याङ्त्जेको पुनरुत्थान: १० वर्षे माछा मार्ने प्रतिबन्धले ल्यायो वैज्ञानिक प्रमाण

बेइजिङ, १९ फेब्रुअरी : चीनको याङ्त्जे नदीमा लागू गरिएको १० वर्षे माछा मार्ने प्रतिबन्धले ७० वर्षदेखि जारी जलस्रोतको गिरावटलाई रोकेको छ र पारिस्थितिक प्रणालीमा सुधारको सुरुवात भएको छ। प्रतिष्ठित वैज्ञानिक पत्रिका ‘साइन्स’ मा प्रकाशित एक अध्ययनले यो तथ्य पुष्टि गरेको हो।

याङ्त्जे नदीको जैविक विविधता सुधार गर्न चीनले जनवरी २०२० मा नदी बेसिनका ३३२ संरक्षण क्षेत्रहरूमा पूर्ण रुपमा माछा मार्न प्रतिबन्ध लगाएको थियो। त्यसपछि यो प्रतिबन्धलाई विस्तार गर्दै जनवरी २०२१ देखि नदीको मुख्य धार र प्रमुख सहायक नदीहरूमा १० वर्षे प्रतिबन्ध लागू गरिएको थियो।

चिनियाँ विज्ञान प्रतिष्ठानको जलजीव विज्ञान संस्थानका अनुसन्धानकर्ताहरूको टोलीले सन् २०१८ देखि २०२३ सम्मको व्यवस्थित अनुगमन डेटाको विश्लेषण गरी यो प्रतिबन्धको प्रारम्भिक प्रभाव मूल्यांकन गरेको हो।

अध्ययनले नदीको मुख्य धारमा माछा समुदायको गतिशीलताको विभिन्न आयामहरू – प्रजाति समृद्धि, जैविक द्रव्यमान, प्रचुरता, समानता र बिटा विविधता -को विश्लेषण गरेको थियो। अनुसन्धानकर्ताहरूले पानीको गुणस्तर, जलवैज्ञानिक परिवर्तन, जलवायु, भूउपयोग, तटीय विकास, ढुवानी र माछा मार्ने दबाब लगायतका तनाव कारकहरूको पनि मापन गरे।

नतिजाले माछाको जैविक द्रव्यमान, शारीरिक अवस्था, प्रजाति विविधता लगायतका प्रमुख सूचकहरूमा उल्लेखनीय सुधार भएको देखाएको छ। संकटापन्न प्रजातिहरूमा पनि पुनरुत्थानको प्रारम्भिक संकेत देखिएको छ। ठूला आकारका माछा प्रजातिहरूमा जैविक द्रव्यमानमा उल्लेख्य वृद्धि भएको छ भने साना र ठूला दुवै प्रजातिका माछाको शारीरिक अवस्थामा सुधार आएको छ।

प्रतिबन्धपछि केही प्रजातिहरू, जस्तै स्लेन्डर टङ्ग सोल (सिनोग्लोसस ग्रेसिलिस) को जनसंख्या बढेको छ र तिनीहरूको मीठो पानी प्रवास माथिल्लो भागसम्म विस्तार भएको छ।

जनवरी २०२६ मा सार्वजनिक गरिएको आधिकारिक तथ्यांक अनुसार, याङ्त्जे नदी सुँगुरको जनसंख्या बढेर १,४२६ पुगेको छ, जुन २०२२ को सर्वेक्षणको तुलनामा १७७ ले बढी हो। यो प्रजाति राष्ट्रिय प्रथम श्रेणीको संरक्षित वन्यजन्तु हो र यसको जनसंख्या अवस्था याङ्त्जे नदीको पारिस्थितिक वातावरणको ‘ब्यारोमिटर’ का रुपमा लिइन्छ।

अनुसन्धानकर्ताहरूले पारिस्थितिक प्रणालीको प्रारम्भिक पुनरुत्थानको मुख्य कारक माछा मार्ने प्रतिबन्ध नै रहेको पहिचान गरेका छन्। यसका अतिरिक्त, जहाज यातायातमा कमी, तटीय वनस्पति पट्टीको स्थापना र पानीको गुणस्तरमा सुधार लगायतका कारकहरूले पनि योगदान पुर्याएको छ।