एल निनो तीव्र बन्दै जाँदा ल्याटिन अमेरिकाको अर्थतन्त्रमा जोखिम
ड्रागन मिडिया समाचार कक्ष
मध्य अमेरिकाको एल साल्भाडोरस्थित टेकोलुकामा पहिलो बाली नष्ट भएपछि केही किसान दोस्रो बाली लगाउन जुटेका छन्। छिटपुट वर्षाले खेतलाई पुग्ने पानी देला भन्ने आशा उनीहरूको छ। तर मौसमविद् डानिलो रामिरेजका अनुसार एक दिन पानी परेपछि पाँच, छ वा आठ दिनसम्म वर्षा नहुन सक्छ। अनियमित वर्षाले किसानको भविष्य अनिश्चित बनाएको छ।
एल निनोको प्रभाव तीव्र हुँदै जाँदा ल्याटिन अमेरिकाका विभिन्न क्षेत्रमा तापक्रम र वर्षाको ढाँचा बदलिएको छ। यसको असर खेती, पानीको उपलब्धता र विद्युत् उत्पादनमा देखिन थालेको छ। उत्पादन घट्दा परिवारको खाद्य सुरक्षा र आम्दानी प्रभावित हुने, खाद्यवस्तुको मूल्य बढ्ने, निर्यात कमजोर हुने र सरकारमाथि राहत तथा सार्वजनिक सेवाको भार थपिने जोखिम छ।
मध्य अमेरिकाको ‘ड्राई करिडोर’ क्षेत्रमा धेरै ग्रामीण परिवार मकै र सिमी आफैँ खान तथा केही बेचेर आम्दानी गर्न उब्जाउँछन्। जलवायु परिवर्तनको उच्च जोखिममा रहेको यस क्षेत्रमा एल साल्भाडोर पनि पर्छ। अप्रिलदेखि जुनसम्म हुने पहिलो रोपाइँमा खडेरी र पानीको अभावले बालीमा क्षति पुर्याएको मौसमविद् रामिरेजले बताए। केही किसानले वर्षाको छोटो अवसर छोपेर फेरि रोपाइँ थाले पनि पानी पर्ने क्रम अनिश्चित छ। खडेरीका कारण एल साल्भाडोरले अगस्टमा देशव्यापी उच्च सतर्कता जारी गरेको थियो।
चिलीको ताल्का विश्वविद्यालयका कृषि जलवायुविद् प्याट्रिसियो गोन्जालेजका अनुसार कम उत्पादनले किसान परिवारलाई खानेकुरा र बिक्रीबाट हुने आम्दानी दुवैमा असर गर्छ। आपूर्ति घटेपछि मूल्य बढ्न सक्छ र आर्थिक कठिनाइमा परेका खेतले कामदारसमेत कम राख्न सक्छन्। ऋण वा वित्तीय सहयोगमा पहुँच नभएका किसान अझ बढी जोखिममा रहने उनले बताए।
ब्राजिलमा सेप्टेम्बरदेखि नोभेम्बरसम्म उत्तर, उत्तरपूर्व तथा मध्य र दक्षिणपूर्वका केही क्षेत्रमा औसतभन्दा कम वर्षा हुने अनुमान छ। दक्षिणका केही भागमा भने सामान्यभन्दा बढी पानी पर्न सक्छ। कृषि मौसमविद् लुइस रेनातो लाजिन्स्कीका अनुसार कतै खडेरी र कतै अत्यधिक वर्षाले प्रमुख बाली प्रभावित हुन सक्छन्। यसले घरेलु आपूर्ति र कृषि निर्यात दुवैमा असर पार्ने सम्भावना छ।
पेरुको केन्द्रीय बैंकले तटीय क्षेत्रमा एल निनोको प्रभाव अपेक्षाभन्दा बढी देखिएपछि सन् २०२६ को आर्थिक वृद्धिको अनुमान ३.४ प्रतिशतबाट घटाएर ३.२ प्रतिशतमा झारेको छ।
