इरानमा अमेरिका–इजरायलको भीषण आक्रमण

तेहरान/वासिङटन, मार्च १। अमेरिका र इजरायलले शनिबार इरानविरुद्ध अहिलेसम्मकै ठूलो संयुक्त हवाई आक्रमण गरेका छन्। इजरायली वायुसेनाको इतिहासकै सबैभन्दा ठूलो अभियानमा करिब २०० लडाकू विमान परिचालन गरिएको थियो। आक्रमणको केही घण्टाभित्रै इरानले इजरायल र खाडी क्षेत्रमा रहेका अमेरिकी लक्ष्यहरूमा मिसाइल तथा ड्रोन आक्रमण गर्दै जवाफी कारबाही सुरु गरेको छ।

इजरायली अधिकारीहरूका अनुसार इरानका ३१ प्रदेशमध्ये कम्तीमा २४ वटामा आक्रमण भएको छ। क्रान्तिकारी गार्ड (आईआरजीसी) का हवाई अड्डा, रक्षा मन्त्रालय र गुपचुप विभागका संरचनाहरू मुख्य निशानामा परेका छन्। इजरायली सञ्चारमाध्यमका अनुसार धेरै मन्त्रीहरू र वरिष्ठ सैन्य कमाण्डरहरूको निवास तथा सर्वोच्च नेता आयतोल्लाह अली खामेनी र राष्ट्रपति मसूद पेजेश्कियानको कार्यालय परिसर नजिक पनि आक्रमण भएको छ।

इरानको रेड क्रिसेन्ट सोसाइटीले दिएको जानकारीअनुसार आक्रमणमा परी मृत्यु हुनेको संख्या २०१ पुगेको छ भने ७४७ जना घाइते भएका छन्। दक्षिणी होर्मोज्गान प्रदेशको मिनाब सहरस्थित एउटा प्राथमिक विद्यालयमा भएको आक्रमणमा मात्र ८५ जनाको मृत्यु भएको छ, जसमध्ये अधिकांश बालिका रहेको बताइएको छ। उद्धारकर्मीहरूका अनुसार दर्जनौं अझै भग्नावशेषमुनि थुनिएका छन्।

इजरायली प्रधानमन्त्री बेन्जामिन नेतन्याहूले शनिबार साँझ एक भिडियो वक्तव्यमा खामेनीको मृत्यु भएको “बढ्दो संकेत” रहेको बताए। धेरै इजरायली सञ्चारमाध्यमहरूले वरिष्ठ इजरायली अधिकारीहरूलाई उद्धृत गर्दै खामेनी मारिएको र उनको शव फेला परेको दाबी गरेका छन्। तथापि, इरानी राज्य सञ्चारमाध्यमले एक वरिष्ठ अधिकारीलाई उद्धृत गर्दै यसलाई “मानसिक युद्ध” को संज्ञा दिएको छ। इरानी विदेश मन्त्रालयका प्रवक्ता एस्माइल बघाइले खामेनी र राष्ट्रपति पेजेश्कियान दुवै “सकुशल र सुरक्षित” रहेको बताएका छन्।

अमेरिकी–इजरायली आक्रमणको केही घण्टाभित्रै इरानले कतार, कुवेत, संयुक्त अरब इमिरेट्स (यूएई) र बहराइनमा रहेका अमेरिकी सैन्य प्रतिष्ठानहरूमा मिसाइल आक्रमण गरेको छ। इरानको अर्धसरकारी फार्स समाचार एजेन्सीका अनुसार १४ वटा बेसमा आक्रमण भएको र सयौं अमेरिकी सैनिक मारिएको दाबी गरिएको छ। तर अमेरिकी सेनाले भने यस दाबीलाई अस्वीकार गर्दै कुनै पनि अमेरिकी सैनिक नमारिएको र नघाइतेको जनाएको छ।

इरानको अर्धसरकारी तस्निम समाचार एजेन्सीले इरानले होर्मुज जलडमरूमाथि नाकाबन्दी लगाएको जनाएको छ। विश्वको कुल तरल प्राकृतिक ग्यासको करिब २० प्रतिशत र समुद्री व्यापार हुने तेलको २५ प्रतिशत हिस्सा यही जलडमरू हुँदै वार्षिक रूपमा ढुवानी हुने गर्दछ।

इजरायलभर हवाई आक्रमणको साइरन बजेपछि सर्वसाधारण आश्रयस्थलमा भागेका छन्। इजरायली वायुसेनाले आक्रमण रोक्न लडाकू विमान परिचालन गरेको छ। इजरायली समाचार वेबसाइट योनेटका अनुसार तेल अविव क्षेत्रमा परेका मिसाइल आक्रमणमा कम्तीमा दुईवटा भवनमा क्षति पुगेको छ। हालसम्म इजरायलमा ६ जना घाइते भएको बताइएको छ।

