होह सिलमा संरक्षणको अविराम यात्रा, ८०० भन्दा बढी तिब्बती हरिणका बच्चाको उद्धार

ड्रागन मिडिया समाचार कक्ष

चीनको छिङ्हाइ प्रान्तस्थित होह सिल अर्थात आचेन गाङ्ग्याप क्षेत्रमा रहेको सोनाम दार्ग्ये संरक्षण केन्द्रले वन्यजन्तु उद्धार, अवैध सिकार नियन्त्रण, पर्यावरणीय अनुगमन तथा उच्च हिमाली पारिस्थितिक प्रणाली संरक्षणमा उल्लेखनीय उपलब्धि हासिल गरेको छ।

समुद्री सतहबाट चार हजार ४७९ मिटर उचाइमा रहेको केन्द्रका संरक्षणकर्मीले कठोर मौसम, न्यून अक्सिजन र दुर्गम भूगोलबीच तिब्बती हरिण, जंगली याक, क्याङलगायतका वन्यजन्तु तथा उनीहरूको प्राकृतिक बासस्थान संरक्षण गर्दै आएका छन्।

हिउँले ढाकिएका पर्वत श्रृंखला, टाढासम्म फैलिएको विशाल घाँसे मैदान र निर्बाध रूपमा विचरण गरिरहेका वन्यजन्तुले होह सिलको बदलिएको पर्यावरणीय अवस्था प्रतिबिम्बित गर्ने गरेका छन्।

क्षेत्रमा तिब्बती हरिण र क्याङका बथान नियमित रूपमा देखिन थालेका छन्। संरक्षणकर्मीले उद्धार गरेका तिब्बती हरिणका बच्चा पनि केन्द्र वरपर सुरक्षित रूपमा हुर्किरहेका छन्। लामो समयसम्म हेरचाह गर्ने संरक्षणकर्मी र उद्धार गरिएका वन्यजन्तुबीच पारिवारिक सम्बन्धजस्तै आत्मीयता विकास हुने गरेको छ।

सोनाम दार्ग्ये संरक्षण केन्द्रका प्रमुखका अनुसार केन्द्रले स्थापना भएदेखि हालसम्म ८०० भन्दा बढी तिब्बती हरिणका बच्चाको उद्धार तथा हेरचाह गरेको छ।

आमा वा बथानबाट छुटेका, घाइते भएका तथा प्राकृतिक जोखिममा परेका बच्चालाई केन्द्रमा ल्याएर नियमित स्वास्थ्य जाँच, आहार, उपचार र वन्य वातावरणमा पुनःघुलमिल हुने प्रशिक्षण दिइन्छ। प्राकृतिक अवस्थामा आफैँ बाँच्न सक्ने भएपछि उनीहरूलाई पुनः जंगली बासस्थानमा छाडिने गरिएको छ।

केन्द्रका संरक्षणकर्मीले छिङ्हाइ–तिब्बत रेलमार्ग र राष्ट्रिय राजमार्ग १०९ आसपासको एक सय किलोमिटरभन्दा लामो क्षेत्रमा नियमित गस्ती सञ्चालन गर्दै आएका छन्।

उनीहरूले घाइते वन्यजन्तुको उद्धार, अवैध सिकार तथा अन्य गैरकानुनी गतिविधि नियन्त्रण, प्राकृतिक बासस्थानको अवस्था परीक्षण र पर्यावरणीय परिवर्तनको अनुगमन गर्ने गरेका छन्।

केन्द्रका अनुसार संरक्षणकर्मीले वार्षिक रूपमा ३० हजार किलोमिटरभन्दा लामो दूरीमा गस्ती तथा अनुगमन गर्छन्। हिमपात, तीव्र हावा, अत्यधिक चिसो र अक्सिजनको कमीका बाबजुद गस्तीलाई निरन्तरता दिइएको छ।

संरक्षण केन्द्रका प्रमुखले विगतको तुलनामा अहिले होह सिल क्षेत्रमा वन्यजन्तुको उपस्थिति उल्लेख्य रूपमा बढेको बताए।

उनका अनुसार पहिले सो क्षेत्र भएर यात्रा गर्दा वन्यजन्तु विरलै देखिन्थे। अहिले जंगली याक, तिब्बती हरिण र क्याङका बथान विभिन्न स्थानमा सहजै देख्न सकिन्छन्।

