दोहोरी गीत र रेस्लिङको मैदानदेखि चुनावी रणभूमिसम्म : लोकतन्त्रको सुमधुर यात्रा

# लक्की चन्द

दोहोरी गीत प्रतियोगिता सकिएपछि कलाकारहरूले बिहे गर्दैनन्। रेस्लिङ खेल सकिएपछि रेस्लरहरूले मुक्का हानाहान गर्दैनन्। शान्ति वार्ता भएपछि अमेरिका र ईरान पनि मारामार गर्दैनन्। चुनाव भन्ने जिनिस पनि यस्तै हो। मत परिणाम सार्वजनिक भएपछि नेताहरू आरोप-प्रत्यारोप गर्दैनन्, सरकार निर्माण गर्न सबैजना मेलमिलाप गर्छन्। पत्रकार दिल निशानी मगरले फेसबुकमा सार्वजनिक गरेको यो भनाइ सान्दर्भिक छ।

यो एउटा सुन्दर अभिव्यक्तिले नेपाली राजनीतिको एउटा महत्वपूर्ण पाटोलाई उजागर गरेको छ। आजभन्दा करिब ७६ वर्षअघि विश्वेश्वर प्रसाद कोइराला र पुष्पलाल श्रेष्ठ जस्ता नेपाली राजनीतिका प्रणेताहरूले चुनावको परिकल्पना गरेका थिए। त्यो समयमा चुनाव भन्ने शब्द उच्चारण गर्दा समेत देशद्रोहको आरोप लाग्थ्यो। तर पनि ‘काला अक्षर भैँसी बराबर’ भनेर उखान टुक्काले गिज्याइएका निरक्षर जनताहरूले समेत सदैव लोकतन्त्रको पक्षमा मतदान गर्दै आए।

विश्वभर नै लोकतन्त्र र निर्वाचन प्रणालीले विभिन्न उतारचढाव भोगेको छ। अमेरिकी राष्ट्रपति चुनावदेखि युरोपेली संसदको निर्वाचनसम्म, हरेक मतदानले जनताको सार्वभौमसत्ताको अभिव्यक्तिलाई प्रतिनिधित्व गर्दछ। तर के लोकतन्त्र केवल मतदानमा सीमित छ? आजको डिजिटल युगमा यो प्रश्न अझ सान्दर्भिक बनेको छ।

नेपालको सन्दर्भमा, हामीले लोकतन्त्रको लागि लामो संघर्ष गरेका छौं। २००७ सालको क्रान्तिदेखि २०४६ को जनआन्दोलन र २०६२/६३ को ऐतिहासिक जनआन्दोलनसम्म, नेपाली जनताले लोकतन्त्रको लागि ठूलो बलिदान दिएका छन्। तर आजको डिजिटल युगमा मतदाताहरू सारा दुनियाँको ज्ञान हात–हातमा बोकेर मतदान गरिरहेका छन्। सूचना प्रविधिले संसार सानो बनाएको छ, तर आत्मसम्मान सबैको ठूलो हुन्छ।

आजको अन्तर्राष्ट्रिय राजनीतिमा ‘साइबर प्रोक्सी वार’ एक गम्भीर चुनौतीको रूपमा देखा परेको छ। विश्वका विभिन्न मुलुकहरूमा चुनावी प्रक्रियामा बाह्य हस्तक्षेपका घटनाहरू बढ्दै गएका छन्। २०१६ को अमेरिकी राष्ट्रपति चुनावमा रूसी हस्तक्षेपको आरोपदेखि युरोपेली मुलुकहरूमा भएका साइबर आक्रमणहरूसम्म, यी घटनाहरूले लोकतान्त्रिक प्रक्रियामाथिको विश्वासलाई कमजोर बनाएका छन्।

नेपाल पनि यसबाट अछुतो रहन सक्दैन। सूचना प्रविधिको विकाससँगै गलत सूचना, भ्रामक प्रचार र साइबर आक्रमणहरूले चुनावी प्रक्रियालाई प्रभावित पार्न सक्छ। पुर्खाहरूले दुःख गरेर आर्जन गरेको लोकतन्त्र “साइबर प्रोक्सी वारमा” परेर हरण नहोस् भन्नेतर्फ हामी सबै सचेत हुनुपर्छ।

दोहोरी गीत प्रतियोगिता सकिएपछि कलाकारहरूबीच मित्रता कायम रहन्छ। रेस्लिङको मैदानमा एकअर्कालाई चित पार्ने रेस्लरहरू खेल सकिएपछि अंगमाल गर्छन्। यो खेल भावनाको विशेषता हो। राजनीति पनि अन्ततः एउटा खेल हो, जहाँ प्रतिस्पर्धा हुन्छ, तर राष्ट्र निर्माणको लागि सहकार्य पनि उत्तिकै आवश्यक हुन्छ।

अमेरिका र ईरानजस्ता देशहरू, जो दशकौंदेखि एकअर्काको कट्टर विरोधी मानिन्छन्, तिनीहरूले पनि शान्ति वार्तापछि मारामार गर्न छाडेका छन्। यसले देखाउँछ कि अन्तर्राष्ट्रिय राजनीतिमा पनि मेलमिलापको सम्भावना हुन्छ। नेपालको राजनीतिमा पनि हामीले यो देखेका छौं। विभिन्न राजनीतिक दलहरूबीच कटुता रहे पनि अन्ततः सरकार निर्माणको लागि सहकार्य हुन्छ।

आज हुन गइरहेको मतदान नेपालीको आत्मसम्मानको विजय होस्। नेपाली जनता सचेत र सजग छन्। उनीहरूले आफ्नो मतको मूल्य बुझेका छन्। हरेक मतले राष्ट्रको भविष्य निर्धारण गर्दछ। त्यसैले मतदान गर्नु हरेक नागरिकको कर्तव्य मात्र होइन, गौरवको विषय पनि हो।

नेपालको निर्वाचन आयोगले यस पटकको चुनावलाई स्वच्छ, निष्पक्ष र भयरहित वातावरणमा सम्पन्न गर्न व्यापक तयारी गरेको छ। अन्तर्राष्ट्रिय पर्यवेक्षकहरूले पनि नेपालको चुनावी प्रक्रियालाई नियालिरहेका छन्। यसले नेपालको लोकतान्त्रिक अभ्यासप्रति अन्तर्राष्ट्रिय समुदायको चासो र विश्वासलाई देखाउँदछ।

दोहोरी गीत र रेस्लिङको मैदानमा जस्तै राजनीतिमा पनि प्रतिस्पर्धा र सहकार्य दुवैको आ-आफ्नै महत्व छ। चुनावी परिणामपछि सरकार निर्माणको लागि हुने सहकार्य नै लोकतन्त्रको सुन्दरता हो। आजको डिजिटल युगमा सूचना प्रविधिले लोकतन्त्रलाई थप सशक्त बनाएको छ, तर यसले नयाँ चुनौतीहरू पनि ल्याएको छ। साइबर प्रोक्सी वार र गलत सूचनाको प्रवाहजस्ता चुनौतीहरूको सामना गर्दै नेपाली लोकतन्त्रलाई बचाइराख्नु हामी सबैको दायित्व हो।

पुर्खाहरूले संघर्ष गरेर जितेको लोकतन्त्रलाई हामीले सँगालेर राख्नुपर्छ। आजको मतदानले नेपाली जनताको आत्मसम्मानको विजय होस् र नेपालको लोकतान्त्रिक यात्रा अझ सबल बन्दै जाओस्। अन्ततः, चुनाव भनेको जनताको आवाज हो, र आवाज नै लोकतन्त्रको आत्मा हो।