ठमेल क्यासिनोमा संयुक्त प्रहरी कारवाहीपछि ५७ चिनियाँ रिहा, वैध रूपमा बसेकालाई नियन्त्रणमा लिएकोमा उठ्यो प्रश्न

ड्रागन मिडिया सम्वाददाता

ठमेलस्थित वाल्दो क्यासिनोमा नेपाल प्रहरीका विभिन्न निकायले संयुक्त रूपमा गरेको कारवाहीपछि नियन्त्रणमा लिइएका अधिकांश चिनियाँ नागरिकको अध्यागमन अवस्था वैध रहेको र उनीहरूविरुद्ध गम्भीर आपराधिक गतिविधिको प्रमाण फेला नपरेपछि रिहा गरिएको विवरण सार्वजनिक भएको छ। घटनाले विदेशी नागरिकमाथि गरिने सुरक्षा कारवाहीमा भरपर्दो सूचना, कानुनी आधार र समान व्यवहार सुनिश्चित गर्नुपर्ने प्रश्न उठाएको छ।

उकेरामा प्रकाशित विवरणअनुसार आइतबार गरिएको कारवाहीमा केन्द्रीय अनुसन्धान ब्यूरो, मानव बेचबिखन अनुसन्धान ब्यूरो, काठमाडौं उपत्यका अपराध अनुसन्धान कार्यालय, जिल्ला प्रहरी परिसर काठमाडौं तथा दरबारमार्ग र सोह्रखुट्टे प्रहरी वृत्तका टोली सहभागी थिए। सामान्यतः स्थानीय प्रहरीको कार्यक्षेत्रमा पर्ने क्यासिनोमा एकैपटक धेरै विशिष्ट अनुसन्धान निकाय परिचालन हुनुले कारवाहीअघि गम्भीर प्रकृतिको सूचना प्राप्त भएको संकेत गर्छ।

समाचारमा प्रहरी श्रोतलाई उद्धृत गर्दै क्यासिनोमा चिनियाँ नागरिक अवैध रूपमा बसेको र गम्भीर आपराधिक गतिविधिमा संलग्न रहेको सूचनाका आधारमा संयुक्त टोली परिचालन गरिएको तर कारवाहीपछि प्रारम्भिक सूचनाअनुसारको अवस्था पुष्टि नभएको उल्लेख छ। जिल्ला प्रहरी परिसर काठमाडौंका प्रवक्ताले क्यासिनोबाट ५८ जनालाई नियन्त्रणमा लिएर सोधपुछ गरिएको र अधिकांशलाई कुनै कसुर नदेखिएपछि रिहा गरिएको बताएका छन्।

नियन्त्रणमा परेका चिनियाँ नागरिकमध्ये एक जनाको मात्र भिसा अवधि समाप्त भएको पाइएको विवरण छ। अध्यागमन विभागका प्रवक्ताका अनुसार ती व्यक्ति भिसाको म्याद सकिएको करिब १५० दिनपछि पनि नेपालमा बसिरहेको पाइएपछि अध्यागमनसम्बन्धी कारवाही गरिएको थियो। बाँकी चिनियाँ नागरिकको हकमा गम्भीर कसुर वा अध्यागमन उल्लङ्घन पुष्टि भएको विवरण सार्वजनिक भएको छैन।

यसै क्रममा केही चिनियाँ नागरिकले आफूहरू वैध भिसामा नेपाल आएको अवस्थामा समेत किन नियन्त्रणमा लिइयो भन्दै प्रहरीसँग आपत्ति जनाएको समाचारमा उल्लेख छ। उनीहरूमध्ये केहीले अमेरिकी नागरिकलाई फरक व्यवहार गरिने तर चिनियाँलाई बारम्बार दुःख दिइने आरोप लगाउँदै वर्तमान सरकार चीनविरोधी हो कि भन्ने प्रश्नसमेत गरेको बताइएको छ। यस्तो भनाइ सम्बन्धित व्यक्तिहरूको तत्कालीन प्रतिक्रिया हो, नेपाल सरकारको नीति वा प्रहरी कारवाहीको उद्देश्य चीनविरोधी थियो भन्ने प्रमाणका रूपमा यसलाई लिन सकिँदैन।

