इमाडोल दुर्व्यवहार प्रकरणमा अपुष्ट कथा भाइरल, निष्पक्ष अनुसन्धान र भीडतन्त्र रोक्न माग

ड्रागन मिडिया समाचार कक्ष

ललितपुरको इमाडोलमा एक युवतीमाथि सार्वजनिक स्थलमा अश्लील व्यवहार गरेको आरोपमा पक्राउ परेका ५५ वर्षीय सरकारी कर्मचारी सुरेन्द्र भट्टसम्बन्धी घटनालाई लिएर सामाजिक सञ्जालमा परस्पर विरोधी विवरण फैलिएका छन्।

एकातर्फ प्रहरीले भट्टमाथि सार्वजनिक स्थलमा महिलालाई गोप्य अङ्ग देखाएर दुर्व्यवहार गरेको आरोपमा अनुसन्धान गरिरहेको छ। अर्कोतर्फ, उनी प्रोस्टेट र मधुमेहका बिरामी भएकाले अचानक पिसाब लागेपछि भित्तातर्फ फर्केर पिसाब गर्न खोजेको अवस्थालाई युवतीले गलत बुझेको दाबी सामाजिक सञ्जालमा व्यापक रूपमा फैलाइएको छ।

तर पछिल्लो दाबी पुष्टि गर्ने कुनै आधिकारिक चिकित्सकीय कागजात, प्रहरी विवरण, प्रत्यक्षदर्शीको प्रमाणित बयान वा भट्ट पक्षको औपचारिक वक्तव्य सार्वजनिक भएको छैन। टेकपानाले गरेको तथ्य-जाँचअनुसार प्रोस्टेट, मधुमेह, मदिरा सेवन र पिसाब फेर्न खोजेको भन्ने विवरण एउटा सामाजिक सञ्जाल प्रयोगकर्ताले वास्तविक तस्बिरसँग जोडेर तयार गरेको काल्पनिक कथा थियो। उक्त कथालाई तथ्यका रूपमा पुनःप्रकाशन गरिएपछि घटनाबारे व्यापक भ्रम सिर्जना भएको जनाइएको छ।

जिल्ला प्रहरी परिसर ललितपुरका प्रवक्तालाई उद्धृत गर्दै प्रकाशित विवरणअनुसार भट्ट बैतडीको पाटन नगरपालिका वडा नम्बर ७ स्थायी घर भई हाल ललितपुरको महालक्ष्मी नगरपालिका वडा नम्बर २ इमाडोलमा बस्दै आएका सरकारी कर्मचारी हुन्। उनीमाथि बाटोमा एक्लै हिँडिरहेकी युवतीलाई अश्लील व्यवहार गरेको आरोप लागेको छ।

घटना आइतबार साँझ करिब साढे ६ बजे भएको बताइएको छ। दुर्व्यवहारको आरोप लगाएकी युवतीले ती व्यक्तिलाई पछ्याउँदै मोबाइलबाट भिडियो खिचेकी थिइन्। भिडियो सामाजिक सञ्जालमा सार्वजनिक भएपछि प्रहरीले खोजी शुरु गरी भट्टलाई सोमबार नियन्त्रणमा लिएको थियो।

ललितपुर जिल्ला अदालतले भट्टमाथि अनुसन्धान गर्न प्रहरीलाई पाँच दिनको म्याद दिएको छ। उनलाई प्रहरी वृत्त सातदोबाटोमा राखेर घटनासम्बन्धी अनुसन्धान भइरहेको प्रहरी अधिकारीहरूले बताएका छन्। अदालतबाट अनुसन्धानका लागि म्याद थपिनु दोष प्रमाणित भएको अवस्था भने होइन।

मुलुकी अपराध संहिता, २०७४ को दफा १२ ले कुनै कसूरको अभियोग लागेको व्यक्तिलाई त्यस्तो कसूर गरेको प्रमाणित नभएसम्म कसूरदार नमानिने व्यवस्था गरेको छ। त्यसैले प्रहरी हिरासत, सामाजिक सञ्जालमा सार्वजनिक भएको भिडियो वा सरकारी पदाधिकारीको प्रतिक्रियालाई अदालतको अन्तिम फैसलासरह लिन मिल्दैन।

घटनाको अर्को महत्वपूर्ण पक्ष सार्वजनिक रूपमा गरिएको कुटपिट र अपमान पनि हो। नयाँ पत्रिकाले प्रकाशित गरेको विवरणअनुसार युवतीले भट्टलाई थप्पड हानेकी, कान समातेर उठबस गर्न लगाएकी र खुट्टा ढोगेर माफी माग्न बाध्य बनाएकी थिइन्। घटनास्थलमा जम्मा भएका व्यक्तिहरूको भूमिका र भिडियो सार्वजनिक गर्ने प्रक्रियाबारे पनि प्रश्न उठेका छन्।

यौन दुर्व्यवहारको आरोप गम्भीर भए पनि आरोपितलाई घटनास्थलमै कुटपिट, अपमान वा सार्वजनिक सजाय दिनु कानुनी न्याय प्रक्रियाको विकल्प हुन सक्दैन। मूल आरोप सही प्रमाणित भए आरोपितमाथि कानुनअनुसार कारबाही हुनुपर्छ। तर कुटपिट र सार्वजनिक अपमान भएको पुष्टि भए त्यसलाई पनि अलग घटनाका रूपमा अनुसन्धान गरिनुपर्ने देखिन्छ।

