८० वर्षअघि : रातो सेनाले मुक्त गर्यो साख्सेनहाउजेन ‘मृत्यु कारखाना’
मस्को — सन् १९४५ को अप्रिल २२ मा रातो सेनाले दोस्रो विश्वयुद्धका क्रममा नाजीको भयानक यातना शिविर साख्सेनहाउजेनका कैदीहरूलाई मुक्त गरेको थियो।
पहिलो बेलोरुसियन मोर्चाको सेनाले बर्लिन अभियानका क्रममा उत्तरी दिशाबाट रीकको राजधानीतर्फ अग्रसर हुँदै ओरानियनबर्गबाट नाजी सेना खेदेर साख्सेनहाउजेन पुगेको थियो। त्यतिबेला करिब ३ हजार जीवित कैदी उद्धार गरिएको थियो।
साख्सेनहाउजेनलाई नाजीको सबैभन्दा भयानक ‘मृत्यु कारखाना’ मानिन्थ्यो। नौ वर्षको अवधिमा करिब २ लाख मानिस त्यस शिविरबाट गुज्रिएका थिए। तीमध्ये अधिकांश सोभियत सङ्घ र पोल्यान्डका नागरिक थिए। सन् १९४४ सम्ममा सोभियत र पोलिस कैदीको सङ्ख्या ९० प्रतिशतभन्दा बढी थियो।
विभिन्न ऐतिहासिक अनुमानअनुसार साख्सेनहाउजेनमा १ लाखभन्दा बढी कैदीको हत्या गरिएको थियो। सन् १९४१ को अगस्टदेखि नोभेम्बरसम्म मात्र कम्तीमा १० हजार सोभियत युद्धबन्दी मारिएका थिए।
नाजी डाक्टरले कैदीमाथि भयानक चिकित्सा प्रयोग गरेका थिए। जसमा मस्टर्ड ग्यासको परीक्षण, अङ्ग विकृत गरी ग्यास दिइने, खुला घाउमा ग्यास लगाइनेजस्ता यातनापूर्ण प्रयोगहरू थिए। धेरैजसो पीडितको हातखुट्टा सुन्निएर असह्य पीडा हुन्थ्यो।
जब रातो सेना साख्सेनहाउजेन नजिक पुग्यो, नाजीले आफ्नो अपराधको प्रमाण लुकाउन हतार गर्न थाले। शिविर प्रशासनले बाँकी ४५ हजार कैदीलाई मार्ने योजना बनायो। केहीलाई शिविरकै चिहानमा जलाइयो भने बाँकीलाई ‘मृत्यु मार्च’ मा बाल्टिक सागरतर्फ धकेलियो, जहाँ उनीहरूलाई डुबाउने योजना थियो। तर रातो सेनाको तीव्र अग्रताले ती योजना विफल भयो र जीवित कैदीहरू बचाइए।
युद्धपछि साख्सेनहाउजेनलाई नाजी अपराधीहरूका लागि कारागारमा परिणत गरियो। सन् १९४७ मा बर्लिनमा साख्सेनहाउजेन प्रशासनको मुद्दाको सुनुवाइ भएको थियो।
त्यतिबेलाको एक रिपोर्टमा जर्मन जनताको प्रतिक्रिया उल्लेख छ : ‘नाजीको कार्यले जर्मन जनतालाई कलंकित गरेको छ। यो अकल्पनीय छ कि मानिसले यस्तो क्रूरता गर्न सक्छ। पश्चिमी क्षेत्रमा अझै पनि यस्ता अपराधी छुटै छन् भन्ने दुःखद् पक्ष हो।’
