सी चिनफिङ र पुटिनका राष्ट्रपति कार किन चर्चामा? सुरक्षा, प्रविधि र राष्ट्रिय सामर्थ्यको प्रतीक बने होङ्छी एन७०१ र औरस सेनेट

ड्रागन मिडिया समाचार कक्ष

नयाँ दिल्लीमा सम्पन्न १८औँ ब्रिक्स शिखर सम्मेलनमा चिनियाँ राष्ट्रपति सी चिनफिङ र रुसी राष्ट्रपति भ्लादिमिर पुटिनको कूटनीतिक गतिविधिसँगै उनीहरूले प्रयोग गरेका विशेष राष्ट्रपति कारले पनि अन्तर्राष्ट्रिय सञ्चारमाध्यमको ध्यान खिचेका छन्। सीले चीनमा निर्मित होङ्छी एन७०१ र पुटिनले रुसमा विकसित औरस सेनेट प्रयोग गरेपछि यी गाडी केवल विलासी सवारीसाधन नभई सुरक्षा, राष्ट्रिय प्रविधि, औद्योगिक आत्मनिर्भरता र राज्य शक्तिको प्रतीकका रूपमा चर्चामा आएका हुन्।

नयाँ दिल्लीमा ब्रिक्सका राष्ट्रप्रमुख तथा प्रतिनिधिमण्डलका लागि भारतले व्यापक यातायात र सुरक्षा व्यवस्था गरेको थियो। तर सी र पुटिनजस्ता उच्च सुरक्षा जोखिम भएका नेताले विदेश भ्रमणमा आफ्नै सुरक्षा व्यवस्थाको महत्वपूर्ण हिस्सा सँगै लैजाने अभ्यासअनुसार उनीहरूका विशेष सवारीसाधन पनि भारत ल्याइएका थिए। यस्ता कारसँग चालक, सुरक्षा प्राविधिक, सञ्चार उपकरण र मोटरकेडका अन्य वाहनसमेत सम्बन्धित हुने भएकाले राष्ट्रपति कार आफैँ एउटा सानो चलायमान सुरक्षा संरचनाको हिस्सा हुन्छ।

सी चिनफिङले प्रयोग गर्ने होङ्छी एन७०१ चीनको सबैभन्दा गोप्य सरकारी सवारीसाधनमध्ये एक मानिन्छ। ‘होङ्छी’को अर्थ ‘रातो झण्डा’ हो। सन् १९५८ मा स्थापना भएको यो चिनियाँ मोटर ब्रान्ड प्रारम्भदेखि नै देशका शीर्ष राजनीतिक नेतृत्व र महत्वपूर्ण राष्ट्रिय समारोहसँग जोडिएको छ। चीनले आफ्नो मोटर उद्योग निर्माण गर्दै गर्दा होङ्छीलाई सामान्य व्यावसायिक कारभन्दा बढी राष्ट्रिय प्रतिष्ठा र राज्य प्रोटोकलको प्रतीकका रूपमा विकास गरेको थियो।

एन७०१ अन्तर्राष्ट्रिय रूपमा पहिलोपटक व्यापक चर्चामा सन् २०२२ मा सी चिनफिङको हङकङ भ्रमणका क्रममा आएको थियो। त्यसपछि विदेश भ्रमण तथा महत्वपूर्ण राज्यस्तरीय कार्यक्रममा यो विशेष लिमोजिन देखिँदै आएको छ। करिब साढे पाँच मिटर लम्बाइ भएको अनुमान गरिने एन७०१ लामो शरीर, विशाल अगाडिको ग्रिल, उच्च छत, बाक्लो संरचना र पछाडिको विस्तारित यात्रु कक्षका कारण सामान्य उत्पादन कारभन्दा स्पष्ट रूपमा पृथक देखिन्छ।

तर एन७०१ को वास्तविक विशेषता सार्वजनिक भएका तथ्यभन्दा सार्वजनिक नभएका विवरणमा बढी केन्द्रित छ। यसको वास्तविक इन्जिन, कवचको तह, बुलेट प्रतिरोध क्षमता, विस्फोट सुरक्षा, सञ्चार प्रणाली तथा आपतकालीन जीवनरक्षा प्रविधिको विस्तृत आधिकारिक विवरण चीनले सार्वजनिक गरेको छैन। विभिन्न अन्तर्राष्ट्रिय सञ्चारमाध्यममा यसमा भी८ वा भी१२ इन्जिन, विशेष कवच, बुलेट प्रतिरोधी सिसा, बाहिरी वायु अलग गर्न सक्ने प्रणाली तथा विस्फोट प्रतिरोधी संरचना रहेको दाबी गरिए पनि ती सबै प्राविधिक विवरण आधिकारिक रूपमा पुष्टि भएका छैनन्।

