ब्रिक्समा युएईको सन्तुलित उपस्थिति : शेख खालिदमार्फत खाडी कूटनीति, ऊर्जा सुरक्षा र आर्थिक सेतुको सन्देश

ड्रागन मिडिया समाचार कक्ष

नयाँ दिल्लीमा आयोजित १८औँ ब्रिक्स शिखर सम्मेलनमा संयुक्त अरब इमिरेट्सको सहभागिताले खाडी क्षेत्रको कूटनीति, ऊर्जा सुरक्षा, व्यापारिक सम्पर्क र विश्व दक्षिणसँगको आर्थिक सहकार्यलाई विशेष रूपमा उजागर गरेको छ। युएईका राष्ट्रपति शेख मोहम्मद बिन जायेद अल नाह्यानका तर्फबाट अबुधाबीका युवराज शेख खालिद बिन मोहम्मद बिन जायेद अल नाह्यानले प्रतिनिधिमण्डलको नेतृत्व गरेका छन्। अन्तर्राष्ट्रिय तथा खाडी क्षेत्रका सञ्चारमाध्यमले उनको उपस्थितिलाई युएईको बढ्दो बहुपक्षीय कूटनीतिक भूमिकासँग जोडेर महत्व दिएका छन्।

शेख खालिदको नयाँ दिल्ली सहभागिता यस्तो समयमा भएको छ, जब पश्चिम एशियाको सुरक्षा अवस्था, ऊर्जा आपूर्ति र समुद्री व्यापार विश्व अर्थतन्त्रका संवेदनशील विषय बनेका छन्। युएई ऊर्जा उत्पादक मात्र होइन, अन्तर्राष्ट्रिय व्यापार, विमान सेवा, बन्दरगाह, वित्तीय सेवा, लगानी र प्रविधिको महत्वपूर्ण केन्द्र पनि हो। त्यसैले ब्रिक्सभित्र उसको सक्रियता आर्थिक सहकार्य र क्षेत्रीय स्थिरता दुवै दृष्टिले महत्वपूर्ण मानिएको छ।

सम्मेलनको सबैभन्दा उल्लेखनीय कूटनीतिक पक्षमध्ये इरानी राष्ट्रपति मसुद पेजेस्कियन र शेख खालिदबीच भएको भेटलाई हेरिएको छ। पश्चिम एशियामा तनाव कायम रहेका बेला इरान र युएईका उच्चस्तरीय प्रतिनिधिबीच प्रत्यक्ष संवाद हुनुले ब्रिक्सले केवल आर्थिक छलफल मात्र होइन, संवेदनशील क्षेत्रीय परिस्थितिमा पनि संवाद कायम राख्ने ठाउँ उपलब्ध गराउन सक्ने देखाएको छ।

इरान र युएई दुवैले नयाँ दिल्ली घोषणापत्रमा सहमति जनाउनु सम्मेलनको अर्को महत्वपूर्ण उपलब्धि बनेको छ। पश्चिम एशियामा संयम, कूटनीतिक समाधान, नागरिकको सुरक्षा, सार्वभौमिकताको सम्मान तथा अन्तर्राष्ट्रिय व्यापार र समुद्री आवागमनको सुरक्षामा जोड दिने साझा धारणा निर्माण हुनुलाई विस्तारित ब्रिक्सको सहमति क्षमताको सकारात्मक उदाहरणका रूपमा हेरिएको छ।

भारतीय प्रधानमन्त्री नरेन्द्र मोदीसँग शेख खालिदको भेटले पनि व्यापक ध्यान पाएको छ। भारत र युएईबीच पछिल्ला वर्षमा व्यापार, ऊर्जा, लगानी, पूर्वाधार, खाद्य सुरक्षा, प्रविधि र जनस्तरीय सम्बन्ध तीव्र रूपमा विस्तार भएका छन्। नयाँ दिल्लीले शेख खालिदको भ्रमणलाई दुई देशबीचको व्यापक रणनीतिक साझेदारीलाई थप सुदृढ गर्ने अवसरका रूपमा प्रस्तुत गरेको छ।

भारत र युएईबीचको सम्बन्ध ब्रिक्सभित्र व्यावहारिक सहकार्यको एउटा महत्वपूर्ण उदाहरण पनि हो। भारत ठूलो उपभोक्ता बजार र तीव्र विकासशील अर्थतन्त्र हो भने युएई विश्वव्यापी पुँजी, ऊर्जा, बन्दरगाह, ढुवानी तथा वित्तीय सेवाको प्रमुख केन्द्र हो। यी दुई क्षमताबीचको संयोजनले व्यापार, ऊर्जा संक्रमण, खाद्य आपूर्ति, डिजिटल अर्थतन्त्र र पूर्वाधारमा ठूलो सम्भावना सिर्जना गरेको छ।

