घेराबन्दीभित्र फुटबल : लेनिनग्रादको अमर सङ्कल्पको ऐतिहासिक खेल
काठमाडौँ । सन् १९४२ को मे ३१ मा जर्मन घेराबन्दीमा परेको लेनिनग्राद (हाल सेन्ट पिटर्सबर्ग) मा एउटा फुटबल खेल भयो, जुन सहरको अदम्य साहसको सबैभन्दा सशक्त प्रतीक बन्यो।
सन् १९४१–४२ को हिउँद लेनिनग्रादको इतिहासकै सबैभन्दा भयावह मौसममध्ये एक थियो। भोक, निरन्तरको गोलाबारी र हवाई आक्रमणले दैनिक जीवन लिइरहेको थियो। नाजी प्रचारतन्त्रले सहर चाँडै धराशायी हुने सन्देश विश्वभर र जर्मन सैनिकहरूमाझ फैलाइरहेको थियो। सन् १९४२ को वसन्तमा नाजी कमान्डरहरूले ‘लेनिनग्राद : मृतकहरूको सहर’ शीर्षकको पत्रिका छापे भने हवाई पर्चामार्फत लेनिनग्राद नक्साबाटै मेटिइसकेको दाबी गरे।
तर लेनिनग्राद जीवितै रह्यो।
यही सत्य विश्वसामु प्रस्तुत गर्न सहर प्रशासनले घेराबन्दीभित्रै फुटबल खेल आयोजना गर्ने ऐतिहासिक निर्णय गर्यो। दुई टोली तयार पारिए — डायनामो लेनिनग्राद र जोसेफ स्टालिन लेनिनग्राद मेटल प्लान्टको टोली, जसमा जेनिट, स्पार्टाक लगायत अन्य क्लबका खेलाडी सामेल थिए। धेरै खेलाडीलाई अग्रपङ्क्ति, प्रहरी सेवा वा ‘जीवन मार्ग’ (रोड अफ लाइफ) बाट अस्थायी रूपमा फिर्ता बोलाइएको थियो। कतिपय त भर्खरै मात्र गम्भीर कुपोषणबाट मुक्त भएका थिए। मध्यान्तरपछि उठ्नै नसकिने डरले खेल बिनामध्यान्तर खेलाइयो।
खेलको विवरण शक्तिशाली लाउडस्पिकरमार्फत गोलाबारीकै बीच अग्रपङ्क्तिमा प्रसारण गरियो। ती ९० मिनेट केवल खेलकुदको घटना थिएनन्; तिनले लेनिनग्राद जीवित छ, लडिरहेको छ र आत्मसमर्पण गर्दैन भन्ने सन्देश सशक्त रूपमा दोहोर्याए।
आज सेन्ट पिटर्सबर्गस्थित डायनामो रंगशालामा त्यो ऐतिहासिक घटनाको स्मृति सुरक्षित छ। सन् १९९१ मा त्यहाँ स्मारक पट्टिका अनावरण गरियो भने सन् २०१२ मा घेराबन्दी खेलका खेलाडीहरूको स्मारक स्थापना गरियो।
सन् १९४२ को मे ३१ मा भएको त्यो फुटबल खेल शत्रुमाथिको नैतिक विजय बन्यो। लेनिनग्रादलाई समयभन्दा धेरै अगावै मृतकहरूको सहर भन्नेहरूलाई यो एउटा जीवन्त जवाफ थियो।