यही गोपनीयता एन७०१प्रतिको चासो बढाउने एउटा कारण हो। राष्ट्रपतिको सुरक्षा प्रणालीबारे अत्यधिक विवरण सार्वजनिक नगर्नु आफैँ सुरक्षा व्यवस्थाको अंग मानिन्छ। त्यसैले एन७०१लाई ‘बमले केही गर्न नसक्ने’ वा निश्चित प्रकारका अत्यन्त शक्तिशाली आक्रमणसमेत रोक्न सक्ने भनेर गरिएका केही प्रचारात्मक दाबीलाई प्रमाणित तथ्यका रूपमा लिन सकिँदैन। पुष्टि भएको महत्वपूर्ण पक्ष के हो भने यो चिनियाँ राष्ट्रप्रमुखका लागि तयार गरिएको अत्यन्त सीमित, विशेष सुरक्षा संरचनायुक्त सरकारी लिमोजिन हो।

पुटिनको औरस सेनेटबारे तुलनात्मक रूपमा बढी आधिकारिक प्राविधिक विवरण उपलब्ध छन्। रुसले आफ्ना शीर्ष नेताका लागि विदेशी विलासी कारमाथिको निर्भरता कम गर्ने उद्देश्यसहित ‘कोर्तेझ’ परियोजनाअन्तर्गत औरस परिवार विकास गरेको थियो। रुसी राष्ट्रपति कार्यालयले लामो समयसम्म मर्सिडिज बेन्ज एस ६०० पुलम्यान गार्डजस्ता विदेशी कार प्रयोग गर्दै आएकोमा सन् २०१८ देखि औरस सेनेट राष्ट्रपति सवारीका रूपमा स्थापित भयो।

औरसको सार्वजनिक रूपमा उपलब्ध सेनेट लिमोजिन संस्करणमा ४.४ लिटर ट्विन टर्बो भी८ हाइब्रिड इन्जिन, ५९८ अश्वशक्ति, ८८० न्युटन मिटर टर्क, नौ गतिको स्वचालित गियर र चारै पाङ्ग्रामा शक्ति पुर्‍याउने प्रणाली छ। लामो लिमोजिन संस्करण करिब ६.१३ मिटर लामो छ। उत्पादकले सार्वजनिक गरेको विवरणअनुसार यसको बख्तरबन्द संस्करण उच्चस्तरको भीआर८ तथा भीआर१० ब्यालिस्टिक सुरक्षा मापदण्डसम्म तयार गर्न सकिन्छ। यद्यपि पुटिनले प्रयोग गर्ने वास्तविक राष्ट्रपति संस्करणको सम्पूर्ण सुरक्षा संरचना गोप्य राखिएको छ।

राष्ट्रपति संस्करणमा प्रयोग हुने कवचको वास्तविक मोटाइ, सिसाको संरचना, सञ्चार प्रविधि, आपतकालीन प्रणाली र आक्रमण सामना गर्ने क्षमताबारे सार्वजनिक रूपमा अनुमान धेरै भए पनि आधिकारिक रूपमा सीमित जानकारी मात्र उपलब्ध छ। उच्च सुरक्षा सवारीमा बुलेट प्रतिरोधी संरचना, सुदृढ ढोका, विशेष टायर, विस्फोटबाट तल्लो भागको सुरक्षा र सुरक्षित सञ्चारजस्ता प्रणाली हुने सामान्य अभ्यास छ। तर पुटिनको वास्तविक कारका प्रत्येक सुरक्षा विशेषतालाई सार्वजनिक व्यावसायिक संस्करणसँग समान ठान्न मिल्दैन।

यसपटक औरस सेनेट चर्चामा आउनुको अर्को कारण भारतीय प्रधानमन्त्री नरेन्द्र मोदीसमेत यही कारमा पुटिनसँग सवार हुनु हो। नयाँ दिल्लीमा द्विपक्षीय भेटवार्तापछि मोदी र पुटिन औरस सेनेटमा सँगै अन्तर्राष्ट्रिय औद्योगिक प्रदर्शनी ‘इनोप्रोम इन्डिया’तर्फ गएका थिए। सामान्य अवस्थामा अत्यन्त सीमित पहुँच हुने राष्ट्रपति कारमा अर्को देशका प्रधानमन्त्रीलाई सँगै यात्रा गराउनु व्यक्तिगत विश्वास र राजनीतिक निकटताको दृश्य सन्देशका रूपमा समेत व्याख्या गरिएको छ।

यो घटनाले आधुनिक कूटनीतिमा ‘कार कूटनीति’को अर्को उदाहरण प्रस्तुत गरेको छ। बन्द कोठामा हुने औपचारिक बैठकभन्दा एउटै कारमा सँगै यात्रा गर्दा नेताहरूले अपेक्षाकृत अनौपचारिक रूपमा कुराकानी गर्ने अवसर पाउँछन्। त्यसैले यस्तो साझा यात्रा केवल यातायात नभई व्यक्तिगत सम्बन्ध, विश्वास र राजनीतिक सन्देश प्रदर्शन गर्ने माध्यमसमेत बन्न सक्छ।

