संयुक्त राष्ट्रसङ्घ सुरक्षा परिषद्मा कृत्रिम बौद्धिकताको जोखिम नियन्त्रण र विश्वव्यापी सहकार्यमा जोड

ड्रागन मिडिया समाचार कक्ष

संयुक्त राष्ट्रसङ्घ सुरक्षा परिषद्को उच्चस्तरीय बैठकमा कृत्रिम बौद्धिकताको तीव्र विकाससँगै उत्पन्न सुरक्षा चुनौती सामना गर्न प्रभावकारी अन्तर्राष्ट्रिय नियमन, पारदर्शिता र साझा मापदण्ड आवश्यक रहेकोमा जोड दिइएको छ। सेप्टेम्बर २३ मा संयुक्त राष्ट्रसङ्घको ८१औँ महासभाका क्रममा आयोजित ‘कृत्रिम बौद्धिकता र अन्तर्राष्ट्रिय सुरक्षा’ विषयक बैठकमा वैज्ञानिक, प्रविधि कम्पनीका प्रमुख तथा सुरक्षा परिषद्का प्रतिनिधिहरूले अत्याधुनिक कृत्रिम बौद्धिकता प्रणालीका सम्भावना र जोखिमबारे छलफल गरेका हुन्।

संयुक्त राष्ट्रसङ्घको कृत्रिम बौद्धिकतासम्बन्धी स्वतन्त्र अन्तर्राष्ट्रिय वैज्ञानिक समूहका सहअध्यक्ष तथा वैज्ञानिक योशुआ बेन्जियोले स्वायत्त रूपमा काम गर्न सक्ने कृत्रिम बौद्धिकता प्रणालीको विकासले गम्भीर सुरक्षा चुनौती उत्पन्न गरेको बताए। उनका अनुसार प्रमुख प्रविधि कम्पनीहरूले विकास गरेका केही प्रणालीमा दिइएको निर्देशनविपरीत काम गर्ने र आफ्ना गतिविधि पत्ता लाग्न नदिने प्रयास गर्ने व्यवहार देखिएको छ। उनले अत्याधुनिक कृत्रिम बौद्धिकताबाट उत्पन्न जोखिम कुनै एक देशको सीमाभित्र नियन्त्रण गर्न नसकिने भएकाले अन्तर्राष्ट्रिय सहकार्य अपरिहार्य रहेको स्पष्ट पारे।

बेन्जियोले कृत्रिम बौद्धिकताको विनाशकारी दुरुपयोग, प्रविधिमाथि सीमित संस्थाको शक्ति केन्द्रित हुने अवस्था र प्रणालीमाथिको मानवीय नियन्त्रण गुम्ने सम्भावनालाई तीन प्रमुख जोखिमका रूपमा प्रस्तुत गरे। उनले कृत्रिम बौद्धिकतासम्बन्धी घटनाको साझा परिभाषा, अन्तर्राष्ट्रिय प्रतिवेदन प्रणाली तथा प्रारम्भिक डिजाइनदेखि नै सुरक्षित प्रविधि विकास सुनिश्चित गर्ने सम्झौता आवश्यक रहेको बताए।

ओपनएआईका प्रमुख कार्यकारी अधिकृत साम अल्टम्यानले अत्याधुनिक कृत्रिम बौद्धिकता प्रणाली अर्थपूर्ण मानवीय नियन्त्रणभित्र रहनुपर्नेमा जोड दिए। कुनै प्रणालीलाई सुरक्षित राख्न, अनुगमन गर्न र मानवीय उद्देश्यअनुरूप सञ्चालन गर्न सकिने बलियो प्रमाण नभएसम्म त्यस्ता प्रणाली निर्माण गर्न नहुने उनको भनाइ थियो। उनले प्रविधिसम्बन्धी निर्णयको केन्द्रमा मानिस रहनुपर्ने, वैज्ञानिक तथा आर्थिक प्रगतिका लाभ मानव समुदायका लागि उपयोग हुनुपर्ने र कृत्रिम बौद्धिकताले व्यक्तिको क्षमता विकासमा सहयोग गर्नुपर्ने तीन सिद्धान्त प्रस्तुत गरे।

अल्टम्यानले अत्याधुनिक कृत्रिम बौद्धिकताको क्षमता मापन र जोखिम मूल्याङ्कनका लागि साझा अन्तर्राष्ट्रिय मापदण्ड बनाउन आग्रह गरे। उनले कृत्रिम बौद्धिकतासम्बन्धी घटनाको छिटो र सही वर्गीकरण तथा प्रतिवेदन गर्ने व्यवस्था आवश्यक रहेको बताए। सरकार, महत्त्वपूर्ण पूर्वाधार सञ्चालन गर्ने निकाय र प्राविधिक विज्ञबीच नयाँ जोखिम तथा सुरक्षा कमजोरीसम्बन्धी सूचना सुरक्षित रूपमा आदानप्रदान गर्ने प्रणाली विकास गर्नुपर्ने उनको प्रस्ताव थियो।

