ब्रिक्समा फर्डिनान्ड मार्कोस जुनियरको ऐतिहासिक उपस्थिति : आसियान, खाद्य तथा ऊर्जा सुरक्षा र भारतसँग नयाँ आर्थिक सहकार्यमा मिडियाको ध्यान

ड्रागन मिडिया समाचार कक्ष

नयाँ दिल्लीमा आयोजित १८औँ ब्रिक्स शिखर सम्मेलनमा फिलिपिन्सका राष्ट्रपति फर्डिनान्ड मार्कोस जुनियरको सहभागिता दक्षिणपूर्वी एशियाको कूटनीतिक दृष्टिले विशेष महत्वको बनेको छ। ब्रिक्स शिखर सम्मेलनमा सहभागी हुने उनी पहिलो फिलिपिनी राष्ट्रपति हुन्। सन् २०२६ का आसियान अध्यक्षका हैसियतमा भारतीय प्रधानमन्त्री नरेन्द्र मोदीको निमन्त्रणामा नयाँ दिल्ली पुगेका मार्कोसले फिलिपिन्सको मात्र होइन, व्यापक आसियान क्षेत्रको प्राथमिकतालाई विश्वका प्रमुख उदीयमान अर्थतन्त्रसमक्ष प्रस्तुत गर्ने अवसर पाएका छन्।

फिलिपिन्स ब्रिक्सको सदस्य वा साझेदार राष्ट्र होइन। मार्कोसको सहभागिता आसियान अध्यक्षका रूपमा भएको हो। यही तथ्यले उनको उपस्थितिलाई अझ अर्थपूर्ण बनाएको छ। दक्षिणपूर्वी एशियाको प्रमुख क्षेत्रीय संस्था आसियान र विस्तारित ब्रिक्सबीच संवादको नयाँ ठाउँ खुल्दै गएको समयमा फिलिपिन्सले दुई संरचनाबीच व्यावहारिक आर्थिक तथा राजनीतिक सम्पर्क विस्तार गर्ने भूमिका खेल्न खोजेको देखिन्छ।

मार्कोसले नयाँ दिल्ली यात्राअघि नै शान्ति, समावेशी आर्थिक वृद्धि, खाद्य सुरक्षा, ऊर्जा सुरक्षा र नियममा आधारित अन्तर्राष्ट्रिय व्यवस्था आफ्नो प्रमुख कार्यसूची हुने स्पष्ट गरेका थिए। विश्व अर्थतन्त्र गहिरो परिवर्तन, व्यापारिक दबाब, युद्ध, ऊर्जा अनिश्चितता र आपूर्ति श्रृंखलाको जोखिमबाट गुज्रिरहेका बेला विकासशील राष्ट्रका लागि आर्थिक स्थिरता र रणनीतिक लचकता अझ महत्वपूर्ण भएको उनको सन्देश छ।

आसियानको सन् २०२६ नेतृत्वका क्रममा फिलिपिन्सले शान्ति र सुरक्षा, विकासका नयाँ मार्ग तथा नागरिकको क्षमता सुदृढीकरणलाई विशेष प्राथमिकता दिएको छ। मार्कोसले यही कार्यसूचीलाई ब्रिक्ससँग जोड्दै दुई समूहबीच सहयोग प्रतिस्पर्धाभन्दा बढी उपयोगी हुन सक्ने संकेत दिएका छन्। विश्वव्यापी आर्थिक संरचना फेरिँदै जाँदा क्षेत्रीय संस्थाबीच सम्पर्क विस्तार गर्नु मध्यम आकारका देशका लागि नयाँ अवसरको स्रोत बन्न सक्छ।

खाद्य सुरक्षा फिलिपिन्सको ब्रिक्स सहभागिताको विशेष विषय हो। द्वीपीय भूगोल, ठूलो जनसंख्या, प्राकृतिक विपद र जलवायु परिवर्तनको प्रभावका कारण खाद्य आपूर्ति प्रणाली फिलिपिन्सका लागि राष्ट्रिय सुरक्षासँग जोडिएको विषय बनेको छ। कृषि प्रविधि, सिंचाइ, आधुनिक बीउ, खाद्य भण्डारण, आपूर्ति श्रृंखला र कृषि व्यापारमा ब्रिक्स अर्थतन्त्रसँग सहकार्य विस्तार गर्न सके मनिलालाई दीर्घकालीन लाभ पुग्न सक्छ।

ऊर्जा सुरक्षा पनि उत्तिकै महत्वपूर्ण छ। फिलिपिन्सले तीव्र आर्थिक वृद्धि र शहरीकरणसँगै बढिरहेको विद्युत माग पूरा गर्न ऊर्जाका स्रोत विविधीकरण गर्न खोजिरहेको छ। नवीकरणीय ऊर्जा, ऊर्जा भण्डारण, विद्युत सञ्जाल, स्वच्छ प्रविधि तथा परम्परागत ऊर्जा आपूर्तिको स्थिरता सबैलाई समेटेर अघि बढ्नुपर्ने आवश्यकता छ। ऊर्जा उत्पादक र प्रविधि सम्पन्न ब्रिक्स राष्ट्रसँगको संवादले फिलिपिन्सलाई थप विकल्प उपलब्ध गराउन सक्छ।

