ल्हासाको पुरानो गोर्खा आँगनमा संस्कृति र पर्यटनको नयाँ जीवन

ड्रागन मिडिया समाचार कक्ष

चीनको सिजाङ स्वायत्त क्षेत्रको राजधानी ल्हासास्थित पुरानो शहर क्षेत्रमा रहेका प्राचीन आँगनहरू पछिल्ला वर्षहरूमा सांस्कृतिक पर्यटनका आकर्षक केन्द्र बन्दै गएका छन्। पुराना ढुङ्गे पर्खाल, काठका झ्याल, परम्परागत तिब्बती वास्तुकला, ऐतिहासिक व्यापारिक स्मृति र आधुनिक पर्यटन सेवाको संयोजनले ल्हासाको बार्खोर क्षेत्रलाई नयाँ सांस्कृतिक जीवन दिएको छ।

ल्हासाको पुरानो शहरबारे स्थानीय जनमानसमा एउटा पुरानो भनाइ प्रचलित छ। पूर्वमा खाचे मस्जिद, दक्षिणमा रिक्सुम गोन्पो, पश्चिममा युथोक पुल र उत्तरमा रामोचे क्षेत्रसम्मको भागलाई पुरानो ल्हासा मान्ने चलन थियो। तर समयसँगै बार्खोर वरिपरि पुराना दरबार, कुलीन आवास, नागरिक बसोबास, पसल, अतिथि गृह र सांस्कृतिक स्थलहरू थपिँदै गएपछि पुरानो शहरको कथा झन विस्तृत र बहुरंगी बनेको छ।

यी पुराना आँगनहरू आज केवल ऐतिहासिक भवन होइनन्। ती स्थानहरू पर्यटक, स्थानीय युवा, संस्कृतिप्रेमी र इतिहास अध्ययनकर्ताका लागि जीवन्त अनुभवका केन्द्र बनेका छन्। न्यानो घाममा बसेर कफी पिउँदै, पुराना ढुङ्गे घरका भित्ताहरू हेर्दै, अघिल्ला पुस्ताका व्यापारिक यात्रा र सांस्कृतिक आदानप्रदानका कथा सुन्ने चलन ल्हासाको नयाँ पर्यटन शैलीका रूपमा विकास भइरहेको छ।

यस्तै विशेष महत्व बोकेको स्थानमध्ये एक हो, पुरानो गोर्खा आँगन। ल्हासाको बार्खोर क्षेत्रसँग जोडिएको यो स्थान ऐतिहासिक रूपमा नेपाल र सिजाङबीचको व्यापार, कूटनीतिक सम्पर्क र सांस्कृतिक आदानप्रदानको स्मृति बोकेको स्थलका रूपमा चिनिन्छ। अहिले यो स्थान गोर्खा बुटिक होटलका रूपमा सञ्चालनमा रहे पनि यसको ऐतिहासिक पहिचान पुरानो नेपाली उपस्थितिसँग जोडिएको छ।

स्थानमा पुग्नेबित्तिकै परम्परागत तिब्बती शैलीको तीनतले घर, पुराना रूख, ढुङ्गाले बनाइएको आँगन र प्राचीन भवन संरचनाले आगन्तुकलाई पुरानो ल्हासाको वातावरणमा पुर्‍याउँछ। आँगनको शान्त वातावरण, काठको कलात्मक संरचना र ढुङ्गे भुइँले यहाँको इतिहासलाई मौन तर प्रभावशाली रूपमा बोलिरहेका छन्।

स्थानीय वर्णनअनुसार यो आँगन कुनै बेला ल्हासामा रहेको नेपाली कूटनीतिक तथा व्यापारिक उपस्थितिसँग जोडिएको थियो। अघिल्ला शताब्दीहरूमा नेपाल र सिजाङबीच व्यापारिक सम्बन्ध गहिरो थियो। नेपाली व्यापारीहरू, विशेषगरी गोर्खा तथा नेवार व्यापारीहरू, ल्हासासम्म पुगेर व्यापार गर्ने गर्थे। उनीहरूको व्यापारिक गतिविधि केवल सामान किनबेचमा सीमित थिएन, त्यसले कला, भाषा, रहनसहन, धार्मिक अभ्यास, वास्तुकला र दैनिक जीवनशैलीमा समेत प्रभाव पारेको थियो।

पुरानो गोर्खा आँगनमा तिब्बती परम्परागत वास्तुकला र नेपाली शिल्पकला मिसिएको देखिन्छ। भित्तामा राखिएका पुराना तस्बिर, नेपाली विशेषता झल्काउने चित्र, काठ र धातुका सजावट, तिब्बती शैलीका कोठा र स्थानीय सौन्दर्यशास्त्रको संयोजनले यो स्थानलाई सामान्य होटलभन्दा बढी सांस्कृतिक स्मृति स्थल बनाएको छ।

