होर्मुज संकट : इरान–इजरायल द्वन्द्वले तेलको मूल्य आकाशिँदा युरोपले खोल्यो रणनीतिक भण्डार

पेरिस / लन्डन – मध्यपूर्वमा बढ्दो तनाव र इरान–इजरायल द्वन्द्वले विश्व तेल बजारमा निम्त्याएको भयावह अवस्थालाई नियन्त्रण गर्न युरोपेली मुलुकहरूले आपतकालीन तेल भण्डार सार्वजनिक गर्ने घोषणा गरेका छन्। अन्तर्राष्ट्रिय ऊर्जा एजेन्सी (आईईए) ले रेकर्ड मात्रामा तेल बजारमा ल्याउन सिफारिस गरेपछि यो कदम चालिएको हो।

आईईएका कार्यकारी निर्देशक फातिह बिरोलले बुधबार जानकारी दिए कि एजेन्सीका ३२ सदस्य राष्ट्रहरूले आफ्नो आपतकालीन भण्डारबाट ४० करोड ब्यारेल तेल बजारमा उपलब्ध गराउन सर्वसम्मतिले सहमति जनाएका छन्। यो कदम मध्यपूर्व द्वन्द्वका कारण विश्व तेल बजारमा उत्पन्न अवरोध, विशेष गरी ऊर्जा र खाद्यान्न आपूर्तिको महत्वपूर्ण विश्वव्यापी समुद्री मार्ग होर्मुज जलडमरूको प्रभावकारी रूपमा बन्द भएको अवस्थालाई सम्बोधन गर्न लिइएको हो।

उल्लेखनीय छ, फेब्रुअरी २८ मा इजरायल र अमेरिकाले तेहरान र इरानका अन्य सहरहरूमा संयुक्त आक्रमण गरेका थिए। त्यसको जवाफमा इरानले मध्यपूर्वमा रहेका इजरायली र अमेरिकी लक्ष्यहरूमा मिसाइल र ड्रोन आक्रमण गरेको थियो।

आईईएका अनुसार यस द्वन्द्वले होर्मुज जलडमरू हुँदै हुने तेल आपूर्तिमा गम्भीर अवरोध पुर्याएको छ। हाल कच्चा तेल र प्रशोधित उत्पादनको निकासी द्वन्द्वअघिको तुलनामा १० प्रतिशतभन्दा कम मात्र भइरहेको छ।

अन्तर्राष्ट्रिय तेल बेन्चमार्क ब्रेन्ट क्रूड सोमबार ११९ डलर प्रति ब्यारेलको आसपास पुगेर सन् २०२२ को मध्ययताकै उच्च स्तरमा पुगेको थियो। बुधबार भने यो केही खुकुलो भएर ८७.५७ डलरमा झरेको छ।

युरोपेली आयोगकी अध्यक्ष उर्सुला भोन डेर लेयनले बुधबार भनिन्, “द्वन्द्व सुरु भएदेखि ग्यासको मूल्य ५० प्रतिशत र तेलको मूल्य २७ प्रतिशतले बढेको छ।”

समूह–७ (जी–७) का नेताहरूको भिडियो कन्फरेन्सपछि बोल्दै फ्रान्सेली राष्ट्रपति इमानुएल म्याक्रोनले फ्रान्सले १.४५ करोड ब्यारेल रणनीतिक तेल भण्डार सार्वजनिक गर्ने पुष्टि गरे।

जर्मनीकी अर्थ तथा ऊर्जा मन्त्री क्याथरिना राइचले जर्मनीले आफ्नो रणनीतिक भण्डारबाट १.९५ करोड ब्यारेल तेल सार्वजनिक गर्ने र यो कदम आईईएको एकता सिद्धान्तअनुसार लिइएको बताइन्।

यस्तै, बेलायत सरकारले प्रेस विज्ञप्ति जारी गर्दै उपभोक्ताहरूलाई अल्पकालीन विश्वव्यापी आपूर्ति अवरोधबाट जोगाउन १.३५ करोड ब्यारेल तेल योगदान गर्ने जनाएको छ, जसले मूल्य अस्थिरता निम्त्याउन सक्छ र विश्व अर्थतन्त्रलाई हानि पुर्याउन सक्छ।

अन्य युरोपेली आईईए सदस्य राष्ट्रहरूले पनि आ-आफ्नो योगदान घोषणा गरेका छन्। नेदरल्यान्ड्सकी जलवायु तथा हरित वृद्धि मन्त्री स्टिन्ट्जे भान भेल्डहोभेन–भान डेर मीरले बुधबार भनिन् कि नेदरल्यान्ड्सले आफ्नो राष्ट्रिय रणनीतिक भण्डारबाट ५३.६ लाख ब्यारेल तेल सार्वजनिक गर्नेछ, जुन उसको कुल भण्डारको करिब २० प्रतिशत हो।

अस्ट्रियाका अर्थ, ऊर्जा तथा पर्यटन मन्त्री वोल्फगाङ ह्याटमान्सडोर्फरका अनुसार विश्व ऊर्जा बजार स्थिर गर्ने सामूहिक प्रयासअन्तर्गत अस्ट्रियाले आफ्नो रणनीतिक भण्डारबाट ३ लाख २५ हजार टन कच्चा तेल सार्वजनिक गर्न सुरु गर्नेछ।

पोर्चुगलका प्रधानमन्त्री लुइस मोन्टेनेग्रोले देशले आफ्नो रणनीतिक तेल भण्डारको करिब १० प्रतिशत सार्वजनिक गर्ने बताए।

यसैबीच, लाट्भिया, इस्टोनिया र लिथुआनियाले पनि आपतकालीन तेल भण्डार बजारमा ल्याउन तयार रहेको जनाएका छन्।

आईईएका अनुसार यसका सदस्य राष्ट्रहरूसँग सामूहिक रूपमा १ अर्ब २० करोड ब्यारेल आपतकालीन तेल भण्डार छ, जसमा सरकारी दायित्वअन्तर्गत राखिएको करिब ६० करोड ब्यारेल उद्योग स्टक पनि समावेश छ।