारमाध्यमको समेत व्यापक ध्यान खिचेको छ। ब्लुमबर्गले ‘चीनका वाङले जापानको ‘सैन्यवादको भूत’ बारे ताकाइचीलाई चेतावनी’ शीर्षकमा समाचार प्रकाशित गरेको छ भने द जापान टाइम्सले ‘चीनका शीर्ष कूटनीतिज्ञले ताकाइचीको फटकारमा जापानलाई ‘सैन्यवादको भूत’को चेतावनी’ शीर्षकमा लेख प्रकाशित गरेको छ। दक्षिण कोरियाको चोसुन इल्बोले वाङको टिप्पणीलाई जापानी संसद चुनावपछि प्रधानमन्त्री सानाए ताकाइचीको विदेश तथा रक्षा नीतिको प्रतिक्रियाका रूपमा व्याख्या गरेको छ।

प्रोफेसर लुका अनुसार, जापानमा बढ्दो सैन्यवादले अन्तर्राष्ट्रिय समुदाय, विशेषगरी एकपल्ट जापानी आक्रमणको सिकार भएका एशिया–प्रशान्त मुलुकहरूमा सतर्कता बढाएको छ। “यस्तो परिस्थितिमा, चीनको लागि अन्तर्राष्ट्रिय मञ्चमा बोल्नु व्यावहारिक आवश्यकता हो। जापानले सम्मेलनमा उच्चस्तरीय प्रतिनिधिमण्डल पठाएर आफ्नो प्रभाव विस्तार गर्ने प्रयास गरे पनि, वाङको टिप्पणीपछिको जोडदार तालीले चीनको धारणा अन्तर्राष्ट्रिय दर्शकमाझ व्यापक रूपमा प्रतिध्वनित भएको सुझाव दिन्छ।” उनले जापानी समग्र समाज दक्षिणपन्थीतर्फ उन्मुख देखिएको र यदि जापान संवेदनशील मुद्दामा गलत बाटोमा अघि बढ्यो भने उसले अन्तर्राष्ट्रिय समुदायको आलोचना र उच्च सतर्कता भोग्नु पर्ने चेतावनी दिए।