गोर्खा होटलकी जिम्मेवार व्यक्तिमध्येकी वाङ्जीले आगन्तुकलाई आँगनको इतिहासबारे जानकारी गराउँदै यहाँको संरचनामा तिब्बती घर निर्माण परम्परा र नेपाली हस्तकलाको प्रभाव मिसिएको बताएकी छन्। उनका अनुसार पुरानो भवन संरक्षण गर्दै त्यसलाई आधुनिक पर्यटन अनुभवसँग जोड्ने प्रयास गरिएको छ।

यो आँगनको अर्को आकर्षण हो, ल्हासाको लिङ गेसर राजा प्रदर्शनी कक्ष। पुरानो गोर्खा भवनको ढोकामाथि राखिएको प्रदर्शनी कक्षको नाम देख्दा धेरै आगन्तुकलाई गोर्खा आँगन र गेसर संस्कृतिबीचको सम्बन्धबारे जिज्ञासा हुन्छ। यही जिज्ञासाले यो स्थानलाई केवल वास्तुकला हेर्ने ठाउँमा सीमित नराखी अमूर्त सांस्कृतिक सम्पदाको अनुभव गर्ने स्थल बनाएको छ।

गेसर महाकाव्य तिब्बती तथा अन्य सम्बन्धित समुदायको महान मौखिक साहित्यिक परम्परा हो। यो वीरता, न्याय, लोकस्मृति, धार्मिक प्रतीक, सामाजिक अनुभव र सांस्कृतिक पहिचानसँग जोडिएको महाकाव्य परम्परा हो। युनेस्कोको अमूर्त सांस्कृतिक सम्पदामा सूचीकृत यस परम्पराले तिब्बती समाजको ऐतिहासिक चेतना, लोककल्पना र आध्यात्मिक जीवनलाई बोकेको छ।

वाङ्जीका अनुसार उनको जन्मस्थान छिङहाइको युशु क्षेत्र हो, जहाँ गेसर संस्कृति गहिरो रूपमा फैलिएको छ। गेसर महाकाव्यमा उल्लिखित धेरै स्थल युशु क्षेत्रसँग सम्बन्धित रहेको उनको भनाइ छ। यही सांस्कृतिक पृष्ठभूमिका कारण सन् २०२२ मा गोर्खा होटलभित्र गेसर राजा प्रदर्शनी कक्ष स्थापना गरिएको हो।

प्रदर्शनी कक्षमा गेसर राजाको मूर्ति मुख्य आकर्षणका रूपमा राखिएको छ। त्यहाँ पुराना कवच, घोडचढी उपकरण, काठी, परम्परागत वस्तु, सांस्कृतिक सामग्री र गेसर कथासँग सम्बन्धित प्रदर्शनी सामग्री राखिएका छन्। यी सामग्रीले आगन्तुकलाई गेसर संस्कृतिको सौन्दर्य, लोकविश्वास र ऐतिहासिक गहिराइ बुझ्न सहयोग पुर्‍याउँछ।

वाङ्जीका अनुसार प्रदर्शनी कक्ष खोल्नुको उद्देश्य पर्यटकलाई केवल बसोबास र खानपान सुविधा दिनु होइन, उनीहरूलाई सांस्कृतिक रूपमा पनि समृद्ध अनुभव दिनु हो। यहाँ समय समयमा गेसर कथावाचकहरूलाई आमन्त्रण गरी पर्यटक र स्थानीय बासिन्दाका लागि निःशुल्क कथावाचन कार्यक्रमसमेत आयोजना गरिन्छ।

ग्वाङडोङबाट आएका एक पर्यटक वाङले अनलाइनमा यो आँगनभित्र प्रदर्शनी कक्ष रहेको थाहा पाएपछि प्रत्यक्ष रूपमा अवलोकन गर्न आएको बताए। उनले स्थलमै आएर हेर्दा अपेक्षाभन्दा बढी आकर्षक अनुभव भएको र गेसर संस्कृतिबारे नयाँ जानकारी पाएको प्रतिक्रिया दिएका छन्।

पछिल्ला वर्षहरूमा बार्खोर क्षेत्रका पुराना आँगनहरू क्रमशः ल्हासाको सांस्कृतिक चिनारी बन्न थालेका छन्। ऐतिहासिक भवनहरूलाई जोगाउँदै तिनलाई आधुनिक जीवन र पर्यटनसँग जोड्ने अभ्यासले पुरानो शहरलाई नयाँ जीवन दिएको छ। यसले संरक्षण, उपयोग र सांस्कृतिक उत्तराधिकारबीच सन्तुलन खोज्ने प्रयासलाई देखाउँछ।

