चीनमा रोबोट ‘प्रदर्शन’बाट वास्तविक कामतर्फ, प्रशिक्षण र डाटा उद्योग तीव्र विस्तार

ड्रागन मिडिया समाचार कक्ष

चीनमा रोबोट प्रविधि अब प्रदर्शनी, सांस्कृतिक कार्यक्रम वा मनोरञ्जनमा सीमित नरही वास्तविक उत्पादन, सेवा, खुद्रा व्यापार र उद्योगमा प्रयोग हुन थालेको छ। रोबोटलाई व्यवहारिक काम गर्न सक्षम बनाउन आवश्यक प्रशिक्षण, उच्च गुणस्तरको डाटा र कृत्रिम बुद्धिमत्ता सेवासँगै नयाँ औद्योगिक पारिस्थितिकी प्रणाली पनि तीव्र रूपमा विकास भइरहेको छ।

बेइजिङमा सम्पन्न चाइना इन्टरनेसनल फेयर फर ट्रेड इन सर्भिसेसमा रोबोटले चिनियाँ सुलेखन गर्ने, कफी बनाउने, प्यानकेक पकाउने, पोस्टकार्डमा छाप लगाउने, पार्सल व्यवस्थापन गर्ने र खुद्रा पसल सञ्चालन गर्ने जस्ता काम प्रत्यक्ष प्रदर्शन गरेका थिए। यसले चीनमा मानवसदृश तथा बुद्धिमत्तापूर्ण रोबोट व्यावसायिक प्रयोगतर्फ तीव्र गतिमा अघि बढिरहेको संकेत गरेको छ।

यस वर्षको वसन्त उत्सव गालामा लुगा पट्याएर चर्चित बनेको गालबोट जी१ रोबोट प्रदर्शनीमा मानवरहित सुविधा पसल सञ्चालन गर्दै देखिएको थियो। यस्ता पसल बेइजिङको समर प्यालेसलगायत स्थानमा सञ्चालनमा आइसकेका छन् र प्रत्येक पसलले दैनिक एक हजारभन्दा बढी ग्राहकलाई सेवा दिन सक्ने अपेक्षा गरिएको छ। यस प्रकारको पहिलो विदेशी पसल सेप्टेम्बर १ मा हङकङमा सञ्चालनमा आएको छ।

तर प्रदर्शनबाट वास्तविक उत्पादन प्रणालीमा प्रवेश गर्ने क्रममा सबैभन्दा ठूलो चुनौती प्रशिक्षण र वास्तविक वातावरणमा प्रयोग गर्न मिल्ने उच्च गुणस्तरको डाटा रहेको विज्ञहरूले बताएका छन्। शिजिङसान एम्बोडिड इन्टेलिजेन्स ट्रेनिङ सेन्टरका प्रमुख चु खाईका अनुसार सन् २०२६ को पहिलो छ महिनामा चीनमा २३ हजार मानवसदृश रोबोट आपूर्ति भए पनि वास्तविक उत्पादन लाइनमा स्थिर रूपमा काम गरिरहेका रोबोटको संख्या पाँच प्रतिशतभन्दा कम छ।

उनका अनुसार औद्योगिक प्रशिक्षणका लागि आवश्यक वास्तविक रोबोटबाट प्राप्त बहुआयामिक र उच्च गुणस्तरको डाटा वास्तविक मागको एक प्रतिशतभन्दा पनि कम छ। यही अभाव रोबोटलाई ‘प्रदर्शन गर्ने’ अवस्थाबाट ‘काम गर्ने’ अवस्थामा लैजान प्रमुख अवरोध बनेको छ।

यो चुनौती समाधान गर्न बेइजिङको शिजिङसान क्षेत्रमा रोबोटका लागि विशेष प्रशिक्षण केन्द्र सञ्चालन गरिएको छ। करिब २७० रोबोटले पूर्ण क्षमतामा काम गर्न सक्ने यस केन्द्रमा घरायसी काम, वृद्ध हेरचाह तथा कारखानासम्बन्धी अभ्यास गराइन्छ। केन्द्रले वार्षिक करिब दुई करोड उच्च गुणस्तरका डाटा प्रविष्टि उत्पादन गर्न सक्ने बताइएको छ।

प्रशिक्षणका क्रममा रोबोटले बक्स उठाउने, राख्ने, कपडा इस्त्री गर्ने वा उत्पादन लाइनमा सर्किट बोर्ड राख्ने जस्ता काम मानव प्रशिक्षकको चाल पछ्याएर सिक्छन्। चीनले सेप्टेम्बर ९ मा ‘एम्बोडिड इन्टेलिजेन्स रोबोट एप्लिकेसन टेक्निसियन’लाई औपचारिक नयाँ पेशाका रूपमा मान्यता दिएको छ। यसअन्तर्गत रोबोट डाटा सङ्कलक र रोबोट प्रशिक्षक गरी दुई नयाँ व्यवसायिक श्रेणीसमेत समावेश गरिएको छ।

