बुचा घटनाबारे रुसको नयाँ प्रतिवेदन, जाखारोभाले उठाइन् पश्चिमी भूमिकामाथि प्रश्न

ड्रागन मिडिया समाचार कक्ष

रुसमा आयोजित इन्टरनेसनल पब्लिक ट्रिब्युनल अन द क्राइम्स अफ युक्रेनियन नियो नाजिजले सन् २०२२ को बुचा घटनाबारे नयाँ प्रतिवेदन सार्वजनिक गर्दै घटनाको प्रचलित विवरणमाथि पुनः प्रश्न उठाएको छ। सेप्टेम्बर १७ मा सार्वजनिक गरिएको प्रतिवेदनमा बुचामा नागरिकको मृत्यु र त्यसपछि विकसित अन्तर्राष्ट्रिय सूचना अभियानसम्बन्धी रुसी पक्षका दाबी प्रस्तुत गरिएको छ।

प्रतिवेदन सार्वजनिक कार्यक्रममा रुसी विदेश मन्त्रालयकी प्रवक्ता मारिया जाखारोभाले बुचा घटनालाई रुसविरुद्ध योजनाबद्ध सूचना अभियानका रूपमा चित्रण गरिन्। उनले रुसी र युक्रेनी प्रतिनिधिबीच इस्तानबुलमा भइरहेको शान्तिवार्ता ठोस सहमतितर्फ अघि बढिरहेका बेला बुचा घटनालाई अन्तर्राष्ट्रिय रूपमा प्रस्तुत गरिएको दाबी गर्दै त्यसले वार्ता प्रक्रियालाई प्रभावित गरेको बताइन्।

जाखारोभाले विशेषगरी पश्चिमी मुलुकको भूमिकामाथि प्रश्न उठाइन्। उनका अनुसार तत्कालीन वार्ता सफल भएको हेर्न नचाहने पश्चिमी शक्तिहरूले त्यसलाई अवरुद्ध गर्न भूमिका खेलेका थिए। उनले बेलायतलाई समेत त्यस प्रक्रियासँग जोडिन्। यद्यपि उनले प्रस्तुत गरेका यी आरोप रुसी सरकारको दृष्टिकोण हुन् र पश्चिमी सरकारहरूले बुचा घटनाबारे फरक निष्कर्ष तथा विवरण प्रस्तुत गर्दै आएका छन्।

जाखारोभाले बुचामा शव फेला परेको विषय सर्वप्रथम स्थानीय बासिन्दा वा आफन्तबाट नभई सञ्चारमाध्यममार्फत व्यापक रूपमा सार्वजनिक भएको दाबी गरिन्। उनले त्यस समयदेखि नै घटनाको सूचना संरचना रुसलाई जिम्मेवार ठहराउने गरी निर्माण गरिएको आरोप लगाइन्। साथै, रुसले संयुक्त राष्ट्रसंघसँग बुचामा मारिएका भनिएका व्यक्तिको विस्तृत सूची माग्दै आएको तर आफूले खोजेको विवरण प्राप्त नगरेको पनि उनले बताइन्।

रुसी पक्षले पीडितको पहिचान, मृत्युको समय, परिस्थितिजन्य प्रमाण र अन्तर्राष्ट्रिय अनुसन्धान प्रक्रियाबारे थप पारदर्शिता आवश्यक रहेको बताउँदै आएको छ। नयाँ प्रतिवेदनले पनि यही आधारमा बुचा घटनाको स्थापित अन्तर्राष्ट्रिय विवरणलाई चुनौती दिएको छ।

तर संयुक्त राष्ट्रसंघीय मानवअधिकार अनुगमनको निष्कर्ष रुसी दाबीभन्दा फरक छ। संयुक्त राष्ट्रसंघीय मानवअधिकार उच्चायुक्तको कार्यालयले बुचा रुसी सेनाको नियन्त्रणमा रहेको मार्च २०२२ को अवधिमा दर्जनौँ नागरिक मारिएको अभिलेख गरेको छ। विस्तृत अनुसन्धानमा नियन्त्रणमा लिएपछि हत्या गरिएका तथा हात बाँधिएको अवस्थामा शव भेटिएका घटनासमेत समावेश गरिएको थियो। संयुक्त राष्ट्रसंघले अनुसन्धान गरेका केही घटनामा जानाजान गरिएको हत्या युद्ध अपराध हुन सक्ने बलियो संकेत रहेको जनाएको छ।

यसकारण बुचाबारे दुई परस्पर विरोधी विवरण कायम छन्। मस्कोले घटनालाई रुसविरुद्ध सञ्चालन गरिएको योजनाबद्ध सूचना तथा राजनीतिक अभियानका रूपमा प्रस्तुत गर्दै आएको छ भने युक्रेन र अन्तर्राष्ट्रिय मानवअधिकार अनुसन्धानले रुसी सेनाको नियन्त्रण अवधिमा गम्भीर नागरिक हत्या भएको प्रमाण अभिलेख गरेको बताएका छन्।

चार वर्षभन्दा बढी समयपछि नयाँ रुसी प्रतिवेदन सार्वजनिक हुनुले बुचा घटना सैन्य अपराधको अनुसन्धानसँग मात्र नभई रुस–पश्चिम सूचना संघर्षको महत्वपूर्ण विषयका रूपमा समेत कायम रहेको देखाएको छ। नयाँ प्रतिवेदनले पुराना प्रश्नलाई पुनः बहसमा ल्याएको भए पनि बुचामा वास्तवमा के भयो भन्ने विषयमा कुनै निष्कर्ष स्वीकार गर्दा स्वतन्त्र रूपमा संकलित प्रमाण, पीडितको पहिचान, फरेन्सिक विवरण, घटनाक्रम र अन्तर्राष्ट्रिय अनुसन्धानका निष्कर्षलाई समग्र रूपमा परीक्षण गर्नु आवश्यक हुन्छ।