मार्कोसको नयाँ दिल्ली भ्रमणको अर्को महत्वपूर्ण आयाम भारतसँगको सम्बन्ध हो। सन् २०२५ मा भारत र फिलिपिन्सले आफ्नो सम्बन्धलाई रणनीतिक साझेदारीमा उकासेका थिए। त्यसपछि रक्षा तथा समुद्री सुरक्षा, विज्ञान तथा प्रविधि, डिजिटल नवप्रवर्तन, पर्यटन, संस्कृति र आर्थिक सहकार्यलाई अझ व्यवस्थित रूपमा अघि बढाउने आधार तयार भएको छ।

दुवै देशले सन् २०२५ देखि २०२९ सम्मको कार्ययोजनामार्फत रणनीतिक साझेदारीलाई व्यावहारिक परियोजनामा रूपान्तरण गर्ने प्रयास गरिरहेका छन्। नयाँ दिल्लीमा मार्कोस र मोदीबीचको संवादलाई यही प्रक्रियाको निरन्तरताका रूपमा हेरिएको छ। उच्चस्तरीय राजनीतिक विश्वासलाई व्यापार, लगानी, पूर्वाधार, प्रविधि र जनस्तरीय सम्बन्धमा रूपान्तरण गर्ने विषयमा दुवै पक्षको चासो बढेको छ।

मार्कोसले भारतीय लगानीकर्तासँगको सम्पर्कलाई पनि प्राथमिकता दिएका छन्। सन् २०२५ को भारत भ्रमणका क्रममा फिलिपिन्सले अर्बौं डलर बराबरका लगानी प्रतिबद्धता प्राप्त गरेको थियो। नयाँ दिल्लीको पछिल्लो भ्रमणले ती प्रतिबद्धताको कार्यान्वयन र नयाँ परियोजनाको सम्भावना खोज्ने अवसर दिएको छ। यसले ब्रिक्स सम्मेलनलाई फिलिपिन्सका लागि राजनीतिक संवादसँगै आर्थिक कूटनीतिको मञ्च पनि बनाएको छ।

रेल पूर्वाधारमा भारतको अनुभवप्रति फिलिपिन्सले विशेष चासो देखाएको छ। मिन्दानाओ, सेबु र फिलिपिन्स राष्ट्रिय रेल प्रणालीसँग सम्बन्धित परियोजनामा भारतीय प्राविधिक क्षमता तथा अनुभव उपयोग गर्न सकिने सम्भावना खोजिएको छ। ठूलो भूभाग र विविध भूगोलमा रेल सञ्जाल सञ्चालन गरेको भारतको अनुभव फिलिपिन्सका प्रस्तावित यातायात परियोजनाका लागि उपयोगी बन्न सक्छ।

अन्तरिक्ष प्रविधि पनि दुई देशबीच उदाउँदै गरेको अर्को क्षेत्र हो। प्राकृतिक विपद अनुगमन, मौसम पूर्वानुमान, कृषि, समुद्री निगरानी, दूरसञ्चार र विपद व्यवस्थापनमा उपग्रह प्रविधिको भूमिका बढ्दै जाँदा फिलिपिन्सले भारतको अन्तरिक्ष अनुभवसँग सहकार्य विस्तार गर्न चाहेको देखिन्छ। जलवायु र प्राकृतिक विपदको उच्च जोखिममा रहेको फिलिपिन्सका लागि यस्तो प्रविधिको प्रत्यक्ष विकास महत्व छ।

डिजिटल अर्थतन्त्रमा फिलिपिन्स र भारतबीच थप सहकार्यको सम्भावना छ। फिलिपिन्समा सेवा क्षेत्र, डिजिटल भुक्तानी, व्यापार प्रक्रिया सेवा र सूचना प्रविधिको ठूलो आधार छ भने भारतसँग सफ्टवेयर, डिजिटल सार्वजनिक पूर्वाधार, वित्तीय प्रविधि र कृत्रिम बौद्धिकतामा व्यापक अनुभव छ। दुवै देशबीच प्रविधि साझेदारीले रोजगारी, डिजिटल सेवा र नवप्रवर्तनका नयाँ क्षेत्र खोल्न सक्छ।

मार्कोसको सहभागिता आसियानका लागि पनि रणनीतिक महत्वको छ। आसियान सदस्य राष्ट्रहरू विश्वका विभिन्न शक्ति केन्द्रसँग फरक तहको सम्बन्धमा छन्। इन्डोनेसिया ब्रिक्सको पूर्ण सदस्य भइसकेको छ भने मलेसिया, थाइल्यान्ड र भियतनाम साझेदार राष्ट्रका रूपमा जोडिएका छन्। फिलिपिन्सले भने अहिले ब्रिक्स सदस्यता वा साझेदार अवस्थाबारे तत्काल निर्णय नगरी यसको विकासलाई अध्ययन र अनुगमन गर्ने नीति अपनाएको छ।