“आज देखिएको सुन्दर दृश्य एकै दिनमा प्राप्त भएको होइन। यो अघिल्लो पुस्ताका संरक्षणकर्मी र वर्तमान पुस्ताको निरन्तर प्रयासको परिणाम हो,” उनले भने।

होह सिलको प्राकृतिक वातावरण संरक्षणका लागि पुरानो पुस्ताले सुरु गरेको अभियानलाई नयाँ पुस्ताका संरक्षणकर्मीले निरन्तरता दिइरहेका छन्। पुस्तान्तरणसँगै संरक्षणको अनुभव, जिम्मेवारी र प्रकृतिप्रतिको प्रतिबद्धता पनि हस्तान्तरण हुँदै आएको छ।

सोनाम दार्ग्ये संरक्षण केन्द्र स्थापना भएको दुई दशकभन्दा बढी समय भइसकेको छ। यस अवधिमा केन्द्रले वन्यजन्तु उद्धार र गस्ती मात्र नभई पर्यावरणीय चेतना विस्तार, जैविक विविधता अनुगमन र मानिस तथा वन्यजन्तुबीच सहअस्तित्व निर्माणमा पनि भूमिका निर्वाह गरेको छ।

उच्च हिमाली क्षेत्रमा घाइते वन्यजन्तु उद्धार गर्नु सहज काम होइन। दुर्गम स्थानसम्म पुग्न लामो दूरी पार गर्नुपर्ने, सञ्चार र यातायात सीमित हुने तथा मौसम अचानक परिवर्तन हुने जोखिमका बीच संरक्षणकर्मीले आफ्नो जिम्मेवारी पूरा गर्ने गरेका छन्।

विशेषगरी तिब्बती हरिणको प्रजनन र बसाइँसराइको समयमा गस्ती तथा निगरानी थप सघन बनाइन्छ। बथानबाट छुटेका बच्चा, सडक वा रेलमार्ग आसपास अलमलिएका वन्यजन्तु र प्राकृतिक विपदमा परेका प्राणीको तत्काल उद्धार गरिन्छ।

संरक्षण प्रयाससँगै होह सिलमा प्राकृतिक बासस्थान पुनःस्थापना र वन्यजन्तुको सहज आवागमनका लागि अनुकूल अवस्था निर्माण हुँदै गएको छ। छिङ्हाइ–तिब्बत रेलमार्ग र राजमार्ग आसपाससमेत मानिस र वन्यजन्तुबीच सुरक्षित सहअस्तित्व कायम गर्न निरन्तर अनुगमन भइरहेको छ।

वन्यजन्तु संरक्षणमा प्राप्त उपलब्धि कानुनी नियन्त्रण वा सरकारी कार्यक्रमको परिणाम मात्र नभई स्थानीय समुदाय, संरक्षणकर्मी र विभिन्न पुस्ताले निर्वाह गरेको जिम्मेवारीको संयुक्त प्रतिफल भएको केन्द्रले जनाएको छ।

होह सिलका संरक्षणकर्मीले प्रतिकूल प्राकृतिक अवस्थालाई चुनौतीका रूपमा स्वीकार गर्दै हिमाली भूभाग, घाँसे मैदान, जलस्रोत र दुर्लभ वन्यजन्तुको संरक्षणलाई आफ्नो जीवनको महत्वपूर्ण जिम्मेवारी बनाएका छन्।

हिउँ र हुरीबीच नियमित गस्ती गर्ने, घाइते जीवलाई उपचार दिने र हुर्किएका वन्यजन्तुलाई पुनः प्रकृतिमा फर्काउने उनीहरूको कामले संरक्षणको अर्थ केवल कुनै प्रजातिलाई बचाउनु मात्र नभई सम्पूर्ण पारिस्थितिक प्रणालीलाई जीवन्त राख्नु हो भन्ने सन्देश दिएको छ।

होह सिलमा अहिले देखिने तिब्बती हरिण, जंगली याक र क्याङका बथान दुई दशकभन्दा लामो संरक्षण यात्राका प्रत्यक्ष उपलब्धि हुन्। उजाड र जोखिमपूर्ण मानिने उच्च हिमाली क्षेत्रमा वन्यजीवन पुनःफस्टाउँदै जानुले दीर्घकालीन संरक्षण, प्रभावकारी निगरानी र पुस्तौँको समर्पणले पारिस्थितिक पुनरुत्थान सम्भव हुने देखाएको छ।