शेख खालिदले रुसी राष्ट्रपति भ्लादिमिर पुटिनसँग पनि सम्मेलनको अवसरमा भेटवार्ता गरेका छन्। यसले युएईले विभिन्न शक्ति केन्द्रसँग समानान्तर रूपमा सम्बन्ध विस्तार गर्ने आफ्नो कूटनीतिक शैलीलाई निरन्तरता दिएको देखाएको छ। युएईले अमेरिका र युरोपसँग घनिष्ठ सम्बन्ध कायम राख्दै चीन, भारत, रुस तथा अन्य विश्व दक्षिणका देशसँग पनि आर्थिक र राजनीतिक साझेदारी विस्तार गरिरहेको छ।

इथियोपियाका प्रधानमन्त्री अबिय अहमदसँग शेख खालिदको भेटले अफ्रिकासँग युएईको बढ्दो सम्पर्कलाई पनि प्रतिबिम्बित गरेको छ। युएईले अफ्रिकामा बन्दरगाह, ऊर्जा, कृषि, पूर्वाधार, व्यापार र लगानी क्षेत्रमा आफ्नो उपस्थिति विस्तार गर्दै आएको पृष्ठभूमिमा ब्रिक्सले एशिया, खाडी र अफ्रिकाबीच नयाँ आर्थिक सम्पर्क निर्माण गर्न थप अवसर प्रदान गरेको छ।

ब्रिक्समा युएईको महत्व ऊर्जा क्षेत्रभन्दा धेरै फराकिलो छ। अबुधाबी विश्वका प्रमुख ऊर्जा उत्पादक केन्द्रमध्ये एक भए पनि उसले स्वच्छ ऊर्जा, नवीकरणीय प्रविधि, कृत्रिम बौद्धिकता, वित्तीय सेवा, उन्नत उद्योग र भविष्यका प्रविधिमा पनि ठूलो लगानी गरिरहेको छ। यस कारण ब्रिक्सभित्र परम्परागत ऊर्जा सुरक्षा र नयाँ हरित अर्थतन्त्रबीच सेतु निर्माण गर्ने क्षमता युएईसँग रहेको देखिन्छ।

युएईको अर्को विशेषता विश्वव्यापी व्यापार र समुद्री सम्पर्क हो। पर्सियन खाडी र हिन्द महासागरबीचको रणनीतिक क्षेत्रमा रहेको युएईका बन्दरगाह तथा ढुवानी सञ्जाल एशिया, अफ्रिका र युरोपसँग प्रत्यक्ष रूपमा जोडिएका छन्। त्यसैले ब्रिक्सले आपूर्ति श्रृंखला, समुद्री सुरक्षा र व्यापारिक सम्पर्कलाई प्राथमिकता दिँदा युएईको व्यावहारिक अनुभव महत्वपूर्ण बन्न सक्छ।

अन्तर्राष्ट्रिय मिडियाले शेख खालिदको उपस्थितिलाई युएईको ‘बहुदिशात्मक कूटनीति’सँग पनि जोडिरहेका छन्। कुनै एक भू–राजनीतिक ध्रुवमा सीमित नभई विभिन्न शक्ति केन्द्रसँग सम्बन्ध राख्ने अबुधाबीको नीति भारतको रणनीतिक स्वायत्तता र ब्रिक्सको साझेदारीमुखी चरित्रसँग धेरै हदसम्म मेल खान्छ।

सी चिनफिङले चीनको आर्थिक तथा औद्योगिक शक्ति, भ्लादिमिर पुटिनले रुसको रणनीतिक प्रभाव, नरेन्द्र मोदीले भारतको कूटनीतिक सन्तुलन, सिरिल रामाफोसाले अफ्रिकाको विकास आकांक्षा, मसुद पेजेस्कियनले इरानको आर्थिक स्वायत्तता र प्रबोवो सुबियान्तोले बान्डुङ भावनालाई अघि सारिरहेका बेला शेख खालिदले खाडी क्षेत्रको आर्थिक खुलापन, ऊर्जा सुरक्षा र संवादमुखी कूटनीतिको प्रतिनिधित्व गरेका छन्।

नयाँ दिल्ली सम्मेलनबाट युएईले दिएको सकारात्मक सन्देश स्पष्ट छ। आर्थिक शक्ति र क्षेत्रीय प्रभावलाई टकरावभन्दा सम्पर्क, मध्यस्थता, लगानी र सहकार्यका लागि प्रयोग गर्न सकिन्छ। पश्चिम एशियामा तनाव कायम रहँदा पनि विभिन्न पक्षसँग संवाद जारी राख्नु र ब्रिक्सभित्र साझा सहमति निर्माणमा सहभागी हुनु युएईको सबैभन्दा महत्वपूर्ण कूटनीतिक योगदानमध्ये एक बनेको छ।

यस दृष्टिले शेख खालिदको नयाँ दिल्ली उपस्थिति केवल युएईको प्रतिनिधित्वमा सीमित छैन। यसले खाडी क्षेत्र, दक्षिण एशिया, अफ्रिका र व्यापक विश्व दक्षिणबीच व्यापार, ऊर्जा, लगानी र कूटनीतिक संवाद जोड्ने सेतुका रूपमा युएईको बढ्दो भूमिकालाई उजागर गरेको छ।