यो सावधानीपूर्ण दृष्टिकोण मनिलाको व्यापक विदेश नीतिसँग मेल खान्छ। फिलिपिन्सको अमेरिकासँग पुरानो सुरक्षा गठबन्धन छ, जापान र दक्षिण कोरियासँग गहिरो आर्थिक सम्बन्ध छ, चीन प्रमुख व्यापारिक साझेदार हो र भारतसँग रणनीतिक सम्बन्ध तीव्र रूपमा विस्तार भइरहेको छ। यस्तो अवस्थामा ब्रिक्ससँग संवाद गर्नु कुनै स्थापित सम्बन्धको विकल्प होइन, नयाँ आर्थिक तथा कूटनीतिक अवसर बुझ्ने माध्यम हो।

दक्षिणपूर्वी एशियामा ठूलो शक्ति प्रतिस्पर्धा बढिरहेका बेला मार्कोसको ब्रिक्स सहभागिताले एउटा महत्वपूर्ण सन्देश दिएको छ। क्षेत्रीय राष्ट्रले सुरक्षा साझेदारी र आर्थिक सम्बन्धलाई एउटै ढाँचामा बाँध्न आवश्यक छैन। उनीहरूले फरक शक्ति केन्द्रसँग फरक क्षेत्रमा सहकार्य गर्दै राष्ट्रिय हित र आसियानको सामूहिक भूमिका सुरक्षित राख्न सक्छन्।

ब्रिक्सका लागि पनि फिलिपिन्सको उपस्थिति महत्वपूर्ण छ। विश्वको तीव्र गतिमा बढिरहेको दक्षिणपूर्वी एशियाली क्षेत्रसँग सम्पर्क विस्तार गर्न आसियान अनिवार्य साझेदार हो। सन् २०२६ का आसियान अध्यक्ष स्वयं सम्मेलनमा उपस्थित हुनु ब्रिक्स र आसियानबीच व्यापार, डिजिटल अर्थतन्त्र, खाद्य सुरक्षा, ऊर्जा, जलवायु तथा पूर्वाधारका विषयमा संस्थागत संवाद विस्तार गर्ने अवसर हो।

नरेन्द्र मोदीले भारतको कूटनीतिक सन्तुलन, सी चिनफिङले चीनको औद्योगिक क्षमता, भ्लादिमिर पुटिनले रुसको रणनीतिक प्रभाव तथा दक्षिणपूर्वी एशियाका ब्रिक्स सदस्य र साझेदार राष्ट्रले आफ्ना आर्थिक प्राथमिकता अघि सारिरहेका बेला मार्कोसले आसियानको सामूहिक दृष्टि, खाद्य तथा ऊर्जा सुरक्षा र व्यावहारिक क्षेत्रीय सहकार्यलाई नयाँ दिल्लीको बहससँग जोडेका छन्।

उनको सहभागिताले अर्को महत्वपूर्ण पक्ष पनि उजागर गरेको छ। ब्रिक्सको प्रभाव केवल आफ्ना सदस्य संख्याले होइन, समूह बाहिरका महत्वपूर्ण क्षेत्रीय संस्थासँग कस्तो सम्बन्ध विकास गर्छ भन्ने आधारमा पनि मापन हुनेछ। आसियानसँग विश्वासपूर्ण र व्यावहारिक संवाद निर्माण गर्न सके ब्रिक्सको एशियाली आर्थिक पहुँच अझ व्यापक बन्न सक्छ।

नयाँ दिल्लीबाट फर्डिनान्ड मार्कोस जुनियरले दिएको सकारात्मक सन्देश यही हो कि बदलिँदो विश्वमा संवादका ढोका सीमित गर्नुको सट्टा विस्तार गर्नुपर्छ। शान्ति, खाद्य र ऊर्जा सुरक्षा, डिजिटल रूपान्तरण, पूर्वाधार र समावेशी विकास जस्ता साझा चुनौतीमा विभिन्न राजनीतिक तथा आर्थिक समूहबीच सहकार्य सम्भव छ।

यस अर्थमा मार्कोसको १८औँ ब्रिक्स शिखर सम्मेलनमा उपस्थिति एउटा ऐतिहासिक प्रोटोकल घटनामा सीमित छैन। पहिलो फिलिपिनी राष्ट्रपतिका रूपमा उनको सहभागिताले फिलिपिन्स, आसियान, भारत र विस्तारित विश्व दक्षिणबीच नयाँ संवादको ठाउँ खोलेको छ। यसले दक्षिणपूर्वी एशियाले बहुध्रुवीय विश्वमा आफ्नो स्वायत्त आवाज कायम राख्दै विभिन्न शक्ति केन्द्रसँग समानान्तर र व्यावहारिक साझेदारी विस्तार गर्न सक्ने सम्भावनालाई पनि स्पष्ट पारेको छ।