कपाल झर्नुको कारण के हो, विश्वले समाधान भेटिसक्यो?

एड्रियन मर्सर

नुहाउँदा वा काइँयो लगाउँदा केही कपाल झर्नु सामान्य हो। तर पहिलेभन्दा धेरै कपाल झर्नु, सिउँदो फराकिलो देखिनु, निधारको कपालको रेखा पछाडि सर्नु वा कुनै भागमा गोलो चक्का देखिनु जाँच गर्नुपर्ने सङ्केत हुन्। उपचार शुरु गर्नुअघि कपाल किन झरिरहेको छ भन्ने पत्ता लगाउनु आवश्यक हुन्छ।

सबैभन्दा परिचित कारण वंशाणुगत ढाँचामा कपाल पातलिनु हो। पुरुषमा प्रायः निधार र टाउकोको माथिल्लो भागबाट तथा महिलामा सिउँदो वरिपरिबाट यसको असर देखिन्छ। ठूलो बिरामी, उच्च ज्वरो, शल्यक्रिया, सुत्केरी अवस्था, तीव्र तनाव वा छिटो तौल घटेपछि पनि केही महिनासम्म धेरै कपाल झर्न सक्छ। यस्तो अवस्थामा कारण हटेपछि धेरैको कपाल बिस्तारै फर्कन्छ। थाइराइडको समस्या, फलामको कमी, केही औषधि र कपाल तानिने गरी बाँध्ने बानी पनि सम्भावित कारण हुन्।

कपाल एकाएक गोलो चक्का बनाएर झरेमा शरीरको प्रतिरक्षा प्रणालीसँग सम्बन्धित रोग हुन सक्छ। टाउकोको छाला रातो हुने, दुख्ने, बाक्लो पत्रे पर्ने वा घाउ आउने भए छालाको रोग वा सङ्क्रमण जाँच्नुपर्छ। चाया र चिलाइ हुँदा टाउकोको छालाको उपचार आवश्यक हुन सक्छ, तर देखिएको सबै कपाल झर्नुको कारण चाया नै हो भन्ने हुँदैन। फरक समस्या सँगसँगै पनि हुन सक्छन्।

चिकित्सकले कपाल झर्न थालेको समय, झर्ने ढाँचा, हालैको स्वास्थ्य अवस्था, औषधि, खानपान र पारिवारिक इतिहास बुझेर टाउकोको छाला जाँच गर्छन्। आवश्यक भए रक्तअल्पता, शरीरमा फलामको सञ्चिति वा थाइराइडको परीक्षण गर्न सकिन्छ। सबै व्यक्तिलाई एउटै परीक्षण आवश्यक पर्दैन। पीडादायी घाउ, पीप, तीव्र चिलाइ वा स्थायी दागजस्तो परिवर्तन देखिए छालारोग विशेषज्ञलाई चाँडै देखाउनुपर्छ; केही रोगमा ढिलो उपचार गर्दा कपालको जरा स्थायी रूपमा क्षतिग्रस्त हुन सक्छ।

वंशाणुगत ढाँचामा कपाल पातलिने केही व्यक्तिलाई टाउकोमा लगाइने मिनोक्सिडिलले सहयोग गर्न सक्छ। यसको परिणाम देखिन महिनौँ लाग्न सक्छ र प्रयोग बन्द गरेपछि प्राप्त लाभ हराउन सक्छ। पुरुषका केही अवस्थामा चिकित्सकले फिनास्टेराइड सिफारिस गर्न सक्छन्। सम्भावित असर र आफ्नो स्वास्थ्य अवस्था मूल्याङ्कन नगरी यस्तो औषधि आफैँ खानु उचित हुँदैन। महिलाका लागि उपचार छनोट गर्दा गर्भावस्था र गर्भधारणको योजनासमेत ध्यानमा राख्नुपर्छ।

गोलो चक्का बनेर कपाल झर्ने रोगमा रोगको अवस्था हेरी औषधीय उपचार गरिन्छ। गम्भीर अवस्थाका लागि केही देशमा प्रतिरक्षा प्रणालीमा काम गर्ने नयाँ औषधि स्वीकृत भएका छन्। यस्ता औषधिमा सम्भावित जोखिम र नियमित स्वास्थ्य निगरानीका आवश्यकता हुन्छन्। कपाल प्रत्यारोपण छनोट गरिएका व्यक्तिका लागि विकल्प हुन सक्छ, तर यसले कपाल झर्ने मूल कारण स्वतः निको पार्दैन। परीक्षणबाट कमी पुष्टि नभई फलाम, बायोटिन वा अन्य पूरक खाँदा कपाल फर्कन्छ भन्ने प्रमाण छैन; बढी सेवन हानिकारकसमेत हुन सक्छ।

विश्वले कपाल झर्ने केही समस्याको प्रभावकारी उपचार पत्ता लगाएको छ। अस्थायी रूपमा झरेको कपाल कतिपय अवस्थामा आफैँ फर्कन्छ, र उपलब्ध उपचारले वंशाणुगत रूपमा पातलिने कपाल जोगाउन वा केही वृद्धि गराउन सक्छ। तर सबै प्रकारका कपाल झर्ने समस्यालाई स्थायी रूपमा निको पार्ने एउटै उपचार अहिलेसम्म उपलब्ध छैन। त्यसैले चमत्कारी उपचारको दाबी पछ्याउनुभन्दा कारण पत्ता लगाएर समयमै उचित उपचार गर्नु सबैभन्दा भरपर्दो बाटो हो।