सुधारको बाटो कि विद्रोहको आवाज? गगन थापा र रवि लामिछानेबीचको तुलना

काठमाडौं । नेपालको सबैभन्दा ठूलो र पुरानो लोकतान्त्रिक दल नेपाली काङ्ग्रेस भित्र नयाँ पुस्ताको नेतृत्वबारे बहस चुलिँदै जाँदा, सभापति गगन थापाको राजनीतिक शैली पुनः चर्चाको केन्द्रमा आएको छ। उमेरका हिसाबले अपेक्षाकृत कान्छा, एक कार्यकाल मात्रै मन्त्री बनेका थापाले आफूलाई आक्रामक भाषणभन्दा प्रमाण, तर्क र शालीन प्रस्तुतिको माध्यमबाट स्थापित गर्ने प्रयास गरिरहेका छन्।

पछिल्लो समय देशको राजनीतिक वातावरण आरोप–प्रत्यारोप, कटु आलोचना र सामाजिक सञ्जालको उग्र भाष्यले तातिएको छ। यस्तो परिवेशमा अदालतका फैसला, आधिकारिक तथ्य र सार्वजनिक नीतिगत दस्तावेजलाई आधार मानेर बहस गर्ने शैली लोकतान्त्रिक संस्कारको संकेत मान्न सकिन्छ। थापाको सार्वजनिक अभिव्यक्तिमा प्रायः देखिने विशेषता भनेकै शिष्ट भाषा, संस्थागत सुधारको आग्रह र वडा तहदेखि संघसम्म सबैलाई समेट्ने प्रतिबद्धता हो।

हरेक चुनावलाई एक प्रकारको ‘व्यापारिक मेला’ सँग तुलना गर्न सकिन्छ, जहाँ दल र उम्मेदवारहरूले आफ्ना ‘उत्पादन’ अर्थात नीति, कार्यक्रम र दृष्टिकोण प्रस्तुत गर्छन्। मतदाता उपभोक्ता जस्तै हुन्; उनीहरूले असल र कमसल छुट्याउने अन्तिम अधिकार राख्छन्। यस्तो अवस्थामा अरूको कमजोरी खोजेर गाली गर्नु भन्दा आफ्नो क्षमता, योजना र नतिजा प्रस्तुत गर्नु नै परिपक्व लोकतन्त्रको संकेत हो।

राजनीतिमा स्वस्थ प्रतिस्पर्धा भनेको आफ्ना उत्कृष्ट पक्ष देखाउने हो, प्रतिद्वन्द्वीको चरित्र हत्या गर्नु होइन। यदि उम्मेदवारहरू वडादेखि संघसम्मका मुद्दामा स्पष्ट योजना, कार्यान्वयनको खाका र जवाफदेहिताको प्रतिबद्धता लिएर मतदातासामु पुग्छन् भने त्यसले लोकतन्त्रलाई बलियो बनाउँछ।

समकालीन नेपाली राजनीतिमा दुई फरक धार देखिन्छन्। एकातिर स्थापित संरचनाभित्रै बसेर त्यसलाई क्रमिक रूपमा सुधार गर्न खोज्ने धार छ, जसको प्रतिनिधित्व थापाले गर्ने प्रयास गरिरहेका छन्। अर्कोतिर, पुरानो संरचनालाई नै अस्वीकार गर्दै नयाँ विकल्पको खोजी गर्ने विद्रोही स्वर पनि छ, जसको उदाहरणका रूपमा रवि लामिछानेलाई लिइन्छ।

थापाको शक्ति उनको स्पष्ट भिजन, नीतिगत स्पष्टता र संस्थागत सुधारको आग्रहमा निहित छ। उनी प्रणालीलाई भत्काउने होइन, परिमार्जन गर्ने सोच प्रस्तुत गर्छन्। यसको विपरीत, लामिछानेको राजनीतिक उभार जनतामा सञ्चित आक्रोश, निराशा र असन्तुष्टिको प्रतिनिधित्वमा आधारित देखिन्छ। उनले पुराना दल र नेतामाथि तीव्र आलोचना गर्दै वैकल्पिक राजनीति निर्माणको दाबी गर्छन्।

राजनीतिक प्रतिस्पर्धाको अन्तिम निर्णायक शक्ति मतदाता नै हुन्। उनीहरूले स्थायित्व र सुधारको बाटो रोज्ने कि आक्रोशको प्रतिनिधित्व गर्ने परिवर्तनकारी विकल्प रोज्ने, यो उनीहरूको प्राथमिकतामा भर पर्छ।

लोकतन्त्रमा सुधारवादी र विद्रोही दुवै प्रवृत्ति आवश्यक मानिन्छ। सुधारवादी धारले संस्थागत निरन्तरता र स्थायित्व सुनिश्चित गर्न खोज्छ भने विद्रोही धारले जडता तोड्न दबाब सिर्जना गर्छ। प्रश्न केवल यति हो, कुन शैलीले देशको दीर्घकालीन हितलाई बढी सम्बोधन गर्न सक्छ?

अन्ततः, चुनाव गाली–गलौजको अखडा नभई विचार, योजना र चरित्रको परीक्षा हुने थलो बन्यो भने मात्रै लोकतन्त्र परिपक्व बन्छ। असल कि कमसल भन्ने निर्णय मतदाताले गर्ने नै हुन्; नेताहरूको जिम्मेवारी भने आफ्नो सर्वोत्तम शक्ति र विचार प्रस्तुत गर्नु हो।