रोबोट प्रशिक्षणका उपकरण पनि तीव्र रूपमा विकसित भइरहेका छन्। पहिले निश्चित प्रयोगशालामा बसेर रोबोट नियन्त्रण गर्नुपर्ने अवस्था रहे पनि अहिले शरीरमा लगाउन मिल्ने डाटा सङ्कलन उपकरणबाट वास्तविक वातावरणमै मानव गतिविधि अभिलेख गर्न सकिन्छ। भर्चुअल रियालिटी कम्पनी नोलोले प्रदर्शन गरेको ‘इगो क्याप्चर’ उपकरणले मानिसको गतिविधिलाई ३६० डिग्रीमा अभिलेख गरी रोबोट प्रशिक्षणका लागि उपयोगी डाटा तयार गर्छ।

त्यसैगरी स्पर्शको दबाब र समात्ने शक्तिलाई मापन गर्ने सेन्सर तथा आफ्नै ‘मस्तिष्क’ मोडेलसहितका बुद्धिमत्तापूर्ण रोबोट हात विकास भइरहेका छन्। यस्ता प्रविधिबाट रोबोटले केवल दृश्य जानकारी मात्र होइन, मानव हातको स्पर्श, बल र गतिविधिको सूक्ष्मता पनि सिक्न सक्छन्।

चीनमा रोबोट प्रशिक्षण डाटा आफैँमा नयाँ व्यापारिक वस्तु बन्न थालेको छ। सेवा व्यापार मेलाका क्रममा मानवसदृश बुद्धिमत्ता डाटालाई अन्तर्राष्ट्रिय सेवा बजारमा लैजाने उद्देश्यसहित चीनको पहिलो उद्योगस्तरीय प्लेटफर्म सार्वजनिक गरिएको छ। बेइजिङ शिजिङसान विज्ञान तथा प्रविधि नवप्रवर्तन समूह र चाइना टेलिकमको बेइजिङ शाखाले संयुक्त रूपमा उक्त प्लेटफर्म विकास गरेका हुन्।

शिजिङसान क्षेत्रमा ठूलो कृत्रिम बुद्धिमत्ता मोडेल प्रशिक्षणका लागि चीनको पहिलो उच्च गुणस्तरको त्रिआयामिक डाटासेट दर्ता भइसकेको छ। चार वटा डाटा सेवा केन्द्र सञ्चालनमा आएका छन् भने दुई सयभन्दा बढी डाटा उत्पादन सूचीबद्ध गरिएको छ। बेइजिङले सन् २०२८ सम्म एक सय उच्च गुणस्तरका औद्योगिक डाटासेट निर्माण गर्ने लक्ष्य राखेको छ।

चिनियाँ रोबोट विदेशका उद्योगमा पनि प्रयोग हुन थालेका छन्। बेइजिङस्थित एम्बोडिड एआई कम्पनी एनीभर्स डाइनामिक्सले हरित प्रविधि समूह एनभिजनसँग ५० करोड युआन बराबरको सम्झौता गरेको छ। कम्पनीको के१५ अर्धमानवसदृश रोबोटको पहिलो खेप फ्रान्सस्थित एनभिजनको ब्याट्री विशाल कारखानामा स्वचालित सामान लोड तथा अनलोड गर्न पुगेको छ।

उद्योग विश्लेषकका अनुसार भविष्यको व्यापार केवल रोबोट बिक्रीमा सीमित रहने छैन। रोबोट प्रशिक्षण, डाटा सेवा, सफ्टवेयर, सञ्चालन सहयोग र अन्तर्राष्ट्रिय बजारमा प्रयोग कायम राख्ने प्राविधिक सेवा चीनको सेवा व्यापारको नयाँ क्षेत्र बन्न सक्ने देखिएको छ।

यस वर्षको मेलाको सूचना तथा सञ्चार प्रविधि प्रदर्शनी क्षेत्रमा मात्रै ३० भन्दा बढी नयाँ उत्पादन पहिलोपटक सार्वजनिक गरिएका थिए। तीमध्ये उफ्रिन सक्ने, खाना पकाउने, भित्तामा चढ्ने रोबोट र होलोग्राफिक कक्षसम्मका प्रविधि समावेश थिए।

प्रदर्शनी आयोजकका अनुसार चीनको रोबोट उद्योग अब ‘कार्बन आधारित’ मानव र ‘सिलिकन आधारित’ रोबोटले एउटै आर्थिक प्रणालीमा सहकार्य गर्ने चरणतर्फ अघि बढिरहेको छ। सुलेखन गर्ने रोबोटको हातले कागजमा लेखेको ‘फु’ अर्थात शुभलाभको चिन्ह प्रतीकात्मक भए पनि यसको पछाडि वास्तविक औद्योगिक अवसर, नयाँ पेशा, डाटा अर्थतन्त्र र अन्तर्राष्ट्रिय सेवा व्यापारको ठूलो सम्भावना निर्माण भइरहेको छ।