पुरानो गोर्खा आँगनको बाहिरी संरचना जोगाइएको छ। भित्रका काठका खम्बा, ढुङ्गे सिँढी, पुराना कोठा, बार्दली र मार्गहरूलाई सकेसम्म मूल स्वरूपमै राखिएको छ। त्यही संरचनाभित्र अतिथिका लागि तिब्बती शैलीका कोठा, सांस्कृतिक सजावट, प्रदर्शनी कक्ष, भोजन सेवा र अनुभवात्मक गतिविधि थपिएका छन्।

अन्य अतिथि गृहभन्दा गोर्खा आँगनको विशेषता यसको ऐतिहासिक गहिराइ हो। प्रवेशद्वारदेखि नै तामा, काठ, पुराना बाकस, स्थानीय चित्रकला, तिब्बती सजावट र नेपाली स्मृतिसँग जोडिएका वस्तुले आगन्तुकलाई सांस्कृतिक यात्रामा लैजान्छन्। यहाँ अतिथिहरूले तिब्बती परिकारको स्वाद लिन सक्छन्, छतबाट पोताला दरबार र जोखाङ क्षेत्रको दृश्य अवलोकन गर्न सक्छन्, कफी वा चिया पिउँदै पुरानो ल्हासाको वातावरण अनुभव गर्न सक्छन्।

यसका साथै आँगनभित्र तिब्बती धूप बनाउने प्रक्रिया जस्ता अनुभवात्मक कार्यक्रम पनि राखिएको छ। यस्ता गतिविधिले पर्यटकलाई केवल फोटो खिच्ने दर्शक होइन, स्थानीय जीवनशैली र सांस्कृतिक अभ्यासलाई नजिकबाट अनुभव गर्ने सहभागी बनाउँछ।

वाङ्जीले पुरानो गोर्खा आँगनलाई संरक्षणको आधारमा सांस्कृतिक पर्यटनको नयाँ ऊर्जा दिने प्रयास भइरहेको बताएकी छन्। उनका अनुसार गेसर संस्कृति प्रदर्शनी कक्ष, आरामदायी अतिथि गृह, विविध खानपान सेवा र सांस्कृतिक अनुभवलाई जोडेर सयौँ वर्ष पुरानो आँगनलाई नयाँ जीवन दिन खोजिएको हो।

भविष्यमा यहाँ गेसर संस्कृतिसम्बन्धी अझ धेरै कार्यक्रम सञ्चालन गर्ने योजना रहेको उनले बताएकी छन्। बढीभन्दा बढी अतिथिले गेसर संस्कृति बुझ्न सकून्, पुरानो तिब्बती भवनको सौन्दर्य अनुभव गर्न सकून् र शरीर तथा मन दुवैलाई विश्राम मिल्ने वातावरण पाऊन् भन्ने उद्देश्य राखिएको छ।

ल्हासाको पुरानो गोर्खा आँगनको कथा नेपाल र सिजाङबीचको ऐतिहासिक सम्पर्क, तिब्बती सांस्कृतिक सम्पदा, गेसर महाकाव्य परम्परा र आधुनिक पर्यटन विकासको संगम हो। यो स्थानले पुरानो भवनलाई केवल भौतिक संरचना भनेर होइन, इतिहास, स्मृति, संस्कृति र जीवनशैली बोकेको जीवित सम्पदाका रूपमा संरक्षण गर्न सकिन्छ भन्ने उदाहरण प्रस्तुत गरेको छ।

सांस्कृतिक पर्यटनको बढ्दो आकर्षणबीच ल्हासाका यस्ता पुराना आँगनहरूले शहरको आत्मालाई जोगाइरहेका छन्। आधुनिक सुविधा थपिए पनि ती आँगनहरूमा पुरानो शहरको सुगन्ध, व्यापारिक यात्राको स्मृति, लोककथाको ध्वनि र स्थानीय जीवनको न्यानोपन अझै बाँकी छ।

पुरानो गोर्खा आँगनमा देखिएको संरक्षण र उपयोगको संयोजनले सांस्कृतिक सम्पदा जोगाउन केवल संग्रहालयीकरण पर्याप्त हुँदैन भन्ने सन्देश दिएको छ। सम्पदालाई जीवनसँग जोड्न सकियो भने त्यो नयाँ पुस्ता, पर्यटक र स्थानीय समुदायका लागि अझ अर्थपूर्ण बन्न सक्छ।

ल्हासाको यो पुरानो आँगन आज इतिहास पढ्ने ठाउँ मात्र होइन, संस्कृति सुन्ने, स्वाद लिने, हेर्ने, बस्ने र अनुभव गर्ने खुला कक्षाका रूपमा विकसित हुँदै गएको छ। यसले पुरानो शहरको कथा अझ सुमधुर, गहिरो र जीवित बनाएको छ।