कुवेतको रक्षा मन्त्रालयले उत्तरपश्चिमस्थित अल सलेम एयर बेसमा भग्नावशेष खस्दा तीन सैनिक घाइते भएको जनाएको छ। यूएईको राज्य सञ्चारमाध्यमले अबुधाबीमा एक जनाको मृत्यु भएको पुष्टि गरेको छ भने कतारमा आठ जना घाइते भएका छन्, जसमध्ये एक जनाको अवस्था गम्भीर रहेको छ।

संकट बढ्दै जाँदा क्षेत्रका धेरै मुलुकहरूले आफ्नो हवाई क्षेत्र पूर्ण वा आंशिक रूपमा बन्द गरेका छन् भने धेरै वायुसेवा कम्पनीहरूले मध्यपूर्वका लागि उडान रद्द गरेका छन्। दुबई र दोहाजस्ता अन्तर्राष्ट्रिय विमानस्थलहरू पनि बन्द भएका छन्।

अमेरिकी राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पले आक्रमण इरानबाट हुने “आसन्न खतरा” हटाउन र इस्लामिक गणतन्त्रको नेतृत्व परिवर्तनको लागि दबाब दिन गरिएको बताए। उनले सामाजिक सञ्जालमा पोस्ट गरेको आठ मिनेटे भिडियोमा इरानी जनतालाई आफ्नो सरकारको नियन्त्रण लिन “अवसर सदुपयोग” गर्न आग्रह गरे। यसलाई शासन परिवर्तनका लागि अमेरिकी समर्थनको स्पष्ट संकेतको रूपमा हेरिएको छ।

आक्रमण सुरु भएको केही समयमै नेतन्याहूले भिडियो वक्तव्य जारी गर्दै इजरायलको सहभागिता पुष्टि गरे र इरानमा सत्ता परिवर्तनको लागि ट्रम्पको आह्वानलाई समर्थन गरे। इरानी विदेशमन्त्री अब्बास अराक्चीले भने ट्रम्पले आफ्नो “अमेरिका प्रथम” नारालाई “इजरायल प्रथम” मा परिणत गरेको टिप्पणी गरे।

यो द्रुत गतिमा बढेको तनावले विश्वभर चिन्ता र संयमताको आह्वान गरिएको छ। चीनले इरानको सार्वभौमसत्ता, सुरक्षा र क्षेत्रीय अखण्डताको सम्मान गर्नुपर्ने भन्दै अमेरिका र इजरायलको सैन्य आक्रमणप्रति गम्भीर चिन्ता व्यक्त गरेको छ। रुसी विदेशमन्त्री सर्गेई लाभरोभले आफ्नो इरानी समकक्षीसँग टेलिफोन वार्तामा आक्रमणलाई “उद्वेलित नभएको सशस्त्र आक्रमण” भन्दै तत्काल रोक्न आग्रह गरे।

संयुक्त राष्ट्र महासचिव एन्टोनियो गुटेरेसले बढ्दो हिंसाको निन्दा गर्दै सबै पक्षलाई तत्काल वार्तामा फर्कन आह्वान गरे। ओमान, इजिप्ट र युरोपेली संघले पनि क्षेत्रीय द्वन्द्व फैलिन सक्ने चिन्ता व्यक्त गरेका छन्। साउदी अरब, कुवेत, कतारलगायत अरब मुलुकहरूले पनि क्षेत्रभरका लक्ष्यहरूमा इरानको जवाफी आक्रमणको निन्दा गरेका छन्।

शनिबारको आक्रमण हप्तौंदेखिको सैन्य निर्माण र अलपत्र कूटनीतिपछि भएको हो। अहिले दुई अमेरिकी विमानवाहक युद्धपोत इजरायल नजिक तैनाथ गरिएको छ। सिरियाली अनुसन्धानकर्ता मोहम्मद नादर अल–ओमरीका अनुसार यो तैनाथी सैन्य कारबाहीको तयारीको स्पष्ट संकेत हो।

यो आक्रमण इरानको आणविक कार्यक्रमलाई लिएर वर्षौंदेखिको गतिरोधपछि भएको हो। सन् २०१८ मा वासिङ्टन सन् २०१५ को आणविक सम्झौताबाट बाहिरिएपछि तेहरानले युरेनियम संवर्धन बढाएको छ।

रामल्लास्थित राजनीतिक विश्लेषक हानी अल–मसरीले द्वन्द्वको दिशा अनिश्चित रहेको बताए। गाजाका प्यालेस्टिनी राजनीतिक विश्लेषक हुसाम अल–दजानीले यस द्वन्द्वले मध्यपूर्वमा मात्र नभई विश्वव्यापी ऊर्जा बजार र अन्तर्राष्ट्रिय सुरक्षा प्रणालीमै गम्भीर असर पार्ने चेतावनी दिए।