प्रविधिको युगमा बौद्धिक सम्पत्तिको चुनौती : चीनमा पाँच वर्षमा २५ लाख मुद्दाको फैसला

काठमाडौं, २ मार्च : चीनमा पछिल्लो पाँच वर्षमा बौद्धिक सम्पत्तिसँग सम्बन्धित मुद्दाहरूमा अभूतपूर्व वृद्धि भएको छ। नवप्रवर्तनकर्ताहरूको संरक्षण सुदृढ गर्न र गुणस्तरीय विकासलाई सहयोग पुर्याउन न्यायाधीशहरूले विभिन्न उपायहरू अपनाएको सर्वोच्च जनअदालतका अधिकारीहरूले बताएका छन्।

सर्वोच्च जनअदालतको अनुसन्धान कार्यालयका प्रमुख झोउ चियाहाइले शनिबार पत्रकार सम्मेलनमा भने, नवप्रवर्तन–संचालित विकास रणनीति गहिरो बन्दै जाँदा बौद्धिक सम्पत्ति रणनीतिक राष्ट्रिय स्रोत र अन्तर्राष्ट्रिय प्रतिस्पर्धाको मूल तत्त्व बन्दै गएको छ। यस परिवर्तनले बौद्धिक सम्पत्ति विवादहरूमा तीव्र वृद्धि भएको उनले बताए।

सन् २०२१ देखि २०२५ सम्म चिनियाँ अदालतहरूले २५ लाखभन्दा बढी प्रथम चरणका बौद्धिक सम्पत्ति मुद्दाहरूको फैसला गरेका छन्, जुन अघिल्लो पाँच वर्षको तुलनामा ६४.४४ प्रतिशतले बढी हो। उच्च प्रविधि र अत्याधुनिक क्षेत्रका विवादहरूमा उल्लेख्य वृद्धि भएको छ, जसमा ठूला प्रविधि कम्पनीहरू, साना तथा मझौला उद्यमहरू, अनुसन्धान संस्थानहरू र विदेशी कम्पनीहरू सम्मिलित छन्।

‘नयाँ ऊर्जा, कृत्रिम बौद्धिकता, जैविक औषधि, इन्टरनेटका कोर प्रविधिहरू र डिजिटल अर्थतन्त्रजस्ता क्षेत्रहरू द्रुत रूपमा विकास भइरहेका छन्, त्यससँगै सम्बन्धित बौद्धिक सम्पत्ति मुद्दाहरू पनि बढेका छन्,’ झोउले भने। यी मुद्दाहरूले न्यायिक प्रक्रियालाई थप जटिल बनाएको छ, विशेषगरी अधिकार निर्धारण र प्राविधिक तथ्य स्थापित गर्ने क्षेत्रमा।

सर्वोच्च जनअदालतको तेस्रो सिभिल डिभिजनकी उपप्रमुख न्यायाधीश लाङ क्वेइमेईले प्राविधिक बौद्धिक सम्पत्ति विवादहरूको उचित समाधान गर्नुको महत्वलाई जोड दिँदै भनिन्, ‘प्राविधिक नवप्रवर्तन चिनियाँ आधुनिकीकरण हासिल गर्न अत्यन्त महत्वपूर्ण छ।’ सन् २०२५ मा देशभरका अदालतहरूले प्राविधिक बौद्धिक सम्पत्तिसँग सम्बन्धित ६३ हजार ९७१ प्रथम चरणका सिभिल मुद्दाहरूको फैसला गरेको उनले बताइन्। तीमध्ये ५१ हजार २११ पेटेन्ट मुद्दा, १ हजार २७९ नयाँ वनस्पति प्रजातिसँग सम्बन्धित र १ हजार ७९ व्यापार गोप्यसँग सम्बन्धित रहेका छन्।

‘यी मुद्दाहरू मुख्यतया ५जी सञ्चार, कृत्रिम बौद्धिकता, जैविक औषधि, बीउ प्रविधि र उन्नत विनिर्माणजस्ता उच्च प्रविधि उद्योगहरूसँग सम्बन्धित थिए,’ लाङले भनिन्।

प्राविधिक नवप्रवर्तनको संरक्षण सुदृढ गर्न अदालतहरूले नियम र नीतिहरू स्पष्ट गर्ने न्यायिक व्याख्याहरू तर्जुमा गर्न काम गरेका छन्। सन् २०२५ मा ५०५ वटा बौद्धिक सम्पत्ति मुद्दाहरूमा दण्डात्मक क्षतिपूर्ति लागू गरिएको थियो, जसअन्तर्गत कुल १.८ अर्ब युआन (२६ करोड २५ लाख अमेरिकी डलर) क्षतिपूर्ति प्रदान गरिएको उनले बताइन्।

यसका साथै, सर्वोच्च जनअदालतले सन् २०२५ मा बौद्धिक सम्पत्तिको आपराधिक संरक्षणसम्बन्धी न्यायिक व्याख्या जारी गरेको छ, जसले व्यापार गोप्य उल्लंघनलाई आपराधिक करण गर्ने सीमा घटाएको छ र दण्डहरू बढाएको छ। ‘यी उपायहरूले गम्भीर बौद्धिक सम्पत्ति उल्लंघनहरूलाई अझ प्रभावकारी रूपमा रोक्न र नियन्त्रण गर्न मद्दत गरेका छन्, जसले बौद्धिक सम्पत्ति अधिकारको संरक्षण गर्न बलियो न्यायिक प्रतिबद्धता देखाएको छ,’ लाङले भनिन्।

बौद्धिक सम्पत्ति मुद्दाको गुणस्तर र व्यावसायिकता सुधार गर्न अदालतले प्रविधिसँग सम्बन्धित बौद्धिक सम्पत्ति र अविश्वासको पुनरावेदन मुद्दाहरूको सुनुवाइ केन्द्रीकृत गरेर प्रक्रियाहरू सहज बनाएको छ। सन् २०२५ को अन्त्यसम्ममा बौद्धिक सम्पत्ति विवादहरू समाधान गर्न यसले १ हजार ३२७ प्राविधिक अनुसन्धानकर्ताहरूलाई आफ्नो विज्ञ डाटाबेसमा समावेश गरेको छ, जसले जटिल प्रविधिसँग सम्बन्धित मुद्दाहरू समाधान गर्ने दक्षता सुधार गर्न मद्दत पुर्याएको उनले बताइन्।