गृहमन्त्री सुधन गुरुङले सामाजिक सञ्जालमार्फत भिडियो सार्वजनिक गर्ने युवतीलाई साहसी भन्दै सम्मान व्यक्त गरेका थिए। उनले कुनै पनि महिला वा युवतीमाथि हुने यौन दुर्व्यवहार सभ्य समाजमा स्वीकार्य नहुने बताएका थिए। गृह मन्त्रालयले घटनाप्रति ध्यानाकर्षण भएको र आरोपितलाई पक्राउ गरिएको जानकारीसमेत दिएको थियो।

यद्यपि, अनुसन्धान पूरा नहुँदै सरकारका जिम्मेवार पदाधिकारी, सामाजिक सञ्जाल प्रयोगकर्ता वा सञ्चारमाध्यमले कुनै पक्षलाई निश्चित पीडित वा दोषी घोषणा गर्दा न्यायिक प्रक्रियामाथि दबाब सिर्जना हुन सक्छ। पीडित भनिएकी महिलाको आवाजलाई कमजोर पार्नु वा चरित्रमाथि आक्रमण गर्नु अनुचित हुन्छ। त्यसैगरी आरोपितको स्वास्थ्य, चरित्र र नियतसम्बन्धी अपुष्ट कथा फैलाएर उनलाई निर्दोष घोषित गर्नु पनि तथ्यपरक पत्रकारिता होइन।

प्रोस्टेट र मधुमेहको कथा फैलाउने सामाजिक सञ्जाल सामग्रीमा आरोपितको वास्तविक तस्बिर प्रयोग गरिएको थियो। तर त्यसमा प्रस्तुत घटनाक्रम काल्पनिक रहेको तथ्य-जाँचमा उल्लेख छ। उक्त सामग्री व्यापक रूपमा फैलिँदा दुर्व्यवहारको आरोप लगाएकी युवतीमाथि नै नकारात्मक टिप्पणी र व्यक्तिगत आक्रमण शुरु भएको टेकपानाले जनाएको छ।

अर्कोतर्फ, सामाजिक सञ्जालमा सार्वजनिक भएको भिडियो घटनाको सम्पूर्ण दृश्य नभई घटनापछिको सीमित अंश मात्र भएको देखिन्छ। सार्वजनिक रूपमा उपलब्ध दृश्यबाट आरोपितले त्यसअघि के गरेका थिए, कुन दिशातर्फ फर्किएका थिए, युवती र उनीबीच कति दूरी थियो र घटनाको शुरुआत कसरी भएको थियो भन्ने निर्णायक निष्कर्ष निकाल्न सम्भव छैन।

त्यसैले अनुसन्धानमा घटनास्थल वरपरका सीसीटीभी दृश्य, मोबाइलमा रहेको मूल तथा सम्पादन नगरिएको भिडियो, भिडियोको समय र स्थानसम्बन्धी डिजिटल विवरण, प्रत्यक्षदर्शीको बयान, दुवै पक्षको बयान तथा आवश्यक परे आरोपितले प्रस्तुत गर्ने चिकित्सकीय कागजातको परीक्षण आवश्यक देखिन्छ।

साथै, आरोपितमाथि हातपात गर्ने, सार्वजनिक रूपमा अपमानित गर्ने र दृश्य सामाजिक सञ्जालमा प्रसारण गर्ने प्रक्रियाबारे पनि प्रहरीले स्वतन्त्र रूपमा तथ्य सङ्कलन गर्नुपर्ने देखिन्छ। दुर्व्यवहारको उजुरी गर्ने व्यक्तिको सुरक्षा र सम्मान सुनिश्चित गर्नु जति आवश्यक छ, अनुसन्धान पूरा नहुँदै आरोपितलाई भीडबाट सजाय दिलाउने प्रवृत्ति रोक्नु पनि त्यत्तिकै महत्वपूर्ण छ।

उपलब्ध तथ्यका आधारमा भट्टलाई अहिले नै निर्दोष पीडित वा दोषी दुवै घोषणा गर्न मिल्दैन। पुष्टि भएको तथ्य यति मात्र हो कि उनीमाथि सार्वजनिक अश्लील व्यवहारको आरोप लागेको छ, प्रहरीले पक्राउ गरेको छ र अदालतको अनुमति लिएर अनुसन्धान भइरहेको छ। प्रोस्टेट र मधुमेहका कारण पिसाब फेर्दै गरेको भन्ने कथा हालसम्म अपुष्ट तथा काल्पनिक सामाजिक सञ्जाल सामग्रीमा आधारित देखिएको छ।

घटनाको वास्तविकता प्रहरी अनुसन्धान, डिजिटल प्रमाण, प्रत्यक्षदर्शीको बयान र अदालतको परीक्षणबाट निर्धारण हुनुपर्छ। यौन दुर्व्यवहारविरुद्ध शून्य सहनशीलता र निर्दोष मानिने कानुनी अधिकार दुवैलाई समान रूपमा रक्षा गर्नु नै न्यायपूर्ण बाटो हो।