घण्टी ग्याङको राजनीति : नेपाली कांग्रेस-एमाले-माओवादीका अवसरवादीहरू र अमेरिकी पराधीनताको अन्तहीन शृंखला

# पासाङ ल्हामु

नेपाली राजनीतिमा विगत केही वर्षयता एउटा नयाँ शब्दले प्रवेश पाएको छ– ‘घण्टी ग्याङ’। यो शब्दले ती नेतालाई बुझाउँछ, जो जहिले पनि सत्ताको घण्टी बज्नासाथ दल बदल्न तयार हुन्छन्। तर, यो मात्र होइन, यिनीहरूको चरित्रले नेपाली राजनीतिको एउटा गहिरो रोगलाई उजागर गर्दछ अवसरवाद, सिद्धान्तहीनता र राष्ट्रिय हितभन्दा माथि व्यक्तिगत स्वार्थको प्राथमिकता।

एमाले, कांग्रेस र माओवादीका कतिपय अवसरवादीहरू नै घण्टी ग्याङमा बढी छन्। आफ्नो घर सुधार गर्न छोडेर अरूको राम्रो देखेर पोइला जाने स्त्री र दल परिवर्तन गर्ने भेडा कार्यकर्ता भोलि फेरि अमेरिकाको सामु नतमस्तक हुनेछन्। नेपालको हितमा यिनीहरू बोल्ने सम्भावना छैन।

यो एउटा गम्भीर राजनीतिक र सामाजिक विश्लेषणको विषय हो। यस लेखमा यी अवसरवादीहरूको चरित्र, नेपाली राजनीतिमा उनीहरूको भूमिका, र अन्तर्राष्ट्रिय शक्ति केन्द्रहरूप्रति उनीहरूको झुकावको गहिराइमा पुगेर विश्लेषण गरिनेछ।

घण्टी ग्याङ भन्नाले ती राजनीतिक व्यक्तित्वहरू हुन्, जसको कुनै स्थायी वैचारिक प्रतिबद्धता हुँदैन। उनीहरूको एक मात्र ध्येय हुन्छ– सत्तामा पुग्ने र त्यसबाट लाभ लिने। उनीहरू जुन दलमा गए पनि सोही दलको मूलधारको भन्दा पनि सत्ताको नजिक रहन चाहन्छन्। यिनीहरूका लागि राष्ट्र, जाति, भाषा, संस्कृति सबै गौण हुन्छन्, मुख्य हुन्छ व्यक्तिगत स्वार्थ।

यी ‘बफर’ नेताहरू कुनै पनि दलको वैचारिक धरातलमा टिक्दैनन्। एमालेका कम्युनिस्ट, कांग्रेसका प्रजातन्त्रवादी र माओवादीका विद्रोही, जे पनि बन्न सक्छन्। तर, जब सत्ताको घण्टी बज्छ, उनीहरू सबभन्दा पहिले त्यहाँ पुग्छन्। यिनीहरूले दल बदल्नुमा कुनै लाज महसुस गर्दैनन्, बरु यसलाई आफ्नो ‘राजनीतिक चतुराइ’ को रूपमा प्रचार गर्छन्।

नेपाली कांग्रेस, नेकपा एमाले र नेकपा माओवादी केन्द्र नेपालका तीन मुख्य राजनीतिक दल हुन्। यी तीनै दलभित्र अवसरवादीहरूको भरमार छ।

कांग्रेसमा केही नेताहरू यस्ता छन्, जो प्रजातन्त्रको नारा लगाउँछन् तर व्यवहारमा सत्ताकेन्द्रित छन्। उनीहरूको लोकतन्त्रको परिभाषा नै सत्तामा बसेर आफू र आफ्ना परिवारलाई धनी बनाउनु हो। यिनै नेताहरू कहिले पञ्चायतमा, कहिले बहुदलमा, कहिले राजतन्त्रमा र कहिले गणतन्त्रमा देखिन्छन्।

एमालेमा ती कम्युनिस्ट छन्, जसको घरमा विलासी जीवन छ, बैंकमा विदेशी मुद्रा छ, र छोराछोरी पश्चिमा देशमा बस्छन्। उनीहरू जनताको मुक्तिको कुरा गर्छन् तर आफैं पुँजीवादी जीवनशैलीमा रमाउँछन्।

माओवादीमा ती पूर्वविद्रोही छन्, जो दशकौं सशस्त्र संघर्ष गरे, तर आज उही ‘सामन्ती’ शैलीमा बाँचिरहेका छन्। उनीहरूको ‘जनयुद्ध’ को विरासत आज व्यक्तिगत समृद्धिमा परिणत भएको छ।

यी तीनै समूहका नेताहरू घण्टी ग्याङमा सहभागी छन्। किनभने उनीहरूको आ-आफ्नो दलसँग वैचारिक जरा जोडिएको छैन। उनीहरूको एउटै लक्ष्य छ– सत्ता र धन।

यी अवसरवादीहरूको सबभन्दा ठूलो पहिचान के हो भने, उनीहरू अन्ततः अमेरिकी नीतिको समर्थन गर्छन्। चाहे त्यो इरान विरुद्धको आक्रमण होस् वा होर्मुज जलसन्धिको सुरक्षा, चाहे त्यो चीनको विकास मोडलको विरोध होस् वा भारतको दबदबा स्वीकार्नु। यिनीहरू अमेरिकी साम्राज्यवादको मुखर आलोचना गर्दैनन्, बरु मौन रहेर वा कहिलेकाहीं समर्थन गरेर आफ्नो ‘अन्तर्राष्ट्रिय सम्बन्ध’ देखाउन चाहन्छन्।