एन्थ्रोपिकका प्रमुख कार्यकारी अधिकृत डारियो अमोडेईले कृत्रिम बौद्धिकताले वैज्ञानिक अनुसन्धान र स्वास्थ्य क्षेत्रमा नयाँ सम्भावना सिर्जना गर्न सक्ने बताए। उनले आफ्नो कम्पनीले सार्वजनिक गरेको नयाँ आणविक यन्त्रसम्बन्धी खोजले भविष्यमा जीन सम्पादन र जीन उपचारमा उपयोगी हुन सक्ने सम्भावना उल्लेख गरे। यद्यपि जैविक हतियार विकासमा कृत्रिम बौद्धिकताको दुरुपयोग र प्रविधिको क्षमता विकासकर्ताको नियन्त्रण क्षमताभन्दा तीव्र रूपमा बढ्दा उत्पन्न हुने जोखिमप्रति उनले सचेत गराए।

अमोडेईले जैविक हतियार विकासमा कृत्रिम बौद्धिकताको प्रयोग निषेध गर्ने जस्ता साझा सहमति सम्भव भएका विषयमा अन्तर्राष्ट्रिय सम्झौता गर्न प्रस्ताव गरे। उनले अत्याधुनिक प्रणालीको क्षमता परीक्षण, देशहरूले गरेका प्रतिबद्धताको प्रमाणीकरण, दुरुपयोग तथा नियन्त्रण गुम्ने जोखिमको मूल्याङ्कन र अन्तर्राष्ट्रिय सुरक्षामा असर पार्ने घटनाको सूचना आदानप्रदानका लागि साझा व्यवस्था आवश्यक रहेको बताए।

हगिङ फेसका सहसंस्थापक तथा प्रमुख कार्यकारी अधिकृत क्लेमेन्ट डेलाङ्गले गत जुलाईमा आफ्नो कम्पनीमाथि स्वायत्त कृत्रिम बौद्धिकता प्रणाली प्रयोग गरेर गरिएको साइबर आक्रमणको प्रसङ्ग उठाउँदै सुरक्षा घटनाबारे पारदर्शिता बढाउनुपर्ने बताए। उनले शक्तिशाली प्रणालीका गतिविधि पूर्ण रूपमा गोप्य राख्नुभन्दा तिनको अनुगमन र घटनासम्बन्धी विवरण साझा गर्ने अन्तर्राष्ट्रिय मापदण्ड बनाउन आग्रह गरे। स्वायत्त प्रणालीले गरेका कार्यको पूर्ण अभिलेख उपलब्ध गराउने व्यवस्था यसका लागि उपयोगी हुन सक्ने उनको सुझाव थियो।

डेलाङ्गले कृत्रिम बौद्धिकताको शक्ति केही कम्पनी वा देशमा मात्र केन्द्रित हुँदा आक्रमणकारी र प्रतिरक्षाकर्मी तथा प्रविधिमा पहुँच भएका र नभएका समुदायबीच असमानता बढ्न सक्ने चेतावनी दिए। उनले प्रविधिबारे अतिरञ्जित भय सिर्जना गर्ने भाष्यबाट जोगिनुपर्ने बताउँदै खुला स्रोतमा आधारित कृत्रिम बौद्धिकता उपकरणको प्रयोग विस्तारले प्रविधिको क्षमता, स्रोत र नियन्त्रणलाई व्यापक समुदायसम्म पुर्‍याउन सहयोग गर्न सक्ने धारणा राखे।

बैठकमा प्रस्तुत धारणाले कृत्रिम बौद्धिकताको विकासलाई निरन्तरता दिँदै त्यसको दुरुपयोग रोक्ने, मानवीय नियन्त्रण कायम राख्ने र अन्तर्राष्ट्रिय सुरक्षासँग सम्बन्धित जोखिम समयमै पहिचान गर्ने साझा व्यवस्था आवश्यक रहेको विषयलाई केन्द्रमा ल्याएको छ। वैज्ञानिक तथा प्रविधि क्षेत्रका प्रतिनिधिहरूले यसका लागि सरकार, उद्योग, अनुसन्धान संस्था र अन्तर्राष्ट्रिय निकायबीच नियमित सहकार्य तथा विश्वसनीय सूचना आदानप्रदानलाई प्राथमिकता दिन आग्रह गरेका छन्।