हिमाली ‘किरा’ले फेर्यो तिब्बतीहरूको जीवन

ल्हासा (तिब्बत स्वायत्त क्षेत्र) — संसारकै उच्च हिमाली क्षेत्रमा पाइने बहुमूल्य जडीबुटी यार्शा गुम्बा (क्याटरपिलर फङ्गस) सङ्कलनको मुख्य मौसम सुरु भएको छ। मे महिनाको आगमनसँगै तिब्बती परिवारहरू समुद्री सतहदेखि चारदेखि पाँच हजार मिटरको उचाइमा रहेका हिमाली घाँसे मैदानहरूमा एक महिनाभन्दा लामो समयसम्म पाल टाँगेर बसोबास गर्न थालेका छन्। उच्च गुणस्तरको यार्शा गुम्बा अन्तर्राष्ट्रिय बजारमा अत्यधिक मूल्यमा बिक्री हुने भएकाले यो तिब्बती समुदायका लागि वार्षिक आयको प्रमुख स्रोत बनेको छ।

यार्शा गुम्बाको खोजीमा हिँड्ने स्थानीयवासीहरू हरेक दिन बिहानको उज्यालो नहुँदै अक्सिजनको कमी भएको चिसो घाँसे भूमिमा घस्रँदै निस्कन्छन्। हावाहुरी र हिमपातको पर्वाह नगरी उनीहरू घण्टौंसम्म जमिनमा आँखा गाडेर यो बहुमूल्य वनस्पति टिप्न व्यस्त रहन्छन्। स्थानीय सङ्कलनकर्ताहरूका अनुसार एक व्यक्तिले दैनिक औसतमा १० देखि ३० वटासम्म यार्शा गुम्बा सङ्कलन गर्न सक्छ। एउटा सिजनमा यसरी सङ्कलन गरिएको यार्शा गुम्बाले प्रत्येक तिब्बती परिवारलाई दशौं हजार युआनसम्म आम्दानी दिलाउने गरेको छ।

पवित्र पहाडको उपहार मानिने यार्शा गुम्बाप्रति गहिरो सम्मान

तिब्बती समुदायमा यार्शा गुम्बालाई केवल आर्थिक उपार्जनको माध्यम मात्र मानिँदैन। स्थानीयहरू यसलाई पवित्र हिमालले दिएको अनमोल उपहारका रूपमा लिन्छन्। हरेक पटक यार्शा गुम्बा सङ्कलन गरिसकेपछि उनीहरूले जमिनको माटोलाई सावधानीपूर्वक पुनः यथास्थानमा राखिदिन्छन्, जसले गर्दा घाँसे मैदानको प्राकृतिक स्वरूप कायम रहोस्। यो परम्परागत अभ्यासले उच्च हिमाली क्षेत्रको नाजुक पारिस्थितिकीय प्रणालीप्रति तिब्बतीहरूको गहिरो सम्मान र संरक्षणको भावनालाई प्रतिबिम्बित गर्छ।

वनस्पति विज्ञहरूका अनुसार यार्शा गुम्बा वास्तवमा एउटा विशेष प्रकारको ढुसी हो, जसले जमिनमुनि रहेको भूतप्रेत नामक लार्भालाई आक्रमण गरी उसको शरीरलाई पोषक तत्त्वको रूपमा प्रयोग गर्छ। वसन्त ऋतुमा उक्त ढुसीको डाँठ जमिनबाट बाहिर निस्कन्छ, जसलाई स्थानीयवासीहरूले सङ्कलन गर्छन्। परम्परागत चिनियाँ तथा तिब्बती चिकित्सा पद्धतिमा शताब्दीयौंदेखि प्रयोग हुँदै आएको यो वनस्पति स्वास्थ्यवर्द्धक गुणका लागि प्रसिद्ध छ।

स्थानीय अर्थतन्त्रको मेरुदण्ड

यार्शा गुम्बा सङ्कलन तिब्बतको ग्रामीण अर्थतन्त्रको महत्त्वपूर्ण आधार बनेको छ। हिमाली क्षेत्रमा कृषियोग्य जमिनको अभाव र अन्य रोजगारीका सीमित अवसरका कारण धेरै परिवारको वार्षिक आम्दानीको ठूलो हिस्सा यही एक सिजनको यार्शा गुम्बा सङ्कलनमा निर्भर हुन्छ। यसले स्थानीय बासिन्दाको जीवनस्तरमा उल्लेखनीय सुधार ल्याउनुका साथै बालबालिकाको शिक्षा र स्वास्थ्य सेवामा पहुँच विस्तार गर्न समेत सहयोग पुर्याएको छ।

तिब्बत स्वायत्त क्षेत्र सरकारले यार्शा गुम्बा सङ्कलनलाई व्यवस्थित गर्न र यसको दिगो स्रोत व्यवस्थापन सुनिश्चित गर्न विभिन्न नीतिगत व्यवस्थाहरू लागू गरेको छ। सङ्कलन अनुमतिपत्रको व्यवस्था, सङ्कलन क्षेत्रको सीमाङ्कन र वातावरणीय संरक्षणसम्बन्धी नियमहरूको पालनामार्फत यो बहुमूल्य प्राकृतिक स्रोतको दीर्घकालीन संरक्षणको प्रयास भइरहेको छ।