घटनाको संवेदनशील पक्ष यहीँ छ। नेपालले आफ्नो भूमिमा रहेका स्वदेशी वा विदेशी नागरिकमाथि विश्वसनीय सूचनाका आधारमा कानुनअनुसार अनुसन्धान र कारवाही गर्न पाउने अधिकार राख्छ। विदेशी नागरिक हुनु आफैंमा अनुसन्धानबाट उन्मुक्त हुने आधार होइन। तर वैध रूपमा बसेका विदेशी नागरिकलाई ठूलो सुरक्षा परिचालनमार्फत नियन्त्रणमा लिँदा त्यसको स्पष्ट कानुनी र तथ्यगत आधार हुनु उत्तिकै आवश्यक हुन्छ।

वाल्दो क्यासिनो विगतमा समेत प्रहरी अनुसन्धानसँग जोडिएको स्थान हो। यसअघि सुन तस्करी र आर्थिक अपराधसम्बन्धी अनुसन्धानका क्रममा क्यासिनोसँग सम्बन्धित व्यक्तिहरूमाथि प्रहरीले अनुसन्धान तथा कारवाही गरेको सार्वजनिक अभिलेख छ। त्यसैले सुरक्षा निकायले प्राप्त सूचनालाई गम्भीरतापूर्वक लिनु अस्वाभाविक होइन। तर विगतका घटनाले कुनै निश्चित समयमा क्यासिनोमा उपस्थित सबै विदेशी नागरिकमाथि स्वतः शंका गर्ने आधार पनि प्रदान गर्दैन।

प्रहरी कारवाहीको विश्वसनीयता ठूलो संख्यामा मानिस नियन्त्रणमा लिनुमा भन्दा प्राप्त सूचनाको गुणस्तर, कानुनी प्रक्रिया र अनुसन्धानबाट निस्कने परिणाममा निर्भर हुन्छ। यदि प्रारम्भिक सूचनामा गम्भीर अपराधको आशंका थियो तर विस्तृत जाँचमा अधिकांश व्यक्तिविरुद्ध कुनै आधार फेला परेन भने सम्बन्धित निकायले सूचना कहाँबाट आयो, त्यसको विश्वसनीयता कसरी परीक्षण गरिएको थियो र यति ठूलो संयुक्त परिचालन किन आवश्यक ठानियो भन्ने विषयको आन्तरिक समीक्षा गर्नु उपयुक्त हुन्छ।

नेपाल र चीनबीच दीर्घकालीन मित्रवत सम्बन्ध रहेको अवस्थामा यस्तो घटनालाई अनावश्यक भूराजनीतिक अर्थ दिनु उचित हुँदैन। कुनै व्यक्तिगत प्रहरी कारवाहीलाई राज्यको समग्र विदेश नीतिसँग स्वतः जोड्न मिल्दैन। तर विदेशी नागरिकमाथि हुने कारवाही निष्पक्ष, प्रमाणमा आधारित र राष्ट्रियताका आधारमा भेदभावरहित देखिनु आवश्यक हुन्छ। यसले नेपालको कानुनी शासनको विश्वसनीयता मात्र होइन, विदेशी पर्यटक, व्यवसायी र लगानीकर्ताको विश्वाससमेत प्रभावित गर्न सक्छ।

घटनाबाट दुईवटा पक्ष स्पष्ट हुन्छन्। सुरक्षा निकायले गम्भीर अपराधसम्बन्धी विश्वसनीय सूचना प्राप्त गर्दा राष्ट्रियताका आधारमा कुनै छुट नदिई अनुसन्धान गर्नुपर्छ। त्यही समयमा वैध कागजातसहित नेपालमा रहेका विदेशी नागरिकको कानुनी अधिकार र सम्मान पनि सुरक्षित हुनुपर्छ। सुरक्षा र अधिकारबीच यही सन्तुलन विधिको शासनको आधार हो।

वाल्दो क्यासिनोको पछिल्लो घटनामा अधिकांश नियन्त्रणमा परेका चिनियाँ नागरिकलाई कुनै गम्भीर कसुर नदेखिएपछि रिहा गरिएको तथ्यले प्रारम्भिक सूचनाको विश्वसनीयतामाथि प्रश्न उठाएको छ। त्यसैले यसलाई नेपाल चीन सम्बन्धमा राजनीतिक निष्कर्ष निकाल्ने घटनाका रूपमा भन्दा सुरक्षा कारवाहीमा सूचना प्रमाणीकरण, कानुनी प्रक्रिया र समान व्यवहार अझ सुदृढ गर्नुपर्ने पाठका रूपमा हेर्नु बढी तथ्यसम्मत हुन्छ।