रोबोटको नाचलाई प्रविधि शिक्षाको ढोका बनाऔँ
सम्पादकीय
नेपाली विद्यालयका प्राङ्गणमा चिनियाँ मानवरूपी रोबोटले नाच देखाएको दृश्य टिकटकमा भाइरल भइरहेको छ। विद्यार्थीको ताली, मुस्कान र रोबोटसँगै नाच्ने उत्साहले एउटा साधारण प्रदर्शनलाई देशभरको साझा कौतूहल बनाएको छ। मनोरञ्जनले ध्यान तानेको छ; अब यही ध्यानलाई ज्ञान र सीपमा बदल्ने जिम्मेवारी विद्यालय, स्थानीय तह र शिक्षा नीतिसँग सम्बन्धित निकायको हो।
रोबोट नाचेको देख्नु र रोबोट कसरी काम गर्छ भन्ने बुझ्नु फरक कुरा हुन्। यसको चालमा सन्तुलन, गति, निर्देशन र नियन्त्रणका सिद्धान्त जोडिएका हुन्छन्। विद्यार्थीले “यो कसरी चल्छ?” भनेर सोध्न थाले भने विज्ञान कक्षाको एउटा पाठ जीवन्त बन्न सक्छ। प्रदर्शनपछि प्राविधिकसँग प्रश्नोत्तर, रोबोटको आधारभूत संरचनाबारे परिचय र सरल प्रयोग गराउन सकियो भने मनोरञ्जन सिकाइको प्रारम्भिक बिन्दु बन्नेछ।
त्यसका लागि विद्यालयले महँगा उपकरण किन्नैपर्छ भन्ने छैन। रोबोटको प्रदर्शनलाई विज्ञान, गणित र प्रविधिका पाठसँग जोड्न सकिन्छ। विद्यार्थीलाई सरल यन्त्र बनाउने, निर्देशनअनुसार चलाउने र समस्या पहिचान गरी समाधान खोज्ने अभ्यास दिन सकिन्छ। शिक्षकलाई आवश्यक तालिम र सिकाइ सामग्री उपलब्ध गराउनु यस प्रक्रियाको महत्वपूर्ण पक्ष हो। विद्यालयस्तरको प्रविधि शिक्षा केही सीमित संस्थामा मात्र केन्द्रित नराखी सामुदायिक विद्यालयसम्म पुर्याउनुपर्छ।
चिनियाँ रोबोटको यो भ्रमणले प्रविधिप्रतिको आकर्षणसँगै जनस्तरको सांस्कृतिक सम्पर्क पनि विस्तार गरेको छ। चीनको आविष्कार र निर्माण क्षमता विद्यार्थी तथा परिवारसम्म औपचारिक प्रचारबाट होइन, प्रत्यक्ष अनुभव र सामाजिक सञ्जालमा फैलिएका दृश्यबाट पुगेको छ। यस्तो परिचयले नेपाल–चीन सम्बन्धमा मानिसबीचको समझदारी र जिज्ञासा बढाउन सक्छ। प्रविधि र शिक्षाको सहकार्यले त्यस सम्बन्धलाई अझ अर्थपूर्ण बनाउने सम्भावना छ।
यो अवसरलाई प्रभावकारी बनाउन प्रदर्शनको उद्देश्य, रोबोटको सञ्चालन र त्यसबाट सिक्न सकिने विषयबारे स्पष्ट जानकारी दिनुपर्छ। विद्यार्थीलाई प्रविधि उपभोग गर्ने दर्शकमा सीमित नराखी आफ्नै समाधान बनाउने सिर्जनशील सहभागी बनाउनुपर्छ। विदेशी प्रविधिप्रति आकर्षित हुनु स्वाभाविक हो; त्यससँगै नेपाली विद्यार्थीले स्थानीय समस्या समाधान गर्न सक्ने सीप विकास गर्नु पनि उत्तिकै आवश्यक छ।
टिकटकमा भाइरल भएको रोबोटको नाच क्षणिक रमाइलो भएर हराउन सक्छ, वा प्रविधि शिक्षातर्फको लामो यात्राको शुरुआत बन्न सक्छ। निर्णय हाम्रो शैक्षिक तयारीले गर्नेछ। विद्यालयको आँगनमा जागेको कौतूहललाई प्रयोग, प्रश्न र सिर्जनामा बदल्न सके यो प्रदर्शन मनोरञ्जनभन्दा धेरै ठूलो उपलब्धि हुनेछ।