पानीको अभावले विद्युत् उत्पादनमा पनि जोखिम थपेको छ। भेनेजुएलाको करिब ६० प्रतिशत विद्युत् दक्षिणी क्षेत्रमा रहेका जलविद्युत् केन्द्रबाट आउँछ। पारिस्थितिकविद् फ्रान्सिस्को हेर्रेराले त्यहाँ गम्भीर खडेरी र उच्च तापक्रम एकैसाथ देखिए अर्को वर्षको सुरुतिर विद्युत् आपूर्तिमा दबाब पर्न सक्ने चेतावनी दिएका छन्। पानी घट्दा उत्पादन सीमित हुन सक्छ, जबकि गर्मी बढेपछि विद्युत् माग थप बढ्न सक्छ।
पानीको सङ्कटले अन्तर्राष्ट्रिय व्यापार र ढुवानीलाई पनि असर गर्न सक्छ। पानामा नहर क्षेत्रमा पछिल्लो वर्षा र पानी बचतका उपायपछि जहाज आवागमनका अवसर बढेका छन् र जहाजको अधिकतम गहिराइसम्बन्धी सीमा पनि बढाइएको छ। तर नहरको जलाधार क्षेत्रमा पानीको अभाव अझै चुनौतीका रूपमा रहेको छ। उत्पादन घट्नुका साथै ढुवानीमा अवरोध आए निर्यात ढिलो हुन र लागत बढ्न सक्छ।
ल्याटिन अमेरिका तथा क्यारेबियनका लागि संयुक्त राष्ट्रसङ्घीय आर्थिक आयोगले चरम एल निनोले क्षेत्रीय कुल गार्हस्थ्य उत्पादनको कम्तीमा २ प्रतिशत बराबर क्षति पुर्याउन सक्ने र थप ४८ लाख मानिस गरिबीमा धकेलिन सक्ने चेतावनी दिएको छ।
सरकारहरूले तत्काल भइरहेको क्षति सम्बोधन गर्नुका साथै आगामी महिनामा अवस्था बिग्रन नदिन तयारी गरिरहेका छन्। पेरुले पानीको अभावको जोखिमका कारण अगस्टमा १६ क्षेत्रका ६०७ जिल्लामा ६० दिनका लागि सङ्कटकाल घोषणा गरेको थियो। किसानलाई पशुचारा, खोप र खानेपानीका सुविधा उपलब्ध गराउनुका साथै पानी सञ्चय केन्द्र र साना बाँध निर्माणमा सहयोग गरिएको छ।
भेनेजुएलाले विद्युत् बचत योजना अघि सारेको छ र कृषि क्षेत्रका लागि आकस्मिक तयारी गर्न आह्वान गरेको छ। जलविद्युत् उत्पादन घटे तापविद्युत् केन्द्रबाट केही पूर्ति गर्न सकिए पनि त्यसका लागि बढी जीवाश्म इन्धन चाहिने र हरितगृह ग्यास उत्सर्जन बढ्ने हेर्रेराले बताए। ब्राजिलका सरकारी निकायले जलवायु र पानीको निगरानी समन्वय गर्दै स्थानीय जोखिमबारे जानकारी लिन तथा सुरक्षित निकास मार्ग पहिल्यै तय गर्न नागरिकलाई आग्रह गरेका छन्।
एल साल्भाडोरका लागि तत्कालको प्राथमिकता खाद्यान्नको आपूर्ति सुनिश्चित गर्नु, पानी सावधानीपूर्वक प्रयोग गर्नु र माटो संरक्षण गर्नु रहेको रामिरेजले बताए। विश्व मौसम विज्ञान सङ्गठनकी महासचिव सेलेस्टे साउलोले मौसमी पूर्वानुमानले जोखिम आउनुअघि तयारी गर्ने महत्त्वपूर्ण समय दिने बताएकी छन्। “एल निनो विपत्तिको सूत्र बन्नैपर्छ भन्ने छैन,” उनले भनिन्।