सीको होङ्छी र पुटिनको औरसबीच एउटा गहिरो समानता छ। दुवै आफ्नो देशमा निर्मित छन् र दुवै राष्ट्रका औद्योगिक तथा प्राविधिक क्षमताको प्रदर्शन पनि हुन्। कुनै समय शीर्ष चिनियाँ र रुसी नेतृत्वका लागि विदेशी विलासी ब्रान्ड महत्वपूर्ण थिए। अहिले बेइजिङ र मस्को दुवैले आफ्नै राष्ट्रिय ब्रान्डलाई राष्ट्रप्रमुखको औपचारिक सवारीका रूपमा स्थापित गरेका छन्।

चीनका लागि होङ्छी केवल कार होइन। यो आधुनिक चिनियाँ औद्योगिक विकास, राष्ट्रिय पहिचान र राज्य परम्परासँग जोडिएको प्रतीक हो। यसको अगाडिको विशिष्ट ठाडो ग्रिल, रातो झण्डा चिन्ह र चिनियाँ सौन्दर्यशास्त्रमा आधारित डिजाइनले पश्चिमी विलासी कारको नक्कलभन्दा पृथक चिनियाँ पहिचान प्रस्तुत गर्ने प्रयास गर्छ। चीन विश्वको सबैभन्दा ठूलो मोटर बजार र विद्युतीय सवारी उत्पादनको प्रमुख शक्ति बनेको अवस्थामा राष्ट्रपतिको कार पनि आफ्नो औद्योगिक आत्मविश्वास प्रदर्शन गर्ने माध्यम बनेको छ।

रुसका लागि औरसको राजनीतिक अर्थ केही फरक भए पनि आधारभूत सन्देश समान छ। औरसले विदेशी प्रविधिमा निर्भर रहेको पुरानो राज्य सवारी प्रणालीबाट घरेलु डिजाइन र उत्पादनतर्फको परिवर्तन देखाउँछ। पश्चिमी प्रतिबन्ध, प्रविधि पहुँचमा प्रतिबन्ध र आर्थिक दबाबको वर्तमान वातावरणमा रुसले आफ्नो राष्ट्रपतिलाई घरेलु कारमा विश्वका प्रमुख सम्मेलनमा प्रस्तुत गर्नु औद्योगिक सार्वभौमिकताको प्रदर्शनसमेत हो।

राष्ट्रपति कारबारे चर्चा केवल इन्जिनको शक्ति, मूल्य वा विलासितामा सीमित गर्नु त्यसको वास्तविक अर्थलाई साँघुरो बनाउनु हो। आधुनिक राष्ट्रप्रमुखको लिमोजिन सुरक्षा वाहन, सञ्चार केन्द्र, अस्थायी सुरक्षित कार्यस्थल र राज्य प्रोटोकलको संयुक्त स्वरूप हो। संकटको समयमा राष्ट्रप्रमुखले सडक यात्रामै सुरक्षित रूपमा सम्पर्क कायम राख्न सक्ने संरचना हुनु यसको प्रमुख उद्देश्य हो। त्यसैले गति वा विलासिताभन्दा सुरक्षा, विश्वसनीयता र सञ्चार निरन्तरता महत्वपूर्ण हुन्छ।

ब्रिक्स सम्मेलनमा होङ्छी एन७०१ र औरस सेनेटको उपस्थिति त्यसैले सामान्य मोटरसम्बन्धी आकर्षणभन्दा ठूलो विषय बनेको हो। सी र पुटिन दुवैले आफ्नै देशको कार प्रयोग गरेर एउटा समान सन्देश दिएका छन्। विश्व राजनीति, सुरक्षा र अर्थतन्त्रमा रणनीतिक स्वायत्तताको बहस बढिरहेका बेला राष्ट्रप्रमुखले प्रयोग गर्ने सवारीसाधनसमेत राष्ट्रिय प्रविधि र आत्मनिर्भरताको प्रदर्शन बन्न थालेको छ।

सी चिनफिङको होङ्छी एन७०१ धेरै हदसम्म रहस्यले घेरिएको चिनियाँ राज्य लिमोजिन हो भने पुटिनको औरस सेनेटबारे तुलनात्मक रूपमा बढी प्राविधिक विवरण सार्वजनिक छन्। तर दुवैको वास्तविक राष्ट्रपति संस्करणका संवेदनशील सुरक्षा विशेषता गोप्य छन्। यही सुरक्षा, गोपनीयता, घरेलु प्रविधि र राजनीतिक प्रतीकात्मकताको संयोजनले नयाँ दिल्लीको ब्रिक्स सम्मेलनमा यी दुई कारलाई नेताहरूजत्तिकै नभए पनि कूटनीतिक दृश्यको एउटा उल्लेखनीय हिस्सा बनाएको छ।