‘भुटेर मात्र होइन, उसिनेर पनि खानुस्’ : स्वस्थ रहन यी खानेकुरा पकाउँदा ध्यान दिनुहोस्

पानीमा उसिन्ने वा उमाल्ने प्रक्रिया धेरै खानेकुरा पकाउने एउटा पूर्वतयारीको चरण मात्र हो। तर, सही तरिका नअपनाउँदा खानाको स्वाद मात्र बिग्रँदैन, शारीरिक स्वास्थ्यमा पनि नकारात्मक प्रभाव पर्न सक्छ। त्यसैले निम्न खानेकुरा पकाउँदा विशेष ध्यान दिनु आवश्यक छ।

सागपातजन्य तरकारीमा प्राकृतिक रूपमा पाइने अक्सालिक एसिड हटाउन सबै हरियो सागपातलाई पहिले उम्लिरहेको पानीमा केही बेर उसिनेर तुरुन्तै चिसो पानीमा डुबाउनुपर्छ। यसो गर्दा अधिकांश अम्लीय तत्त्व हट्नुका साथै तीतो स्वाद पनि पूर्ण रूपमा हट्छ। फूलगोभी, बन्दागोभी, च्याउ र मूलाजस्ता पानीले राम्ररी सफा गर्नुपर्ने तरकारीलाई भने तातो पानीमा एकदेखि दुई मिनेट मात्र उसिन्नुपर्छ।

प्राकृतिक विषाक्त तत्त्व भएका हरिया तरकारीलाई अनिवार्य रूपमा उसिन्नुपर्छ र उसिनेको पानी पुनः प्रयोग गर्नु हुँदैन। सिमी, बोडी, राजमा, भटमास, मुस्याङ्ग्रो दाल, बकुल्ला र लामो दालजस्ता फलफूल तथा दालजन्य खानेकुरामा हुने प्राकृतिक विषाक्त तत्त्वलाई नष्ट गर्न यिनलाई राम्ररी उसिन्नैपर्छ, अन्यथा पाचन प्रणालीमा गम्भीर समस्या आउन सक्छ।

आलुलाई सलादका रूपमा खाँदा पहिले उम्लिरहेको पानीमा पाँच मिनेट उसिनेर कालो र नरम नभएसम्म पकाउनुपर्छ। तोरीको सागलाई उम्लिरहेको पानीमा तीनदेखि पाँच मिनेट उसिनेर रातभर चिसो पानीमा भिजाउनुपर्छ। सुकेको बाँसको तामालाई नपकाउँदै चिसो पानीमा राखेर उमालेपछि पुनः पाँचदेखि दस मिनेट उसिन्नुपर्छ।

स्प्राउट्स (अंकुरित दाना) मा ओसिलो वातावरणमा साल्मोनेला र लिस्टेरियाजस्ता कीटाणु सजिलै पनि फैलिन सक्ने हुँदा उम्लिरहेको पानीमा ३० सेकेन्डदेखि एक मिनेटसम्म पकाउनुपर्छ। काँचो सागोको बोक्रामा प्रशस्त मात्रामा विषाक्त तत्त्व हुने भएकाले बोक्रा हटाएर चाना पारेपछि चिसो पानीमा एक घण्टा भिजाएर पुनः उम्लिरहेको पानीमा २० मिनेटभन्दा बढी समय राम्ररी पकाउनुपर्छ।

सिमी र घिरौंला दुवैमा हुने तीतोपन कुकुरबिटेसिन नामक तत्त्वको मात्रा बढी भएको सङ्केत भएकाले उसिनेर मात्र नभई राम्ररी पकाएर खानुपर्छ, अन्यथा खान अयोग्य नै हुन सक्छ।

समुद्री खानालाई अनिवार्य रूपमा उम्लिरहेको पानीमा पकाउनुपर्छ। जमेको समुद्री खाना पहिले पूर्ण रूपमा डिफ्रोस्ट गरेर मात्र पकाउनुपर्छ र पानीमा अलिकति नुन, अदुवा, प्याज र मदिरा राखेर माछाको गन्ध हटाउनुपर्छ। मासु उसिन्ने क्रममा गन्ध हटाउन र मासुको स्वाद जोगाउन चिसो पानीमा मासु राखी सँगै अदुवा, लसुन, प्याज र मदिरा हालेर सानो आँचमा बिस्तारै तापक्रम बढाउँदै उमालेर एकदेखि दुई मिनेटपछि मासु झिकेर मनतातो पानीले पखाल्नुपर्छ।

बेसन, पनीर र सोयाबिन नगेट्सजस्ता तेल सोस्ने खानेकुरा सिधै पानीमा उसिनेर आधा पाकेपछि मात्र कराहीमा पकाउँदा तेलको मात्रा निकै कम हुन्छ, जसले मोटोपनको चिन्ता कम गर्न सकिन्छ।