उनीहरू नेपालको स्वाधीनता, सार्वभौमसत्ता र राष्ट्रिय हितभन्दा पनि वासिङ्टन डीसीमा हुने बैठकहरूमा सहभागी हुन चाहन्छन्। उनीहरू अमेरिकी साम्राज्यवादलाई ‘विश्वको प्रहरी’ भन्दै डरले ग्रस्त हुन्छन्। यही डर नै उनीहरूलाई कहिल्यै नेपालको पक्षमा बोल्न नदिने मुख्य कारण हो।

“आफ्नो घर सुधार गर्न छोडेर अरूको राम्रो देखेर पोइला जाने स्त्री र दल परिवर्तन गर्ने भेडा कार्यकर्ता।” यसले नेपाली समाजको एउटा मनोवैज्ञानिक विकारलाई उजागर गर्दछ। जहाँ मानिसहरू आफ्नो कमजोरी सुधार्नुको सट्टा अरूको सुविधा देखेर आकर्षित हुन्छन्।

राजनीतिमा यो प्रवृत्ति झन खतरनाक छ। नेपाली कार्यकर्ता र नेता दुवै यसबाट ग्रस्त छन्। उनीहरू आफ्नो दललाई सुदृढ गर्न, आफ्नो संगठनलाई मजबुत बनाउन, आफ्नो सिद्धान्तलाई प्रष्ट पार्न नखोजी, अरू दलको ‘राम्रो’ देख्छन् र त्यतै लाग्छन्। यसले उनीहरूलाई आजीवन ‘भेडा’ बनाइरहन्छ, जो जहाँ पनि जान सक्छन्, तर कहीं पनि टिक्दैनन्।

यी ‘भेडा कार्यकर्ता’हरूको कहिल्यै कुनै विचार हुँदैन। उनीहरूले नेता देखेपछि ‘हाम्रो नेता महान’ भनेर चिच्याउँछन्, र भोलि अर्को नेता देखेपछि उही नारा अर्कोको लागि लगाउँछन्। यिनै कार्यकर्ताहरू राजनीतिक अस्थिरताको मुख्य जड हुन्।

आज विश्व राजनीतिमा दुई ठूला ध्रुवीकरण भइरहेका छन्। एकातिर अमेरिकी नेतृत्वको पश्चिमा गठबन्धन र अर्कोतिर चीन–रुस नेतृत्वको बहुध्रुवीय विश्व। यसबीचमा नेपाल जस्तो सानो देशले कूटनीतिक सन्तुलन मिलाउनु पर्ने हुन्छ।

तर, हाम्रा ‘घण्टी ग्याङ’ नेताहरू यो सन्तुलन बिगार्ने प्रमुख कारक हुन्। उनीहरू अमेरिकी राजदूतको सल्लाहमा नाच्छन्, विदेशी अनुदानको लोभमा राष्ट्रिय हित बेच्छन्, र अन्तर्राष्ट्रिय मञ्चहरूमा नेपालको स्वाधीनताको प्रश्न उठाउँदा पनि मौन बस्छन्।

चीन, रुस, भारत, अमेरिका, युरोप र अरब राष्ट्रहरूसँग समानान्तर सम्बन्ध राख्दा के बिग्रन्छ? नेपालको राष्ट्रिय हितको रक्षाका लागि सबैसँग मित्रता, तर कसैसँग पनि पराधीनता हुनु हुँदैन। यो कुरा हाम्रा अवसरवादी नेताहरूले बुझ्नै चाहँदैनन्।

नेपालको राजनीति सफा गर्नुपर्छ। पहिलो कदम हो, घण्टी ग्याङलाई चिन्ने र उनीहरूको पर्दाफास गर्ने। यी नेताहरू न त कम्युनिस्ट हुन्, न लोकतान्त्रिक, न विद्रोही। उनीहरू केवल अवसरवादी हुन्, जो व्यक्तिगत स्वार्थका लागि जुनसुकै दलमा जान सक्छन् र जुनसुकै अन्तर्राष्ट्रिय शक्तिको सामु नतमस्तक हुन सक्छन्।

राजनीतिक विश्लेषक भन्छन् “फगत प्रचार नचलाउँदा राम्रो, हामी पनि अलिअलि बुझ्ने भएका छौं। भ्रममुक्त बनौं।” अब समय आएको छ, नेपाली जनता यी अवसरवादीहरूबाट सचेत होऊन्, र आफ्नो राष्ट्रिय हितको रक्षाका लागि एकजुट होऊन्।

जसले आफ्नो घर सुधार्न सक्दैन, ऊ अरूको घरको सपना देखेर मात्र के हुन्छ? जसले आफ्नो देशको हित बुझ्दैन, ऊ अरू देशको सामु नतमस्तक भएर के पाउँछ? केवल अपमान र पराधीनता।

यसकारण, घण्टी ग्याङका यी अवसरवादीहरूलाई अब नेपाली राजनीतिबाट बिदा गर्ने बेला भएको छ। नेपालको भविष्य सुरक्षित राख्न हामी सबै सचेत रहनै पर्छ।