अनिश्चयको आँधीमा स्थिरताको दीप: चीनको बाटो र विश्वको आशा

# फु यू हाई

भूराजनीतिक उथलपुथल, आर्थिक अनिश्चितता र शीतयुद्धको मानसिकताले विश्व राजनीतिलाई आक्रान्त पारिरहेको यस बेला, अन्तर्राष्ट्रिय समुदाय एउटा स्थिर ध्रुवको खोजीमा छ। विश्व आर्थिक मञ्च र म्युनिख सुरक्षा सम्मेलन जस्ता प्रतिष्ठित मञ्चहरूले ‘अनिश्चितता’ लाई नयाँ सामान्यका रूपमा परिभाषित गरिसकेका छन्। यस्तो जटिल भूमण्डलीय परिदृश्यमा, चीनको वार्षिक ‘दुई अधिवेशन’ (नेसनल पिपुल्स कांग्रेस र चिनियाँ राजनीतिक सल्लाहकार सम्मेलन) का क्रममा आयोजित परराष्ट्र मन्त्रीको पत्रकार सम्मेलनले मात्र ९० मिनेटमा २१ प्रश्नहरूको माध्यमबाट एउटा स्पष्ट सन्देश प्रवाह गरेको छ: अशान्त विश्वमा चीन स्थिरताको प्रतीक बनेर उभिएको छ।

अन्तर्राष्ट्रिय सम्बन्धमा ‘शक्ति नै सत्य हो’ भन्ने पुरानो धारणालाई चीनले चुनौती दिइरहेको छ। पत्रकार सम्मेलनमा व्यक्त चिनियाँ धारणाले प्रभुत्ववादी मानसिकता र ‘ठूला शक्तिको सह-शासन’ (कोन्डोमिनियम) को अस्वीकार गर्दै संयुक्त राष्ट्र संघ केन्द्रित अन्तर्राष्ट्रिय प्रणाली र दोस्रो विश्वयुद्ध पश्चात्को विश्व व्यवस्थाप्रति अटल प्रतिबद्धता जनाएको छ। यो महत्त्वपूर्ण छ किनकि हालैका वर्षहरूमा केही शक्तिहरूले बहुपक्षीय संरचनाहरूलाई कमजोर पार्ने प्रयास गरिरहेका छन्।

चीनले सार्वभौम समानता र अन्तर्राष्ट्रिय कानुनलाई केन्द्रमा राख्दै ‘वैश्विक शासन’ को अवधारणालाई अगाडि बढाइरहेको छ। यो दृष्टिकोण संयुक्त राष्ट्र संघका महासचिव एन्टोनियो गुटेरेसदेखि १५० भन्दा बढी देशहरूले गरेको समर्थनबाट प्रमाणित हुन्छ। चीनले आफ्नो वकालतलाई व्यवहारमा समेत उतारेको छ। इरान जस्ता संवेदनशील मुद्दामा युद्धविरामको आह्वान, क्षेत्रीय द्वन्द्वहरूमा मध्यस्थताका लागि विशेष दूतहरूको परिचालन र अन्तर्राष्ट्रिय मध्यस्थता अदालतको स्थापनालाई प्रोत्साहन गरेर चीनले ‘जिम्मेवार विश्व शक्ति’ को भूमिका निर्वाह गरेको छ। यसले देखाउँछ कि चीनको स्थिरता निष्क्रिय अवस्था होइन, अपितु विश्व शान्तिका लागि सक्रिय योगदान हो।

आर्थिक क्षेत्रमा, जताततै संरक्षणवाद र डि-ग्लोबलाइजेसनको बहस चलिरहँदा, चीनले उच्चस्तरीय खुलापन र समावेशी आर्थिक विश्वव्यापीकरणको अभ्यास जारी राखेको छ। विगत पाँच वर्षको तथ्यांकले चीनको औसत वार्षिक वृद्धिदर ५.४ प्रतिशत रहेको देखाउँछ, जुन विश्वव्यापी आर्थिक मन्दीको पृष्ठभूमिमा उल्लेखनीय उपलब्धि हो। अझ महत्त्वपूर्ण के छ भने, चीनले विश्वव्यापी वृद्धिमा गरेको लगभग ३० प्रतिशत योगदान सम्पूर्ण जी-७ राष्ट्रहरूको संयुक्त योगदानभन्दा बढी छ। यसले चीनको अर्थतन्त्र ‘विश्वको कारखाना’ मात्र नभएर ‘विश्वको बजार’ को रूपमा पनि उदाइरहेको प्रमाणित गर्दछ।

आगामी १५औँ पञ्चवर्षीय योजनाले चीनको आर्थिक संरचनालाई अझ सुदृढ बनाउने र यसको विशाल बजारलाई विश्वका लागि थप खुला गर्ने लक्ष्य लिएको छ। यसले अन्तर्राष्ट्रिय समुदायलाई नयाँ अवसरहरू प्रदान गर्ने निश्चित छ।

आगामी वर्ष चीनको कूटनीतिका लागि अत्यन्त व्यस्त रहनेछ। सर्वोच्च नेताका महत्त्वपूर्ण विदेश भ्रमणहरू, चीन-अमेरिका सम्बन्धको ‘महत्त्वपूर्ण वर्ष’, एसिया-प्रशान्त आर्थिक सहयोग संगठन (एपेक) को ३३औँ नेताहरूको बैठकको आयोजना, र दोस्रो चीन-अरब राष्ट्र शिखर सम्मेलनले चीनको कूटनीतिक एजेन्डाको व्यापकता र गहिराइलाई देखाउँछ। यी ‘ठूला कदमहरू’ ले चीन विश्व मञ्चमा आफ्नो उपस्थिति र योगदानलाई अझ सुदृढ पार्ने संकेत गर्दछ।

एउटा यस्तो विश्वमा जहाँ अनियमितता र द्वन्द्वले मानव सभ्यतालाई चुनौती दिइरहेको छ, चीनको स्थिरता भनेको चिनियाँ जनताका लागि मात्र होइन, सम्पूर्ण मानवजातिका लागि एउटा ‘खुशी’ को विषय हो। चीनले प्रस्तुत गरेको विकासको बाटो, बहुपक्षीयताप्रति प्रतिबद्धता र समावेशी अर्थतन्त्रको मोडेलले अरू धेरै देशहरूलाई एउटा वैकल्पिक भविष्यको परिकल्पना गर्न प्रेरणा दिन्छ। अनिश्चयको आँधीमा, चीनको स्थिरता एउटा बहुमूल्य दीप बनेर बलेको छ, जसले शान्तिपूर्ण र समृद्ध भविष्यतर्फको बाटो उज्यालो पारिरहेको छ।